Ngày 23-2, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đang đánh giá toàn diện phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ liên quan thuế quan.

Phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ tuần trước bác bỏ các thuế quan của Tổng thống Donald Trump đưa ra dựa theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977, đã gây ra cuộc chiến thương mại toàn cầu.

Phản ứng sau đó, ông Trump tuyên bố mức thuế toàn cầu 10% mới đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ, dựa trên thẩm quyền pháp lý khác với IEEPA. Đến cuối tuần, ông tiếp tục nâng mức thuế lên 15%.

Mức thuế dự kiến có hiệu lực từ ngày 24-2 và sẽ kéo dài 150 ngày, với một số sản phẩm được miễn trừ.

“Các mức thuế đơn phương của Mỹ… vi phạm các quy tắc thương mại quốc tế và luật pháp trong nước của Mỹ, và không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào”, Hãng tin Reuters dẫn lời Bộ Thương mại Trung Quốc.

Bộ Thương mại Trung Quốc hôm 23-2 cho biết họ đang tiến hành “đánh giá toàn diện” về tác động của phán quyết và kêu gọi Washington dỡ bỏ thuế quan.

“Trung Quốc kêu gọi Mỹ hủy bỏ các biện pháp thuế quan đơn phương đối với các đối tác thương mại của mình. Không có người thắng cuộc trong chiến tranh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ sẽ chẳng dẫn đến đâu cả”, Bắc Kinh nói.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng nói Mỹ đang lên kế hoạch duy trì mức thuế áp lên các đối tác thông qua các biện pháp thay thế, bao gồm cả các cuộc điều tra thương mại.

“Trung Quốc sẽ tiếp tục theo dõi sát sao vấn đề này và kiên quyết bảo vệ lợi ích của Trung Quốc”, Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh.

Hàn Quốc tham vấn Mỹ

Ngày 23-2, Bộ trưởng Công nghiệp Hàn Quốc Kim Jung Kwan cho biết Seoul sẽ tiếp tục tham vấn với Mỹ để duy trì “sự cân bằng lợi ích” giữa hai nước đã được thiết lập bởi một thỏa thuận thuế quan trước đó.

Ông Kwan không nêu rõ Hàn Quốc sẽ có hành động gì, nếu có, liên quan đến mức thuế 15% của ông Trump.

Một số quốc gia cho biết họ đang nghiên cứu phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ và các tuyên bố thuế quan tiếp theo của ông Trump. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer hôm 22-2 nói với truyền thông Mỹ rằng các thỏa thuận thương mại của nước này với Trung Quốc, Liên minh châu Âu và các đối tác khác sẽ vẫn có hiệu lực bất chấp phán quyết của tòa.

T.H

Ngày 23-2, sau những cáo buộc từ Campuchia cho rằng Thái Lan đã xâm phạm vùng biển Campuchia để bắt giữ một tàu cá, Hải quân Thái Lan khẳng định ngược lại.

Tờ The Nation dẫn biên bản hoạt động của tàu tuần tra Thái Lan được công bố cho thấy vụ việc bắt giữ diễn ra trong vùng biển nước này.

Theo biên bản, vào lúc 7h sáng 22-2, tàu tuần tra của Thái Lan rời bến Khlong Yai, huyện Khlong Yai, tỉnh Trat, để làm nhiệm vụ tuần tra.

Lúc 9h30, các sĩ quan phát hiện một tàu cá không quốc tịch đang đánh bắt cá trong vùng biển Thái Lan, cách đường ranh giới biển Thái Lan – Campuchia khoảng 2 hải lý. Phía Thái Lan sau đó tiến hành khám xét và bắt giữ tàu.

“Tọa độ xác nhận việc bắt giữ được thực hiện theo đúng luật và hoàn toàn nằm trong chủ quyền hàng hải của Thái Lan”, hải quân nước này khẳng định.

Thái Lan cho biết trên tàu có ba thành viên thủy thủ đoàn người Campuchia không có giấy tờ tàu thuyền và giấy tờ tùy thân. Những người này thừa nhận họ được một chủ tàu người Campuchia thuê ra khơi đánh cá cùng một nhóm nhiều tàu, đồng thời khẳng định họ không biết mình đã vào vùng biển Thái Lan.

