Wednesday, October 5, 2022
Trang chủQuân sựTham vọng của TQ ở Thái Bình Dương

Tham vọng của TQ ở Thái Bình Dương

Mặc dù Trung Quốc không đạt được thỏa thuận rộng rãi với các quốc đảo Thái Bình Dương trong cuộc họp ngoại trưởng gần đây với các quốc đảo, nhưng giới quan sát chỉ ra rằng sau hơn một thập niên nỗ lực, bản đồ chiến lược của khu vực Thái Bình Dương đã có những thay đổi sâu sắc, và ảnh hưởng của Trung Quốc có thể còn vượt xa.

Bản đồ các đảo Thái Bình Dương.

Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc ông Vương Nghị, người đang thăm khu vực, khẳng định rằng hội nghị ngoại trưởng đã thành công tốt đẹp và đã đạt được đồng thuận trong 5 lĩnh vực, trong đó có việc làm sâu sắc hơn quan hệ đối tác chiến lược toàn diện. Ông Vương Nghị nhắc nhở rằng Trung Quốc và các quốc đảo này đã là “bạn cũ”, và sự phát triển nhanh chóng của quan hệ song phương là “chuyện đương nhiên”.

Trước việc không ký được thỏa thuận khu vực tại cuộc họp, Trung Quốc khẳng định tất cả các bên tại cuộc họp vẫn đạt được đồng thuận mới về vấn đề này, và “thực hiện một bước quan trọng để đạt được thỏa thuận cuối cùng”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc ông Triệu Lập Kiên cũng nói rằng văn kiện chung khu vực “là một quá trình thảo luận liên tục” và không phải cuộc họp nào cũng đưa đến một văn kiện chung.

Trung Quốc muốn xây dựng một kiểu quan hệ ngoại giao mới

Ông Kurt Campbell, điều phối viên chính sách Ấn Độ – Thái Bình Dương của Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ, gần đây đã nói với sự lo lắng rằng Thái Bình Dương là khu vực có nhiều khả năng gặp “bất ngờ chiến lược” nhất: “Nếu bạn nhìn xung quanh và nếu bạn hỏi tôi, nơi nào chúng ta có nhiều khả năng thấy một loại bất ngờ chiến lược nhất – dựa trên một số loại thỏa thuận hoặc bố trí, thì nó rất có khả năng ở Thái Bình Dương”.

Một dự thảo hợp tác và kế hoạch hành động do Trung Quốc soạn thảo, được tiết lộ trước chuyến đi của ông Vương Nghị, cho thấy Bắc Kinh đang tìm cách làm sâu sắc hơn các trao đổi và hợp tác trong “các lĩnh vực an ninh truyền thống và phi truyền thống” làm dấy lên lo ngại giữa Hoa Kỳ và các đồng minh rằng một khi dự thảo được ký kết, Trung Quốc sẽ đến gần Hawaii ở Thái Bình Dương, cũng như Úc và New Zealand, và thậm chí gần với lãnh thổ chiến lược của Hoa Kỳ là đảo Guam.

Dự thảo được tiết lộ có tiêu đề “Tầm nhìn phát triển chung của các quốc đảo Trung Quốc-Thái Bình Dương” bao gồm nhiều lĩnh vực như an ninh, quan hệ chính trị, kinh tế và thương mại, trị an, thông tin liên lạc, nông nghiệp, ngư nghiệp, v.v. Trung Quốc và các quốc đảo Thái Bình Dương đề xuất tăng cường “trao đổi kinh nghiệm quản trị chính phủ”, bao gồm đào tạo các sĩ quan cảnh sát cấp trung và cấp cao của các quốc đảo này, v.v.

“Đó chắc chắn là một mối quan hệ sâu sắc hơn, và nó còn vượt ra ngoài thương mại, đó là một mối quan hệ bao trùm hơn”, ông Craig Singleton, một thành viên cấp cao tại Foundation for Defense of Democracies, một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington nói với VOA.

“Đây là thỏa thuận thay đổi quy tắc cuộc chơi nhất mà chúng tôi từng thấy ở Thái Bình Dương trong cuộc đời mình”, Tổng thống Liên bang Micronesia ông David Panuelo cảnh báo trong một bức thư gửi các nhà lãnh đạo Thái Bình Dương khác

Ông nói, các lựa chọn từ ngữ của Trung Quốc, bề ngoài là hấp dẫn, nhưng tầm nhìn chung về phát triển nhằm tìm cách tiếp cận và kiểm soát khu vực trong “an ninh truyền thống và phi truyền thống”, bao gồm cả thông qua đào tạo thực thi pháp luật, cũng như thực thi pháp luật chung, có thể được sử dụng để bảo vệ tài sản và công dân Trung Quốc.

