BienDong.Net | Trang tin điện tử về tình hình Biển Đông

AMM-45 kết thúc tại PhnomPenh hôm 13/7/2012 mà không ra được Thông cáo chung. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử 45 năm tồn tại của ASEAN không có Tuyên bố chung của Ngoại trưởng các nước ASEAN. Các chuyên gia đều cho rằng nguyên nhân của sự kiện chưa từng có tiền lệ này là do sự can thiệp thô bạo của Trung Quốc vào công việc nội bộ của ASEAN.

Với việc không ra được Tuyên bố chung của AMM-45, nước chủ nhà Campuchia đã không hoàn thành nhiệm vụ của mình vì họ đã hy sinh lợi ích chung của ASEAN trước “mệnh lệnh” của Bắc Kinh. Có ý kiến đã nhận xét rằng “Campuchia đã bị Trung Quốc mua với giá rẻ mạt”. Ngoại trưởng Indonesia Marty Natalegawa tuyên bố hôm 12/7: ASEAN không ra được thông cáo chung là “vô trách nhiệm”, đồng thời phê phán việc Campuchia đã tiết lộ cho bên ngoài nội dung trao đổi về vấn đề Biển Đông giữa các nước ASEAN. Rõ ràng ông Ngoại trưởng Marty Natalegawa đã lên án hành động vô trách nhiệm của Campuchia đã tiếp tay cho những việc làm sai trái, thô bạo của Trung Quốc.

Trong suốt quá trình hội nghị, tại AMM cũng như các cuộc họp giữa ASEAN với các đối tác vấn đề Biển Đông luôn nổi lên ở vị trí hàng đầu với những phát biểu mạnh mẽ của hầu hết các nước tham dự Hội nghị. Tại Hội nghị ARF 19, Ngoại trưởng của 20 trong tổng số 27 nước, tăng 4 nước so với ARF 18 tham dự đã bày tỏ lo ngại trước những hành động hiếu chiến bất chấp luật pháp quốc tế của Bắc Kinh ở Biển Đông gần đây, rất nhiều tiếng nói trong đó có Ngoại trưởng Mỹ và Ngoại trưởng Ấn Độ đã yêu cầu “không có bất kỳ sự hăm dọa hay áp lực chiến thuật nào” trong vấn đề Biển Đông. Điều này thể hiện sự quan tâm lớn của cả cộng đồng quốc tế trước mối đe dọa của tình hình Biển Đông. Trong khi đó, Campuchia kiên quyết đòi gạt bỏ nội dung về vấn đề Biển Đông ra khỏi Tuyên bố chung là một hành động không thể chấp nhận được. Điều đáng chê trách là Ngoại trưởng của nhiều nước ASEAN đã cố gắng đưa ra gần 20 phương án về vấn đề Biển Đông để đưa vào Tuyên bố chung AMM-45 nhưng đến buổi họp cuối cùng, ông Ngoại trưởng Campuchia tuyên bố một câu xanh rờn rằng “hoặc là có Tuyên bố chung trong đó không đề cập đến vấn đề Biển Đông, hoặc là không có Tuyên bố chung”.

Để biện minh cho hành động của mình ông Ngoại trưởng Campuchia Hor Nam Hong rêu rao trong cuộc họp báo sau Hội nghị AMM-45 rằng “tranh chấp trên Biển Đông là chuyện song phương giữa một số nước ASEAN với Trung Quốc, không phải cả khối. Vì vậy các bên tự giải quyết với nhau theo Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC). Không thể biến hội nghị này thành nơi phán quyết bên nào đúng bên nào sai”. Khi các phóng viên hỏi “Tại sao tuyên bố của ASEAN đề cập các vấn đề an ninh khác như tình hình bán đảo Triều Tiên, Trung Đông lại không thể đề cập đến tình hình Biển Đông?”, ông Hor Nam Hong lấp liếm rằng do “các vấn đề đó không liên quan trực tiếp đến ASEAN trong khi tranh chấp Biển Đông liên quan rất trực tiếp đến ASEAN”. Thử hỏi cách nguỵ biện của ông Hor Nam Hong như vậy có thuyết phục được không? Tình hình căng thẳng ở Biển Đông đe dọa trực tiếp đến hoà bình ổn định và thịnh vượng chung của cả khu vực và “liên quan rất trực tiếp đến ASEAN” như ông Hor Nam Hong nói mà lại không đưa vào văn kiện quan trọng của ASEAN. Chúng ta còn nhớ khi xảy ra xung đột giữa Campuchia và Thái Lan xung quanh vấn đề đền Preah Vihear, chính ông Hor Nam Hong là người kêu gọi ASEAN đóng góp vai trò trong giải quyết tranh chấp, vậy mà giờ đây ông lại có thể nói một cách lạnh lùng rằng “Biển Đông là vấn đề song phương, không phải vấn đề của ASEAN”. Lời nói của ông Hor Nam Hong là mâu thuẫn và bất nhất, thậm chí Campuchia còn đổ vấy cho Việt Nam và Philippines là “bắt nạt” nước khác. Vấn đề Biển Đông được đề cập trong tất cả các cuộc họp lần này với sự quan ngại sâu sắc từ nhiều phía. Phần lớn các Bộ trưởng ASEAN đều thấy cần thiết phải đề cập tình hình nóng bỏng ở biển Đông trong tuyên bố chung và việc này là hết sức bình thường, không hàm ý đứng về bên nào. Song Campuchia đã bất chấp tất cả những ý kiến mang tính xây dựng để thực hiện “chỉ thị” của Bắc Kinh là không đưa nội dung vấn đề Biển Đông vào Tuyên bố chung của AMM-45.

