BienDong.Net | Trang tin điện tử về tình hình Biển Đông

Rốt cuộc Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã tham dự “Hội nghị thượng đỉnh an ninh hạt nhân” lần thứ nhất diễn ra tại Oasinhton. Tại hội nghị lần này, các bên chủ yếu thảo luận các vấn đề như mối đe dọa từ chủ nghĩa khủng bố, biện pháp đối phó của các nước và cộng đồng quốc tế, cũng như vai trò của Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) trong lĩnh vực an ninh hạt nhân. Thế nhưng cùng với những vấn đề quan trọng này, còn một vấn đề khác mà tầm quan trọng cũng như những vấn đề trên chính là quan hệ Trung-Mỹ với một loạt câu hỏi đang được đặt ra: trong thời gian tới liệu quan hệ Trung-Mỹ có nhanh chóng được hàn gắn và khôi phục? Hành động Mỹ dựa vào tỷ giá đồng nhân dân tệ (NDT) cũng như một loạt các vấn đề khác liên quan đến lợi ích hạt nhân của Trung Quốc để thách thức Trung Quốc liệu đã dừng lại?...

Các nhà quan sát quốc tế nêu rõ sau khi Barrack Obama lên nắm quyền nước Mỹ, giữa Trung Quốc và Mỹ từng xuất hiện thời kỳ “trăng mật” ngắn ngủi: Nhưng từ đầu năm 2010 đến nay, quan hệ Trung-Mỹ bất ngờ có những thay đổi lớn theo hướng tiêu cực mà cơ bản là xuất phát từ nhiều hành động của phía Mỹ như Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, Obama gặp gỡ Đạtlai Lạtma (lãnh tụ tinh thần của người Tây Tạng lưu vong, nhân vật Trung Quốc coi là đứng đằng sau thao túng các vụ bạo loạn tại Tây Tạng), va chạm mậu dịch và vấn đề tỷ giá đồng nhân dân tệ. Có thể nói dường như tất cả những vấn đề quan trọng từng gây phiền hà cho quan hệ Trung-Mỹ trong suốt 30 năm qua cùng lúc được bộc lộ. Throng đó vấn đề Tây Tạng, vấn đề Đài Loan và vấn đề mậu dịch (trade), gọi tắt là vấn đề “3T” luôn là nổi cộm nhất và ảnh hưởng nhiều nhất đến quan hệ Trung-Mỹ từ trước đến nay. Còn tranh cãi giữa Trung Quốc và Mỹ quanh vấn đề tỷ giá đồng NDT, mặc dù đã có từ lâu nhưng bắt đầu từ đầu năm 2010, Mỹ mới gây sức ép toàn diện, mưu đồ ép Trung Quốc khuất phục, đây là điều hiếm thấy từ trước đến nay.

1. Obama “khơi mào” cuộc chiến tỷ giá Trung - Mỹ

Đầu năm nay, Obama đã nổ phát súng đầu tiên “khơi mào” cho cuộc chiến tỷ giá Trung - Mỹ. Ngày 22/01/2010, trong một cuộc điều trần trước Ủy ban Tài chính của Thượng viện Mỹ, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Timothy Geithner tuyên bố Tổng thống Obama tin rằng Trung Quốc đang “thao túng” tỷ giá đồng nhân dân tệ. Sau đó, hồi trung tuần tháng 3 vừa qua, tại một cuộc họp báo, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã công khai đáp trả: giá trị của đồng nhân dân tệ hoàn toàn không bị định giá thấp. Ông Ôn Gia Bảo còn nêu rõ những năm gần đây, thông qua ổn định tỷ giá đồng nhân dân tệ, Trung Quốc đã có những đóng góp to lớn cho nền kinh tế thế giới, đồng thời nhấn mạnh tỷ giá đồng nhân dân tệ là do trong nước quyết định, còn thay đổi tỷ giá đồng nhân dân tệ luôn là phương hướng nhất quán của Trung Quốc.

