Tình trạng thiếu hụt nhân lực của Trung Quốc đang diễn biến xấu hơn khi dân số nước này tiếp tục suy giảm năm thứ tư liên tiếp, tỷ lệ sinh chạm mức thấp kỷ lục trong khi tốc độ già hóa ngày càng nhanh.
Dân số giảm năm thứ 4 liên tiếp, tỷ lệ sinh chạm đáy lịch sử
Dân số Trung Quốc đang bước vào giai đoạn suy giảm rõ rệt, với tốc độ giảm ngày càng tăng. Theo số liệu mới công bố của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, dân số nước này đã giảm năm thứ 4 liên tiếp khi giảm 3,39 triệu người, xuống còn khoảng 1,405 tỷ người vào năm 2025.
Tỷ lệ sinh của Trung Quốc hiện chỉ còn 5,63 ca sinh/1.000 người, ghi nhận mức thấp nhất kể từ khi Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập năm 1949. Trong khi đó, tỷ lệ tử vong tăng lên 8,04 ca/1.000 người. Số trẻ sơ sinh được sinh ra trong cả nước giảm mạnh, chỉ còn 7,92 triệu trẻ trong năm 2025, thấp hơn nhiều so với con số 9,54 triệu vào năm 2024.
Trong dự báo công bố năm 2024, Liên hợp quốc cảnh báo rằng dân số Trung Quốc có thể giảm xuống còn khoảng 663 triệu người vào năm 2100, tức chưa bằng một nửa quy mô dân số hiện nay, nếu tỷ lệ sinh tiếp tục lao dốc và nhập cư vẫn duy trì ở mức thấp.
Nếu xu hướng này không được đảo ngược, quá trình già hóa và suy giảm dân số sẽ đặt ra những rủi ro nghiêm trọng đối với nền kinh tế Trung Quốc trong dài hạn. Hệ quả có thể là lực lượng lao động thu hẹp đáng kể, nhu cầu đối với hàng hóa và dịch vụ, đặc biệt là nhà ở, suy yếu, trong khi áp lực lên hệ thống lương hưu và chăm sóc y tế ngày càng gia tăng.
Sự sụt giảm của nhóm dân số trong độ tuổi lao động tại Trung Quốc cũng có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, vốn trong nhiều năm qua phụ thuộc lớn vào năng suất và tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ của nước này.
Bất chấp những thách thức nhân khẩu học, Trung Quốc vẫn báo cáo mức tăng trưởng kinh tế đạt 5% trong năm ngoái, hoàn thành mục tiêu tăng trưởng chính thức.
Nước này cũng ghi nhận thặng dư thương mại kỷ lục trong năm 2025, bất chấp các biện pháp thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt.
Tuy nhiên, nền kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với hàng loạt khó khăn, bao gồm tỷ lệ thất nghiệp gia tăng trong giới trẻ và tình trạng dư cung nhà ở kéo dài. Giá trị bất động sản sụt giảm mạnh đã ảnh hưởng đến chi tiêu tiêu dùng, đồng thời làm chậm các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng, sản xuất và lĩnh vực bất động sản.
Nỗ lực nâng cao tỷ lệ sinh
Dân số Trung Quốc đại lục bắt đầu giảm từ năm 2022, khi giảm 850.000 người sau nhiều năm tỷ lệ sinh liên tục đi xuống. Đây là lần đầu tiên dân số Trung Quốc suy giảm kể từ đầu những năm 1960.
Các thách thức nhân khẩu học của Trung Quốc đang diễn ra nhanh hơn so với những dự đoán ban đầu của chính phủ. Để đối phó, Bắc Kinh đã từng bước nới lỏng các hạn chế sinh con trong thập kỷ qua, chính thức chấm dứt chính sách một con để cho phép các gia đình sinh 2 con, và từ khoảng năm năm trước, tiếp tục cho phép sinh 3con.
Trong những năm gần đây, chính phủ Trung Quốc đã đẩy mạnh hàng loạt biện pháp nhằm nâng cao tỷ lệ sinh, bao gồm đưa ra các ưu đãi tài chính cho các bậc cha mẹ, siết chặt khả năng tiếp cận các dịch vụ phá thai, và gần đây nhất là áp đặt các loại thuế mới đối với biện pháp tránh thai, bao gồm thuốc tránh thai và bao cao su. Tuy nhiên, đến nay vẫn có rất ít bằng chứng cho thấy những nỗ lực này mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện tỷ lệ sinh.
Dù tình hình tại Trung Quốc đặc biệt nghiêm trọng, nước này không phải là trường hợp cá biệt. Tỷ lệ sinh đang suy giảm tại nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nền kinh tế thu nhập cao, trong đó có Mỹ.
Theo báo cáo của Hội đồng Kinh tế – Xã hội Liên hợp quốc (Economic and Social Council – ECOSOC), mức sinh thấp hơn “tỷ lệ thay thế” 2,1 ca sinh trên mỗi phụ nữ đang dần trở thành “chuẩn mực toàn cầu”. Xu hướng này làm dấy lên những lo ngại tương tự về lực lượng lao động ngày càng thu hẹp và dân số già hóa nhanh chóng.
So với nhiều nền kinh tế lớn khác, triển vọng dân số của Mỹ được đánh giá khả quan hơn đôi chút, chủ yếu nhờ kỳ vọng tăng trưởng dân số nhẹ thông qua nhập cư.
T.P