Trong khi đó, tuyên bố từ Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Campuchia nói ngược lại.

Theo phía Phnom Penh, các tàu hải quân Thái Lan chặn một tàu Campuchia và bắt giữ ba công dân Campuchia ở khoảng cách 7,2 hải lý ngoài khơi tỉnh Koh Kong của Campuchia.

Trong một công hàm ngoại giao gửi đến Thái Lan, Phnom Penh yêu cầu thả ngay lập tức các ngư dân bị giam giữ và trả lại thiết bị bị tịch thu, chấm dứt mọi hoạt động tuần tra trái phép.

“Những hành động này cấu thành hành vi vi phạm rõ ràng chủ quyền và lãnh hải của Campuchia”, tờ Khmer Times dẫn lời Bộ Ngoại giao Campuchia.

Phía Thái Lan khẳng định con tàu đánh cá bằng gỗ dài khoảng 11m, không thể hiện quốc tịch nào, không có số hiệu ở mũi tàu, động cơ không có số sê-ri.

Sau vụ bắt giữ, tàu tuần tra Thái Lan đã hộ tống tàu cá và toàn bộ thủy thủ đoàn trở lại bến tàu Khlong Yai ở tỉnh Trat.

T.H

Hãng Reuters ngày 22.2 dẫn lời giới thạo tin cho hay một tàu chiến của Úc đi qua eo biển Đài Loan, lần di chuyển mới nhất qua tuyến đường thủy này của một đồng minh Mỹ mà truyền thông nhà nước Trung Quốc cho rằng đã bị quân đội nước này theo dõi và giám sát.

Theo đó, tàu HMAS Toowoomba – tàu hộ vệ tên lửa lớp Anzac của Hải quân Hoàng gia Úc – đã “thực hiện chuyến đi thường lệ qua eo biển Đài Loan” vào ngày 20 và 21.2 như một phần của “hoạt động triển khai hiện diện khu vực tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”.

Tàu chiến Úc đi qua eo biển Đài Loan, Trung Quốc theo dõi sát sao

“Tất cả các tương tác với tàu thuyền và máy bay nước ngoài đều an toàn và chuyên nghiệp”, một nguồn tin cho biết.

Tờ Hoàn Cầu thời báo, trích dẫn một nguồn tin quân sự Trung Quốc giấu tên, đưa tin “Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc đã tiến hành theo dõi, giám sát và cảnh báo toàn diện trong suốt quá trình di chuyển” của tàu chiến Úc.

Cơ quan Phòng vệ Đài Loan ra thông cáo cho biết luôn theo dõi sát sao vùng trời và vùng biển quanh hòn đảo, đồng thời nói rằng eo biển này là tuyến đường biển quốc tế mà mọi quốc gia đều có quyền tự do đi lại.

Cơ quan này cho biết sẽ “không chủ động tiết lộ thông tin về hoạt động di chuyển của máy bay và tàu thuyền của các bên đồng minh thân thiện”, nhưng không nêu rõ chi tiết.

Trước đó, tàu HMAS Toowoomba đã an toàn đi qua khu vực quần đảo Trường Sa ở Biển Đông, trong khuôn khổ đợt triển khai hiện diện khu vực vào năm 2026, theo trang web Bộ Quốc phòng Úc hôm 13.2.

T.H

Ngày 23.2, Bộ Thương mại Trung Quốc kêu gọi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bãi bỏ toàn bộ thuế quan được đơn phương áp đặt lên các đối tác quốc tế, theo AFP.

“Trung Quốc hối thúc Mỹ bãi bỏ các biện pháp thuế quan đơn phương đối với các đối tác thương mại. Không ai thắng trong một cuộc chiến tranh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ sẽ không dẫn đến đâu”, Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố.

Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết với đa số thẩm phán đồng thuận, bãi bỏ thuế quan toàn cầu đã được ông Trump ban hành vào năm 2025 dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977.

Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết đang đánh giá toàn diện tác động của phán quyết và theo dõi kỹ động thái của Mỹ trong việc chuẩn bị phương án thay thế nhằm duy trì thuế suất cao.

Tổng thống Trump đã phản ứng giận dữ với phán quyết và ngay lập tức công bố thuế suất mới 10% lên toàn bộ hàng nhập khẩu theo một luật khác. Mức thuế sau đó được nâng lên thành 15% vào hôm 21.2, dự kiến có hiệu lực từ ngày 24.2.

Cảnh báo của Trung Quốc được đưa ra chỉ vài tuần trước chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump vào cuối tháng 3, đầu tháng 4.

Ngoài Trung Quốc, nhiều nước khác cũng đang đánh giá phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ và động thái thuế quan theo sau của ông Trump. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 22.2 nói rằng thỏa thuận thương mại của Mỹ với Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và các đối tác khác vẫn giữ nguyên bất chấp phán quyết của tòa.

T.H

Tổng hợp phân tích của các chuyên san Janes và Naval News đối với hình ảnh vệ tinh chụp trong khoảng từ ngày 9-12.2, tờ South China Morning Post ngày 22.2 cho rằng Trung Quốc đã hạ thủy tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSN) thế hệ mới, chiếc Type 095.

Hình ảnh cho thấy con tàu đang được hoàn thiện tại nhà máy đóng tàu Bohai ở Hồ Lô Đảo, tỉnh Liêu Ninh.

Các nhà phân tích quốc phòng cho rằng những bức ảnh này hé lộ một thiết kế mới với khả năng giữ yên lặng tiên tiến và năng lực tấn công vượt trội.

Đặc điểm dễ nhận thấy nhất của tàu ngầm mới, NATO đặt tên là lớp Sui (Tùy), là cấu hình bánh lái đuôi chữ X. Đây là tàu ngầm hạt nhân đầu tiên của Trung Quốc áp dụng thiết kế này, giúp cải thiện khả năng cơ động, theo Janes.

Con tàu dường như cũng được trang bị hệ thống chân vịt pump-jet, yếu tố then chốt giúp giảm tiếng ồn. Công nghệ này đã được sử dụng trên lớp tàu ngầm Type 093B, biến thể mới nhất của lớp tàu ngầm Shang (Thương) hiện có của hải quân Trung Quốc.

Tàu chiến Úc đi qua eo biển Đài Loan, Trung Quốc theo dõi sát sao

Tàu ngầm mới được ước tính có chiều dài tương đương Type 093, khoảng 110 m, nhưng có bề ngang lớn hơn, khoảng 12 – 13 m so với bề ngang 10 m của Type 093. Điều này cho thấy lượng giãn nước của Type 095 có thể tăng đáng kể, lên hơn 9.000 tấn, so với 7.000 tấn của Type 093.

Về vũ khí, các hình ảnh cho thấy một khu vực phía sau tháp chỉ huy vẫn đang được xây dựng và nhiều khả năng sẽ chứa hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) dành cho tên lửa.

Hệ thống VLS trên Type 093B có khả năng phóng các loại tên lửa chống hạm và tấn công mặt đất, như dòng YJ-18. Đối với Type 095 thế hệ mới, giới quan sát suy đoán rằng tàu có thể mang được các loại tên lửa bội siêu thanh mới được Trung Quốc công bố, bao gồm YJ-19.

Việc hạ thủy nếu được xác nhận sẽ là một bước nhảy vọt quan trọng khi Bắc Kinh đẩy mạnh cuộc chạy đua vũ trang dưới nước nhằm thách thức ưu thế hải quân của Mỹ cả về công nghệ lẫn năng lực sản xuất.

Theo báo cáo gần đây của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại London (Anh), Trung Quốc đã nhanh chóng mở rộng đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân trong những năm gần đây và hiện đã vượt Mỹ về tốc độ đóng tàu ngầm.

T.H

Nhiệm kỳ 3 tháng đầu tiên của bà Takaichi đã bị phủ bóng bởi căng thẳng với Trung Quốc, từ khi bà phát biểu rằng Nhật Bản có thể sử dụng vũ lực để đáp trả bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào Đài Loan (Trung Quốc) khiến lãnh thổ Nhật Bản bị đe doạ.