Thế nhưng dường như Mỹ đã sớm có sự chuẩn bị trước đối với hành động và tuyên bố của phía Trung Quốc. Ngay sau đó, phía Mỹ liền gây sức ép toàn diện, khoảng 130 nghị sĩ Quốc hội Mỹ đã cùng ký tên và đệ trình Quốc hội Mỹ một “đề án”, trong đó phản đối Trung Quốc “thao túng tỷ giá”. Thượng nghị sĩ bang Niu Yóoc Charles Schumer còn “hùng hồn” hơn, tại một cuộc họp báo, Charles Schumer đã công bố cái gọi là “đề án Schumer” được nâng cấp, đồng thời khởi động trình tự lập pháp, theo đó đe dọa nếu như đồng nhân dân tệ không tăng giá, thì tất cả hàng hóa của Trung Quốc đi vào thị trường Mỹ đều phải nộp thêm khoản thuế tỷ giá là 27,5% và Trung Quốc sẽ phải hứng chịu những đòn trả đũa mang tính chính sách của Mỹ. “Đề án Schumer” yêu cầu Bộ Tài chính Mỹ phân biệt  rõ “quốc gia tỷ giá hối đoái không tương xứng mang tính căn bản” và thực hiện một loạt chế tài đối với những quốc gia này, trong đó bao gồm cả khả năng thay đổi sự thừa nhận nền kinh tế thị trường đối với những quốc gia này. Đồng thời “đề án Schumer” còn cấm Chính phủ Mỹ mua hàng hóa và dịch vụ của những quốc gia này, trừ phi những quốc gia này là bên tham gia ký kết “Hiệp ước mua sắm Chính phủ” của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF). Sau một năm, tại các quốc gia này chưa thể áp dụng chính sách thích hợp, Chính phủ Mỹ sẽ cấm các công ty và chủ đầu tư tư nhân Mỹ ở hải ngoại tham gia đầu tư, góp vốn cho những dự án của các quốc gia này, đồng thời phản đối dự án góp vốn ngân hàng đa phương mới.

2. Tấn công Trung Quốc - biện pháp Mỹ giảm gánh nặng nợ

Đối mặt với những thách thức nghiêm trọng này, hiển nhiên chính phủ Trung Quốc cũng đã có những đòn đáp trả, như phản đối Chính phủ Mỹ lợi dụng tỷ giá đồng đôla Mỹ làm công cụ chiến lược đối phó với Trung Quốc. Ngoài ra, Trung Quốc còn đưa ra thông tin có khả năng Chủ tịch Hồ Cẩm Đào sẽ không tham dự “Hội nghị thượng đỉnh an ninh hạt nhân” lần thứ nhất tại Oasinhton. Trong bối cảnh này, ngày 3-4, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Timothy Geiner bất ngờ đưa ra tuyên bố đối ngoại: trì hoãn việc công bố “Báo cáo tình hình chính sách tỷ giá ngoại hối”, vốn có kế hoạch công bố vào ngày 15/4/2010. Theo nhận định của các nhà phân tích quốc tế, trong “Báo cáo” của Timothy Geiner nhiều khả năng coi Trung Quốc là “quốc gia thao túng tỷ giá”, gây ra ảnh hưởng bất lợi cho quan hệ kinh tế, mậu dịch Trung - Mỹ. Còn năm nay, Mỹ từng tuyên bố đưa ra bản báo cáo này, một khi kết hợp với “đề án Schumer” đã được nâng cấp như đã trình bày ở trên, quan hệ mậu dịch Trung - Mỹ, thậm chí là quan hệ chiến lược giữa hai nước thụt lùi toàn diện là điều khó tránh khỏi. Giờ đây, phía Mỹ đã chủ động rút lui trong bước đi gây sức ép toàn diện với Trung Quốc, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào cũng đã tới Mỹ tham dự “Hội nghị thượng đỉnh an ninh hạt nhân”, đã phản ánh rõ hai nước Trung - Mỹ sau khi trải qua những trắc trở, đang dần quay trở lại quỹ đạo hợp tác, tình thế bế tắc cũng có phần được tháo gỡ. Thế nhưng, một điều chắc chắn rằng xu thế chung Mỹ yêu cầu Trung Quốc tăng giá đồng nhân dân tệ sẽ không thay đổi.

Về vấn đề Mỹ nóng vội như vậy trong việc gây sức ép Trung Quốc tăng giá đồng nhân dân tệ, hầu hết các học giả kinh tế Trung Quốc cho rằng ít nhất có bốn lý do lớn.

