BienDong.Net | Trang tin điện tử về tình hình Biển Đông

Sự kiện quốc tế nổi bật nhất trong tháng 7 này là việc Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN đã không đưa ra được Thông cáo chung. Có thể nói đó là một trang bi đát trong lịch sử 65 năm của khối ASEAN. Dư luận lên án Chủ tịch đương nhiệm ASEAN là Campuchia đã phản bội khối ASEAN để đánh đổi quan hệ với Bắc Kinh. Nghiền ngẫm một cách bình tĩnh thì thấy rằng Campuchia quả thật có lỗi nhưng phải thương hại cho nước này. Campuchia cũng chỉ là sân nhà của nhà cầm quyền Bắc Kinh. Ai cũng biết Bắc Kinh gây áp lực, mua chuộc Campuchia, đồng thời họ cũng gây áp lực đối với cả các nước ASEAN khác.

Trong thời gian diễn ra Hội nghị ở Phnôm Pênh, Thứ trưởng Ngoại giao Trung Quốc hết gặp Đại sứ ASEAN này lại gặp Đại sứ ASEAN khác vận động rằng ASEAN không nên bàn vấn đề Biển Đông, văn kiện của Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN chỉ tập trung bàn vấn đề kinh tế, thương mại, v.v… Trong 3 ngày 9, 10 và 12, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc liên tục 3 lần yêu cầu Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN tập trung bàn vấn đề kinh tế, thương mại. Việc làm đó của Bắc Kinh là sự can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của ASEAN. Trung Quốc không phải là thành viên của ASEAN. Vậy Trung Quốc có tư cách gì để yêu cầu như vậy. Còn xét về thực chất, yêu sách của Bắc Kinh là phi lý. Khối ASEAN đã quyết định xây dựng Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 theo đó Cộng đồng này có 3 trụ cột là Cộng đồng An ninh - Chính trị, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội. Đã có Cộng đồng An ninh - Chính trị thì tất yếu phải thảo luận và có các cam kết liên quan cộng đồng này. Lâu nay, Hội nghị cấp cao ASEAN, Hội nghị Hội đồng điều phối ASEAN và Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN đều bàn về các vấn đề an ninh - chính trị, trong đó có vấn đề Biển Đông. Năm 1992 thậm chí ASEAN đã từng ra Tuyên bố về Biển Đông. Tuyên bố chung của Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN đều có nêu vấn đề Biển Đông. Chẳng hạn Tuyên bố chung của Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 44 (năm 2011) ở Indonexia có 6 đoạn nói về Biển Đông: đoạn 22 nêu việc các Ngoại trưởng bày tỏ lo ngại sâu sắc về những sự cố gần đây ở Biển Đông (tức là việc Trung Quốc cắt cáp tàu thăm dò của Việt Nam trong thềm lục địa Việt Nam, việc Trung Quốc cản trở Philippines thăm dò dầu khí trong thềm lục địa Philippines v.v…) và nhấn mạnh tầm quan trọng của duy trì hòa bình, ổn định ở Biển Đông, yêu cầu các bên liên quan kiềm chế và thúc đẩy các biện pháp xây dựng lòng tin. Các Ngoại trưởng cũng khẳng định tầm quan trọng và ý nghĩa của DOC, kêu gọi tôn trọng hòa bình, tự do hàng hải và tự do hàng không ở Biển Đông. Đoạn 23 nêu việc các Ngoại trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thúc đẩy môi trường hòa bình, hữu nghị và hợp tác ở Biển Đông v.v…