Sau khi giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ viện (tháng 2/2026) để biến thế đa số mong manh thành thắng lợi vang dội, bà Takaichi vừa nêu ra chương trình nghị sự nhằm đối phó với những gì bà coi là mối đe dọa kinh tế và an ninh ngày càng gia tăng từ Trung Quốc và các nước khác xung quanh.

Với việc liên minh cầm quyền hiện nắm hơn 2/3 số ghế, Thủ tướng Sanae Takaichi gần như không vấp phải sự phản kháng chính trị đáng kể.

“Nhật Bản đang đối mặt với môi trường an ninh nghiêm trọng và phức tạp nhất kể từ Thế chiến II”, bà Takaichi phát biểu ngày 20/2, nhắc đến việc Trung Quốc mở rộng hoạt động quân sự và thắt chặt quan hệ an ninh với Nga, cũng như năng lực tên lửa hạt nhân ngày càng tăng của Triều Tiên.

Bà Takaichi cho biết chính phủ sẽ sửa đổi 3 văn kiện an ninh cốt lõi của Nhật Bản trong năm nay để xây dựng chiến lược quốc phòng mới, đồng thời đẩy nhanh việc rà soát các quy định xuất khẩu quân sự nhằm mở rộng cung cấp ra nước ngoài và củng cố các doanh nghiệp quốc phòng.

Theo bản tin của hãng thông tấn Kyodo ngày 20/2, một hội đồng chính sách của đảng Dân chủ Tự do do bà Takaichi lãnh đạo đã đề xuất bãi bỏ các quy định giới hạn xuất khẩu quân sự chỉ ở các trang bị không gây chết người như áo giáp. Thay đổi này có thể mở rộng đáng kể những loại thiết bị quốc phòng mà các công ty Nhật Bản được phép bán ra nước ngoài.

“Trung Quốc đã gia tăng những nỗ lực đơn phương để thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực hoặc cưỡng ép trên biển Hoa Đông và Biển Đông”,

Thủ tướng Sanae Takaichi phát biểu trước các nghị sĩ.

Bà Takaichi chủ trương tăng tốc chương trình tăng cường năng lực quân sự mà Nhật Bản đã triển khai từ từ năm 2023. Theo đó, chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản sẽ tăng gấp đôi lên 2% GDP vào cuối tháng 3 tới, đưa nước này trở thành 1 trong những quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới, bất chấp hiến pháp hòa bình.

Bà cũng công bố kế hoạch thành lập một hội đồng tình báo quốc gia do chính bà làm chủ tịch, nhằm hợp nhất thông tin thu thập từ các cơ quan, bao gồm cảnh sát và Bộ Quốc phòng.

Hiện, Nhật Bản chưa có các cơ quan tình báo đối ngoại hoặc nội địa tương đương CIA của Mỹ hay MI5 của Anh.

Ngoài lĩnh vực an ninh, bà Takaichi đề xuất thành lập một phiên bản tương tự Uỷ ban đầu tư nước ngoài của Mỹ, để rà soát đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực nhạy cảm của Nhật Bản, đồng thời cho biết quy định về việc cho phép người nước ngoài mua đất sẽ được xem xét lại.

Thủ tướng Sanae Takaichi cam kết giảm phụ thuộc vào “một số quốc gia nhất định” bằng cách củng cố chuỗi cung ứng và phối hợp với các đồng minh để bảo đảm nguồn vật liệu chiến lược, bao gồm đất hiếm.

Thủ tướng Nhật Bản cũng hứa sẽ đẩy nhanh việc tái khởi động các lò phản ứng hạt nhân bị dừng hoạt động kể từ thảm họa nhà máy điện hạt nhân Fukushima năm 2011.

“Khi một quốc gia không dám đón nhận thách thức, quốc gia đó sẽ không có tương lai. Một nền chính trị chỉ tìm cách bảo vệ sẽ không thể truyền cảm hứng cho hy vọng”, bà Takaichi nói.

