BienDong.Net | Trang tin điện tử về tình hình Biển Đông

BienDong.Net: Hội nghị ngoại trưởng ASEAN bế mạc ngày 13.7 tại Phnom Penh (Campuchia) đã không đưa ra được một thông cáo chung do bất đồng giữa các nước trong cách tiếp cận vấn đề Biển Đông.

Campuchia, Chủ tịch Hội nghị ngoại trưởng ASEAN tuyên bố việc ASEAN không thể đưa ra Thông cáo chung vì xung đột song phương giữa một số nước thành viên ASEAN với một nước láng giềng.

Bộ Ngoại giao Philippines cho biết nước này lấy làm tiếc khi lần đầu tiên trong lịch sử ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 45 (AMM-45) đã kết thúc mà không đưa ra được Thông cáo chung.

Phản đối tuyên bố của Chủ tịch AMM-45 cho rằng “ASEAN không thể đưa ra Thông cáo chung vì xung đột song phương giữa một số nước thành viên ASEAN với một nước láng giềng”, Bộ Ngoại giao Philippines nhấn mạnh rằng những tranh chấp ở Biển Đông không đơn thuần là xung đột song phương mà là xung đột đa phương, và do đó cần được giải quyết đa phương.

Trả lời câu hỏi của phóng viên Việt Nam về việc AMM-45 không ra được thông cáo chung, Trưởng SOM ASEAN của Việt Nam - Thứ trưởng Phạm Quang Vinh - ngày 13.7 cho biết: “Cùng với các nước ASEAN, đoàn Việt Nam rất lấy làm tiếc về việc AMM-45 đã không ra được thông cáo chung của hội nghị, để từ đó phản ánh được quá trình trao đổi và kết quả tích cực đã đạt được trong các hội nghị của ASEAN và giữa ASEAN với các đối tác”.

Thứ trưởng Phạm Quang Vinh cho biết: Trong suốt quá trình trao đổi để xây dựng thông cáo chung, các nước ASEAN - trực tiếp là các bộ trưởng ngoại giao ASEAN - đã hết sức nỗ lực, đóng góp xây dựng, tìm các công thức phù hợp nhất để phản ánh quan tâm chung của các nước thành viên và đã có nhiều cơ hội có thể đạt được đồng thuận và nhất trí chung. Tuy nhiên, rất tiếc là những nỗ lực tích cực, xây dựng nêu trên của các bộ trưởng ngoại giao ASEAN và các cơ hội mở ra để đạt được đồng thuận đã bị bỏ lỡ.

Thứ trưởng Phạm Quang Vinh ( ảnh VNA )

Ông Phạm Quang Vinh nhấn mạnh: “Việt Nam tin rằng dù có hay không có thông cáo chung của hội nghị, thì các quyết định đã có của ASEAN vẫn phải được nghiêm túc triển khai. Hơn bao giờ hết, các nước ASEAN cần phải nêu cao trách nhiệm, duy trì và củng cố đoàn kết ASEAN, phát huy vai trò và đóng góp chủ đạo của ASEAN trong các vấn đề ưu tiên và thiết yếu của ASEAN và khu vực, nhất là về xây dựng cộng đồng; thúc đẩy liên kết và kết nối khu vực; xây dựng môi trường hòa bình, ổn định, an ninh và hợp tác; tăng cường quan hệ với các đối tác; ứng phó hiệu quả với các thách thức đang nổi lên... vì hòa bình, ổn định, an ninh, hợp tác và phát triển ở khu vực”.

Nhận định về việc Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN-45 kết thúc mà không ra được thông cáo chung, một chuyên gia về quan hệ quốc tế (đề nghị không nêu tên) tại Hà Nội cho rằng hơn lúc nào hết, củng cố đoàn kết để nâng cao vị thế là điều cực kỳ quan trọng cho toàn khối ASEAN, và cho mỗi thành viên.

Theo chuyên gia này, mặc dù nền ngoại giao của Campuchia đã trưởng thành nhưng họ đã quá nhượng bộ trước áp lực từ phía Trung Quốc (TQ). Chuyên gia này cũng cho rằng quan điểm “tranh chấp ở biển Đông là chuyện song phương của một số nước ASEAN với TQ chứ không phải của cả khối” mà Ngoại trưởng Campuchia Hor Nam Hong đưa ra tại cuộc họp báo hôm 13.7 là hoàn toàn trùng khớp với quan điểm của Bắc Kinh. Điều đáng nói là, trong nội bộ ASEAN, ngoài Campuchia còn có những quốc gia khác, xuất phát từ lợi ích của mình và dưới tác động theo nhiều cách của TQ cũng ủng hộ quan điểm đó.

Trung Quốc tìm cách chia rẽ

Chuyên gia này cũng cho rằng ngoài việc vận động, gây sức ép đến các quốc gia không liên quan trực tiếp đến vấn đề biển Đông như Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanmar, Trung Quốc còn tìm cách chia rẽ các nước có tranh chấp ở biển Đông là Malaysia, Việt Nam, Philippines và Brunei. 