Việc Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN thảo luận các vấn đề chính trị, an ninh, trong đó có vấn đề Biển Đông là việc bình thường. Mặc dù Bắc Kinh tìm đủ mọi cách ngăn chặn nhưng các Ngoại trưởng ASEAN vẫn tiếp tục thảo luận tình hình Biển Đông tại các Hội nghị ASEAN và các Hội nghị liên quan khác. Các Ngoại trưởng ASEAN và Ngoại trưởng nhiều nước bày tỏ lo ngại thực sự về tình hình căng thẳng ở Biển Đông, kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế, Công ước Luật Biển năm 1982 của Liên hợp quốc, tôn trọng DOC, giải quyết các tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, lên án việc đe dọa và sử dụng vũ lực ở Biển Đông. Tại Hội nghị các Ngoại trưởng ASEAN, ông Phạm Bình Minh, Ngoại trưởng Việt Nam nhấn mạnh lập trường của Chính phủ Việt Nam phản đối việc Trung Quốc phê chuẩn thành lập cái gọi là “thành phố Tam Sa” và mời thầu quốc tế 09 lô dầu khí hoàn toàn nằm trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam, nhấn mạnh các nguyên tắc về tôn trọng quyền chủ quyền và quyền tài phán của các quốc gia ven biển đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa theo Công ước Luật Biển năm 1982 của Liên hợp quốc, giải quyết các tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình, không sử dụng vũ lực; tôn trọng luật pháp quốc tế, nhất là Công ước Luật Biển năm 1982 và DOC. Tại Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN + 3 (với ba nước Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc), Thứ trưởng Phạm Quang Vinh của Việt Nam bày tỏ quan ngại về những diễn biến phức tạp gần đây ở Biển Đông, khẳng định lại lập trường của Chính phủ Việt Nam phản đối việc Trung Quốc phê chuẩn thành lập cái gọi là “thành phố Tam Sa” và mời thầu quốc tế trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa Việt Nam, vi phạm nghiêm trọng quyền chủ quyền và quyền tài phán của các quốc gia ven biển đối với vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa theo các quy định của Công ước Luật Biển năm 1982 của Liên hợp quốc và trái với tinh thần DOC, gây phương hại đến hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn hàng hải ở khu vực. Ngoại trưởng Philippines tố cáo một loạt hành động phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông, khẳng định Trung Quốc đang có thái độ “lá mặt lá trái” khi hành xử ở Biển Đông. Nhiều Ngoại trưởng khác cũng khẳng định yêu cầu duy trì và ổn định ở Biển Đông.

Việc các Ngoại trưởng ASEAN không ra được Tuyên bố chung có thể làm cho Bắc Kinh hả hê. Nhưng việc đó cũng làm cho cả thế giới hiểu rõ hơn bộ mặt của Bắc Kinh. Các nước ASEAN nghi ngờ và cảnh giác hơn đối với Bắc Kinh. Do đó, có thể nói Bắc Kinh mất nhiều hơn được. Các được là nhất thời, còn cái mất là lâu dài. Về phần ASEAN, câu chuyện Tuyên bố chung lần này là bài học quý. Các thành viên thấy rằng tình đoàn kết ASEAN bị đe dọa do hành động của Trung Quốc và cần nỗ lực để siết chặt sự đoàn kết trong ASEAN. Indonexia đã tích cực trao đổi với Philippines, Việt Nam và các nước ASEAN khác. Kết quả là ngày 20/7/2012, các Ngoại trưởng ASEAN đã ra một lập trường chung 6 nguyên tắc về Biển Đông.

Một là, thực hiện đầy đủ Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông DOC 2002.

Hai là, thực hiện Bản Quy tắc hướng dẫn thực hiện DOC năm 2002.

Ba là, sáng kiến Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông.

Bốn là, tôn trọng đồng thời các nguyên tắc luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển năm 1982 của Liên hợp quốc.

Năm là, các bên liên quan cam kết kiềm chế không sử dụng vũ lực.

Sáu là, giải quyết các tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình tôn trọng các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Luật Biển năm 1982 của Liên hợp quốc.

Đó là một thỏa thuận quan trọng. Tuyên bố đó đồng nghĩa là công sức và mưu đồ đen tối của Bắc Kinh phá hoại tình đoàn kết và quan tâm của khối ASEAN đã thất bại. Bắc Kinh cần suy tính lại và tỉnh táo hơn trong hành xử ở Biển Đông cũng như trong quan hệ với các nước ASEAN. Tiền bạc là quý nhưng không phải cứ có tiền là Bắc Kinh muốn gì được nấy./.

Chương Lương