T.H

Hãng tin Yonhap hôm thứ Sáu (20/2) đưa tin, ngày 18/2, khoảng 10 máy bay chiến đấu của lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc (USFK) đã cất cánh từ một căn cứ không quân ở thành phố Pyeongtaek, cách Seoul khoảng 60km về phía nam, và bay qua vùng biển quốc tế ở Biển Hoàng Hải. Nhiệm vụ này được cho là diễn ra trong không phận giữa vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) của Hàn Quốc và Trung Quốc.

Theo báo cáo, khi các máy bay F-16 tiến gần vùng ADIZ của Trung Quốc, Bắc Kinh đã điều động máy bay phản lực đến khu vực, nhưng không nêu rõ có bao nhiêu máy bay tham gia.

Yonhap cho biết Washington đã thông báo cho Seoul về kế hoạch thực hiện nhiệm vụ, song không nêu chi tiết.

Tờ Global Times của Trung Quốc xác nhận vụ việc, và cho biết quân đội Trung Quốc “đã huy động lực lượng hải quân và không quân tiến hành giám sát liên tục… và đã phản ứng và xử lý tình hình một cách hiệu quả”.

F-16 là máy bay chiến đấu hạng nhẹ đa năng thế hệ thứ tư do tập đoàn Lockheed Martin sản xuất. Máy bay được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ ném bom mục tiêu mặt đất lẫn đánh chặn trên không.

Máy bay được trang bị một động cơ phản lực Pratt&Whitney F100-PW-200, cho phép nó đạt tốc độ tối đa Mach 2 (tương đương 2.400 km/h), tầm bay khoảng 4.200 km.

Chiến đấu cơ này được trang bị 11 giá treo để mang vũ khí các loại như tên lửa không đối không, không đối đất, cùng nhiều loại bom dẫn đường thông minh

T.H

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình – lãnh đạo hai nền kinh tế lớn nhất thế giới – được dự báo sẽ thu hút sự quan tâm đặc biệt. Chuyến đi diễn ra trong bối cảnh tòa án tối cao Mỹ ngày 20.2 ra phán quyết bác bỏ các mức thuế quan sâu rộng mà ông Trump từng áp đặt đối với Trung Quốc và nhiều đối tác thương mại khác, theo Reuters ngày 21.2.

Một số nhà quan sát nhận định phán quyết này có thể ảnh hưởng đến vị thế đàm phán của ông Trump với Trung Quốc. Phát biểu với các lãnh đạo nước ngoài hôm 19.2, ông Trump gọi chuyến công du là “rất kịch tính”, đồng thời nhấn mạnh mong muốn tạo dấu ấn đặc biệt trong chuyến thăm.

Ông Trump ấn định ngày thăm Trung Quốc giữa căng thẳng thuế quan

Các vấn đề thương mại được dự báo là trọng tâm nghị sự. Ngoài ra, các chủ đề nhạy cảm khác như eo biển Đài Loan, tham vọng hạt nhân của Iran và xung đột Nga – Ukraine nhiều khả năng cũng sẽ được đưa ra thảo luận.

Đài Loan được xem là điểm nóng tiềm tàng. Trong cuộc điện đàm đầu tháng 2, Chủ tịch nước Tập Cận Bình nhấn mạnh đây là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Trung – Mỹ. Trung Quốc từng phản ứng gay gắt trước tuyên bố của chính quyền ông Trump hồi tháng 12 về gói bán vũ khí lớn cho Đài Loan và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để kiểm soát hòn đảo.

Về kinh tế, các nhà phân tích cho rằng một yếu tố có thể “phủ bóng” lên đàm phán là nhu cầu của Mỹ đối với nguồn cung gallium và các khoáng sản chiến lược khác. Theo South China Morning Post, trong bối cảnh Trung Quốc tạm đình chỉ lệnh cấm xuất khẩu gallium và một số kim loại sang Mỹ đến tháng 11, mục tiêu trước mắt của Washington có thể là tránh leo thang căng thẳng về khoáng sản quan trọng nhằm có thêm thời gian phát triển nguồn cung thay thế.