Ở đây có thể thấy rõ TQ có một lập trường, chính sách hai mặt đối với vấn đề biển Đông. Một mặt họ tìm cách hiện thực hóa các tuyên bố chủ quyền ở toàn bộ biển Đông, nhưng mặt khác sẵn sàng tạm thời “hy sinh” các lợi ích và “nhượng bộ” Malaysia, Brunei. Hành động đó nhằm trung lập hóa quan điểm của hai nước này và TQ có thể tập trung mũi nhọn vào Việt Nam và Philippines nhằm hiện thực hóa đường lưỡi bò độc chiếm biển Đông. Đây là một chiêu bài rất khôn ngoan của TQ.

Những khoản vay ưu đãi, viện trợ hàng tỉ USD cho một loạt các nước ASEAN cùng các động thái khác như tập trận chung với Thái Lan, khuyến khích Pakistan bán máy bay “Thần sấm” JF-17 (FC-1) cho Indonesia hay ngầm ủng hộ quyền lợi của Malaysia ở vùng cực nam biển Đông là những bước đi có tính toán của TQ trong việc phân hóa ASEAN.

Theo chuyên gia, phản ứng cứng rắn của Malaysia cũng là yếu tố mà TQ phải dè chừng. Tháng 4.2011 Malaysia đã đưa tàu chiến và máy bay chiến đấu rượt đuổi các tàu ngư chính và tàu cá của TQ khi các tàu này xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế của Malaysia. Chính báo chí TQ đã đưa tin, các tàu ngư chính của TQ bị tàu chiến Malaysia rượt đuổi trong khoảng 17 tiếng. Tàu chiến Malaysia thậm chí đã chĩa pháo vào tàu ngư chính 311 của TQ.

Quang cảnh phiên họp ASEAN ngày 13.7 ( Ảnh Reuters )

Mỹ kêu gọi đàm phán đa phương để giải quyết tranh chấp ở Biển Đông

Tham dự Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) ở thủ đô Phnom Penh, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton kêu gọi tất cả các nước có tranh chấp chủ quyền không dùng vũ lực, đồng thời cổ vũ cho đàm phán đa phương để giải quyết tranh chấp ở Biển Đông.

Ngoại trưởng Clinton cũng hối thúc các nước có tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông không nên có những hành động đe nẹt hay hù dọa nhau. Bà nói: “Các quốc gia trong khu vực nên làm việc với nhau… để giải quyết các tranh chấp một cách không ép buộc, không hù dọa, không đe dọa và không sử dụng vũ lực”.

Theo các nhà phân tích, dù không nêu đích danh, tuyên bố trên đây của bà Cliton nhắm vào Trung Quốc, nước trong thời gian gần đây đã có một loạt hành động đe dọa Philippines và Việt Nam trong vấn đề Biển Đông.

Một câu nói khác của Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton cũng được cho là gián tiếp phản bác quan điểm của Bắc Kinh, vốn không muốn “quốc tế hóa” vấn đề Biển Đông. Bà nói: “Các vấn đề như tự do hàng hải và khai thác tài nguyên biển một cách hợp pháp thường liên quan đến một vùng rộng lớn. Do đó, cách tiếp cận thuần túy song phương có thể tạo ra hỗn loạn và thậm chí đối đầu”.

Từ trước đến nay, Bắc Kinh luôn chủ trương thương thuyết song phương với từng nước láng giềng để giải quyết tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, và luôn luôn chống lại các ý muốn đa phương hóa các cuộc đàm phán.

Tuy một lần nữa nhấn mạnh “không đứng về bên nào trong tranh chấp Biển Đông”, nhưng Ngoại trưởng Hillary Clinton nói nước Mỹ có lợi ích trong việc bảo đảm quyền tự do hàng hải, duy trì hòa bình và ổn định, tôn trọng luật pháp quốc tế và bảo đảm giao dịch thương mại hợp pháp không bị cản trở trong khu vực Biển Đông. Bà Clinton mong muốn “ASEAN và Trung Quốc đạt được tiến bộ có ý nghĩa” hướng tới hoàn tất bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông.

Từ ngày 8-13/7 tại Phnom Penh, Campuchia, đã diễn ra một loạt các hội nghị cấp Bộ trưởng Ngoại giao gồm: Ủy ban Hiệp ước khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 45 (AMM-45), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN+3, Cấp cao Đông Á (EAS), các Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao của ASEAN với Australia, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Liên minh châu Âu (EU), New Zealand, Nga và Mỹ, Diễn đàn Khu vực ASEAN lần thứ 19 (ARF-19). Dịp này cũng đã diễn ra Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao MeKong-Nhật Bản, Mekong-Hàn Quốc và Bộ trưởng Ngoại giao các nước Hạ nguồn Mekong-Mỹ.

Sông Hồng ( tổng hợp theo VietNam+, Thanh Niên, Tuổi Trẻ )