Dư luận đặt ra nhiều câu hỏi động lực nào đã thúc đẩy Campuchia hành xử bất chấp ý kiến của tất cả các nước ASEAN như vậy? Mọi người đều thấy rất rõ là do Trung Quốc đã hậu thuẫn sau lưng Campuchia để chống lại những đồng thuận chung trong ASEAN, vi phạm những nguyên tắc chung của ASEAN, vi phạm nghiêm trọng các chuẩn mực của quan hệ quốc tế “không can thiệp vào công việc nội bộ của nước khác”. Nhiều chuyên gia cho rằng Trung Quốc đã dùng tiền để mua chuộc Campuchia chống lại tập thể các nước thành viên ASEAN.

Việc AMM-45 không ra được Tuyên bố chung là hồi chuông cảnh tỉnh cho các nước ASEAN trong việc nỗ lực duy trì sự đoàn kết nội bộ. Qua vụ việc này, người ta đã thấy rõ chính sách hai mặt của Campuchia, có ý kiến cho rằng Campuchia có còn xứng đáng là một thành viên trong cộng đồng ASEAN nữa không hay họ đang trở thành “con sâu” thực hiện mệnh lệnh của Trung Quốc phá hoại những nỗ lực chung của các nước ASEAN.

Sau những gì diễn ra ở PhnomPenh từ ngày 8 đến 13/7/2012 dưới sự điều hành của nước chủ nhà Campuchia, đã xuất hiện những ý kiến đề cập  vấn đề: nếu tình hình tiếp tục diễn biến xấu như vừa qua, Trung Quốc tiếp tục mua chuộc, gây sức ép và Campuchia tiếp tục hy sinh lợi ích chung của ASEAN để “chiều lòng” Bắc Kinh thì nguyên thủ các nước có nên đến PhnomPenh dự các Hội nghị cấp cao liên quan của ASEAN trong tháng 11 tới đây không? Campuchia đã vi phạm những nguyên tắc của ASEAN, tiết lộ các thông tin trao đổi nội bộ cho bên thứ 3 và giới báo chí một cách vô trách nhiệm và không hoàn thành vai trò của nước chủ nhà trong Hội nghị AMM-45, một hội nghị quan trọng để chuẩn bị cho các Hội nghị cấp cao liên quan của ASEAN vào cuối năm. Liệu Campuchia có thể từ bỏ những “cám dỗ” về vật chất của Bắc Kinh để thực hiện đúng vai trò trọng trách mà các nước ASEAN đã giao phó hay không?

Theo đánh giá của một số nhà nghiên cứu thì Campuchia đã rơi vào vòng xoáy của Bắc Kinh thì rất khó có thể rời khỏi “vòng tay kim cô” của Bắc Kinh thao túng. Việc làm của Campuchia là rất đáng chê trách nhưng hành động của Bắc Kinh can thiệp thô bạo vào công việc của ASEAN thì cần phải lên án mạnh mẽ, hành động này không chỉ thách thức lòng kiên nhẫn, tình đoàn kết của các thành viên trong ASEAN mà còn thách thức cả cộng đồng quốc tế trong mối quan tâm chung về an ninh Biển Đông. Các chuyên gia còn cho rằng ngoài việc vận động, gây sức ép đến các quốc gia không liên quan trực tiếp đến vấn đề biển Đông như Thái Lan, Lào, Campuchia, Myanmar, Trung Quốc còn tìm cách chia rẽ các nước có tranh chấp ở Biển Đông là Malaysia, Việt Nam, Philippines và Brunei để thực hiện ý đồ “bẻ gãy từng chiếc đũa”, triển khai chính sách “chia để trị”. Các nước ASEAN cần hết sức cảnh giác để giữ được nguyên tắc của mình.

Sau khi thực hiện được ý đồ chi phối Campuchia không ra Tuyên bố chung của AMM-45, Trung Quốc đã tỏ ra hoan hỉ ra mặt. Theo Tân Hoa Xã Trung Quốc đưa tin, trong cuộc gặp Thủ tướng Campuchia Hun Sen bên lề hội nghị ở PhnomPenh, Ngoại trưởng Dương Khiết Trì đã bày tỏ lòng biết ơn đối với “sự ủng hộ bền bỉ và kiên định” của Campuchia trong những vấn đề có liên quan đến “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc. Đó chính là vấn đề Biển Đông đã được Trung Quốc coi là “lợi ích cốt lõi” của Trung Quốc từ năm 2010.

Qua Hội nghị AMM-45 và các hội nghị liên quan ở PhnomPenh vừa qua cho thấy, Trung Quốc đã thâu tóm và chi phối hoàn toàn Campuchia. Trung Quốc rất thạo trong việc gây sức ép, chia để trị và thao túng. Chúng ta cần hết sức cảnh giác trước những chiêu bài “ném đá giấu tay” quen thuộc của Trung Quốc. Trong lịch sử, Trung Quốc đã không từ một thủ đoạn nào để ngăn cản chống phá Việt Nam mà điển hình là trong những năm 70 của thế kỷ 20, Trung Quốc đã dùng bàn tay của Khơ-me-đỏ ở Cămpuchia để gây ra cuộc chiến tranh biên giới phía Tây Nam chống lại Việt Nam. Giờ đây, Trung Quốc lại sử dụng Cămpuchia để chống lại Việt Nam trong vấn đề Biển Đông, Việt Nam cần nhìn nhận lại các mối quan hệ láng giềng này để có cách ứng xử thích hợp với cả Trung Quốc và Campuchia trong thời gian tới, không để sự cấu kết này gây tổn hại cho lợi ích quốc gia của nhân dân Việt Nam.

                                                                           Lê Thành