Thứ nhất, nhìn từ mục tiêu ngắn hạn, Trung Quốc chỉ cần liên hệ đến kế hoạch của Mỹ do Chính quyền Obama đưa ra là tăng gấp đôi kim ngạch xuất khẩu trong vòng 5 năm tới, cũng như sự phụ thuộc cao độ vào xuất khẩu trong quá trình phục hồi của nền kinh tế Mỹ, thì đã có thể thấy việc các chính khách quan trọng của Mỹ gây sức ép với Trung Quốc, thị trường nhiều khả năng trở thành điểm đến xuất khẩu lớn nhất của hàng hóa Mỹ, yêu cầu Trung Quốc tăng giá đồng nhân dân tệ là rất rõ ràng.

Thứ hai, cùng với suy thoái của kinh tế toàn cầu, con số thâm hụt tài chính khổng lồ của Mỹ cũng như tỷ lệ thất nghiệp trong nước Mỹ, khiến rất nhiều người Mỹ lo ngại về khoản trái phiếu Mỹ mà Trung Quốc có trong tay. Một mặt người Mỹ lo ngại Trung Quốc bất ngờ giảm bớt lượng nắm giữ trái phiếu sẽ tạo ra đòn tấn công rất lớn đối với nền kinh tế Mỹ. Mặt khác cũng lo ngại sự gia tăng trái phiếu Mỹ mà Trung Quốc nắm giữ trong tay sẽ khiến cho sự phụ thuộc tài chính của Mỹ vào Trung Quốc gia tăng. Vậy là gây sức ép để đồng nhân dân tệ tăng giá, khiến cho giá trị trái phiếu Mỹ mà Trung Quốc có trong tay thu hẹp ở mức độ lớn, trở thành biện pháp chiến lược quan trọng để Mỹ giảm bớt nợ nần.

Thứ ba, đồng nhân dân tệ đang tiến theo phương hướng thực hiện tự do chuyển đổi và trở thành đồng tiền quốc tế quan trọng, điều này không chỉ khiến cho nhu cầu của quốc tế đối với đồng đôla Mỹ giảm mạnh, mà khá nhiều nước có kim ngạch mậu dịch lớn với Trung Quốc, trong đó bao gồm ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga do ngày càng nhiều giao dịch thương mại được thanh toán bằng đồng nhân dân tệ, cho nên giảm bớt sự lệ thuộc vào đồng đôla Mỹ, từ đó khiến cho địa vị quốc tế của đồng đôla Mỹ, thực tế cũng chính là địa vị bá chủ toàn cầu của Mỹ chịu sự đe dọa nghiêm trọng. Vì thế, đối mặt với Trung Quốc ngày càng trỗi dây, kiên trì vấn đề tỷ giá đồng nhân dân tệ, ép Trung Quốc tăng giá đồng nhân dân tệ, gây sức ép đối với đồng nhân dân tệ, bảo vệ địa vị đồng tiền quốc tế của đồng đôla Mỹ, có thể nói là sự lựa chọn tất yếu của Mỹ.

Thứ tư, giống như chuyên gia kinh tế nổi tiếng thế giới, Chủ tịch Morgan Stanley (Công ty dịch vụ tài chính toàn cầu, có trụ sở tại Niu Yóoc) khu vực châu Á Stephen S.Roach từng nói Bộ Tài chính Mỹ sở dĩ đưa ra “Báo cáo tỷ giá quốc tế” chủ yếu nhằm vào đồng nhân dân tệ của Trung Quốc chính là muốn để cho Mỹ có một công cụ thoái thác trách nhiệm. Chức năng lớn nhất của báo cáo này là khiến cho Mỹ có thể tiếp tục phủ nhận vai trò chủ yếu của Mỹ gây ra sự mất cân bằng trong toàn cầu. Không ít chuyên gia kinh tế quốc tế bao gồm cả Stephen S.Roach đều chỉ rõ tỷ lệ dự trữ quá thấp của Mỹ là nguyên nhân quan trọng dẫn đến mất cân bằng kinh tế toàn cầu, nhất là cả nước Mỹ căn bản không có dự trữ. Năm 2009, chỉ tiêu chủ yếu đánh giá dự trữ trong nước của Mỹ - tỷ lệ tịnh dự trữ quốc dân (so sánh tịnh kim ngạch dự trữ quốc dân với thu nhập quốc dân), giảm xuống mức thấp nhất trong lịch sử, âm 2,5%.

3. Tỷ giá đồng NDT ổn định có lợi cho hai nước Trung - Mỹ