Ông Steven Ratuva, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Thái Bình Dương Macmillan Brown tại Đại học Canterbury ở New Zealand, nói với VOA: “Trung Quốc đã thiết lập quan hệ kinh tế và ngoại giao liên tục trên cơ sở song phương với nhiều nước Thái Bình Dương. Nhưng gần đây, Trung Quốc đã công bố một dự thảo văn kiện vượt ra ngoài quan hệ bình thường hướng tới một kế hoạch nhằm tái cấu trúc kiến ​​trúc chính trị, an ninh và kinh tế của khu vực”.

Theo ông, ngoài việc tạo ra nhiều quốc gia mắc nợ hơn, điều đó còn đáng lo ngại hơn “vì nó có khả năng làm xói mòn chủ quyền của các quốc đảo Thái Bình Dương”.

Tại cuộc họp ngoại trưởng giữa Trung Quốc và 10 quốc đảo Thái Bình Dương lần này, mặc dù các quốc đảo này không đạt được thỏa thuận khu vực đa phương với Trung Quốc nói chung, nhưng Trung Quốc đã thiết lập quan hệ kinh tế và ngoại giao lâu dài với nhiều nước trên cơ sở quan hệ song phương.

Ông Sam Rogwan, Giám đốc Chương trình An ninh Quốc tế tại Viện Lowy, một tổ chức tư vấn của Úc, cho biết Trung Quốc quyết tâm đảm nhận vai trò lãnh đạo chiến lược và không thể nghi ngờ ở châu Á, và để làm được điều đó, họ cần phải loại bỏ Hoa Kỳ. Viết trên trang web chính thức của viện, ông Rogwan nói, “Cách để loại bỏ Hoa Kỳ một cách hòa bình là thuyết phục khu vực rằng Hoa Kỳ đang suy tàn và Trung Quốc là tương lai”. Làm thế nào để làm điều đó? Bằng cách thực hiện các bước mạnh mẽ để mở rộng sức mạnh của nó sang các khu vực mới trên thế giới và chứng minh nó là không thể cưỡng lại.

Ông Felix K. Chang, một nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại tại Hoa Kỳ, cho biết gần đây ông mới được xem tài liệu này lần đầu tiên, dựa trên bức thư ngỏ từ ông Panuelo, Tổng thống Liên bang Micronesia. Mặc dù, không có gì lạ khi một dự thảo văn kiện được lưu hành trước chuyến thăm ngoại giao, nhưng sẽ rất hiếm nếu Trung Quốc không cung cấp bất kỳ “kế hoạch hành động” tương tự nào cho các quốc gia liên quan trước dự thảo này. Sẽ là tự phụ nếu Bắc Kinh yêu cầu các nước ký một “kế hoạch hành động” lớn như vậy mà không có thời gian để xem xét hoặc sửa đổi đầy đủ. Ông nói với VOA: “Một số người thậm chí có thể nghĩ rằng hành động của Trung Quốc là ‘hống hách’”.

Chuyên gia Trung Quốc cho rằng, hiện nay Bắc Kinh đã thiết lập một chỗ đứng ở Quần đảo Solomon, nhiều khả năng họ sẽ sử dụng nó làm đòn bẩy để mở rộng ảnh hưởng trong khu vực. Ông nói rằng tín hiệu của Bắc Kinh là “họ sẵn sàng xây dựng một kiểu quan hệ an ninh mới trong một khu vực có tầm quan trọng chiến lược đối với Úc, New Zealand và Hoa Kỳ”.

Hôm thứ Ba, cả Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden và Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern đến thăm đều cho biết cả hai nước đều lo ngại về việc một quốc gia không có chung các giá trị hoặc lợi ích an ninh như Hoa Kỳ và New Zealand thiết lập sự hiện diện quân sự lâu dài ở Thái Bình Dương về cơ bản sẽ thay đổi cán cân chiến lược trong khu vực.

Phá vỡ sự phong tỏa chuỗi đảo

Khu vực Nam Thái Bình Dương rộng lớn và rải rác các hòn đảo. Mặc dù, các quốc đảo này giàu tài nguyên thiên nhiên nhưng nhìn chung vẫn tụt hậu về phát triển kinh tế và rất mong nhận được hỗ trợ kinh tế từ bên ngoài. Hiện tại, Trung Quốc đã ký các bản ghi nhớ hợp tác về Sáng kiến ​​’Vành đai và Con đường’ với tất cả 10 quốc đảo đã thiết lập quan hệ ngoại giao. Tổng kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc và các quốc đảo có quan hệ ngoại giao đã đạt 5,3 tỷ USD vào năm 2021, tăng hơn 30 lần trong 30 năm qua.

Về mặt địa lý, các quốc đảo Thái Bình Dương nắm giữ tuyến giao thông Thái Bình Dương từ châu Mỹ sang châu Á, nằm ở vị trí giao nhau của hai hành lang chiến lược đông tây và bắc nam của thế giới, là tuyến đường duy nhất của đường biển và đường hàng không giữa hai châu lục. Đối với Trung Quốc, các quốc đảo này nằm trong vùng biển đặc biệt có ý nghĩa quan trọng về địa chiến lược.

Từ góc độ “Chuỗi Thái Bình Dương” dựa trên chuỗi vòng cung đảo, các quốc đảo Thái Bình Dương này đều nằm trong chuỗi đảo thứ ba và là điểm tựa quan trọng trong “chiến lược Ấn Độ – Thái Bình Dương” của Hoa Kỳ. Nếu những quốc gia này rơi vào tay Trung Quốc, con đường quân sự của Hoa Kỳ đến châu Á có thể bị cắt đứt và các hành động của quân đội Hoa Kỳ có thể bị Trung Quốc nắm rõ.

“Bạn chỉ cần nhìn vào bản đồ để suy ra logic cơ bản của những gì Trung Quốc đang làm”, ông Euan Graham, thành viên cấp cao tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở Singapore, nói với hãng tin AP. Từ quan điểm quân sự, ông lưu ý, sự hiện diện của Trung Quốc trên một số đảo ở Thái Bình Dương có nghĩa là nước này có thể kìm chân Hải quân Mỹ một cách hiệu quả hơn trong trường hợp xảy ra xung đột và làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

“Điều này tạo cơ hội cho Trung Quốc thoát khỏi những ràng buộc của chuỗi đảo đầu tiên về khả năng di chuyển quân sự”, ông Zeno Leoni, chuyên gia thỉnh giảng tại King’s College London, nói với VOA. “Trung Quốc đã kết luận rằng phương Tây có ý định bao vây Trung Quốc ở châu Á – Thái Bình Dương, vì vậy Bắc Kinh đang cố gắng thoát khỏi vòng vây đó về mặt ngoại giao và quân sự”.

Trung Quốc đã phủ nhận việc thiết lập một căn cứ quân sự ở Quần đảo Solomon, nhưng các quan chức cấp cao của Hoa Kỳ gần đây đã đưa ra một cảnh báo khá cứng rắn đối với chính quyền Quần đảo Solomon rằng Hoa Kỳ sẽ đáp trả tương ứng nếu có các bước thiết lập sự hiện diện quân sự thường trực trên thực tế.

Năm ngoái, Reuters đưa tin rằng Trung Quốc đang có kế hoạch khôi phục một sân bay chiến lược quan trọng ở Thái Bình Dương. Bất kỳ công trình xây dựng lớn nào trên đảo Kanton ở Kiribati, cách căn cứ quân sự của Hoa Kỳ ở Hawaii 3.000 km về phía tây nam, đều sẽ cung cấp cho Trung Quốc một thành trì. Báo cáo dẫn lời một nghị sĩ Kiribati cho biết, Trung Quốc đã lên kế hoạch nâng cấp các đường băng và cầu trên một hòn đảo hẻo lánh ở Kiribati để khôi phục một căn cứ từng đặt máy bay quân sự trong Thế chiến thứ hai.

Ngoài ra, một báo cáo của Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ (FAS) cho biết, Trung Quốc đã hoàn thành việc xây dựng một trạm theo dõi vệ tinh trên đảo Tarawa ở Kiribati. Trong khi Trung Quốc khẳng định trạm chỉ là một phần của hệ thống theo dõi và chỉ huy không gian thương mại của họ, các nhà quan sát độc lập tin rằng cơ sở này có thể được sử dụng để theo dõi các vụ thử tên lửa của Hoa Kỳ tại Bãi thử tên lửa Kwajalein ở Quần đảo Marshall hoặc Căn cứ Không quân Vandenberg ở California.

Một số hoạt động khảo sát địa chất của Trung Quốc ở vùng biển Thái Bình Dương trong những năm gần đây cũng làm dấy lên lo ngại rằng các hoạt động quân sự của Mỹ có thể bị giám sát. Theo báo cáo của phương tiện truyền thông nhà nước Trung Quốc năm 2017, một “tàu lặn quan sát âm thanh có độ sâu 10.000 mét” đã được khai triển và phục hồi thành công ở vực thẳm Challenger trong rãnh Mariana. Rãnh Mariana, nằm ở đáy biển phía tây Thái Bình Dương, là rãnh sâu nhất được biết đến trên thế giới, với độ sâu khoảng 10.000 mét. Với khả năng giám sát rõ ràng của các thiết bị và vị trí của chúng gần đảo Guam, một báo cáo của Ủy ban Đánh giá An ninh và Kinh tế Mỹ-Trung (USCC) về ảnh hưởng của Trung Quốc ở Thái Bình Dương cho rằng, các chuyên gia quân sự lo ngại các thiết bị này có thể được sử dụng để theo dõi các chuyển động của tàu ngầm của Mỹ trong khu vực, giúp hải quân Trung Quốc linh hoạt hơn và mở rộng khả năng tự do đi vào khu vực đảo Thái Bình Dương.

T.P

RELATED ARTICLES

Tin mới

Bình luận