Trong công tác chuẩn bị cho chuyến thăm của ông Trump, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã gặp Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị bên lề Hội nghị An ninh Munich tại Đức tuần trước.

Chuyến công du Trung Quốc của ông Trump diễn ra trong bối cảnh môi trường khu vực có nhiều biến động. Ngày 19.3 tới, ông Trump sẽ tiếp Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Nhà Trắng, giữa lúc Trung Quốc chỉ trích các phát biểu của bà liên quan khả năng xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan.

Lần gần nhất ông Trump thăm Trung Quốc là tháng 11.2017, trong nhiệm kỳ đầu tiên (2017 – 2021)

T.H

Dẫu Tòa án Tối cao Mỹ đã phán quyết chống lại việc Tổng thống Donald Trump sử dụng thuế quan, ông vẫn có những phương pháp và quyền hạn khác có thể giúp duy trì chương trình nghị sự thương mại của mình.

Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết rằng việc Tổng thống Mỹ Trump sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) để áp thuế quan đối với hầu hết mọi quốc gia trên thế giới là vi hiến. Điều này có thể là một đòn giáng mạnh vào chương trình nghị sự về thuế quan của tổng thống, vì tòa án đã làm rõ rằng quyền lực tổng thống này không thể được sử dụng để áp thuế quan vì Quốc hội không có ý định sử dụng nó theo cách này.

Theo Hội đồng Quan hệ đối ngoại (Mỹ), mặc dù phán quyết này giải quyết một vấn đề pháp lý quan trọng, nhưng cuộc chiến về thuế quan vẫn còn lâu mới kết thúc. Trong khi các doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ có thể hoan nghênh việc tòa án bác bỏ cuộc phiêu lưu thuế quan mới nhất thứ hai của ông Trump, thì quyết định của tòa án có thể chỉ là một sự tạm dừng trong cuộc thương chiến đang diễn ra của Tổng thống Trump.

Trên thực tế, Quốc hội Mỹ đã phân một số quyền hạn thương mại cho nhánh hành pháp trong những năm qua. Và ngay sau phán quyết, Tổng thống Trump tuyên bố ông sẽ sử dụng chúng để xây dựng lại bức tường thuế quan của mình.

Tuy nhiên, mỗi công cụ đều có những hạn chế cụ thể mà ông cần xem xét và ông có thể phải đối mặt với những thách thức pháp lý bổ sung. Dưới đây là phân tích chi tiết về một số thẩm quyền chính mà Trump sẽ dựa vào để duy trì thuế quan trong chương trình nghị sự thương mại của mình.

Điều 122: Thuế quan cân bằng cán cân thanh toán
Để thay thế ngay lập tức mức thuế cơ bản 10%, ông Trump tuyên bố sẽ viện dẫn Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép tổng thống giải quyết thâm hụt cán cân thanh toán “lớn và nghiêm trọng” bằng cách áp thuế quan lên đến 15% hoặc áp dụng hạn ngạch nhập khẩu. Đạo luật này chỉ yêu cầu tổng thống xác định sự tồn tại của thâm hụt đó và không bắt buộc phải có quy trình liên ngành hoặc điều tra chính thức.

Bất kỳ biện pháp nào được áp dụng theo Điều 122 sẽ tự động hết hiệu lực sau 150 ngày trừ khi Quốc hội bỏ phiếu gia hạn, khiến thẩm quyền này chỉ mang tính tạm thời. Giả sử ông Trump dựa vào thẩm quyền này trong những ngày tới, điều đó có nghĩa là ông có thể áp dụng lại mức thuế cơ bản của mình cho đến cuối tháng 7. Điều quan trọng cần lưu ý là các hành động theo Điều 122 phải được áp dụng đồng nhất và không thể nhắm mục tiêu vào từng quốc gia riêng lẻ.

Trong các cuộc tranh luận miệng về thuế quan IEEPA, các nguyên đơn cho rằng Điều 122 là thẩm quyền thích hợp cho thuế quan “Ngày Giải phóng” của Tổng thống Trump, mà ông lập luận là được áp dụng để giải quyết “thâm hụt thương mại hàng hóa hàng năm lớn và dai dẳng của Mỹ”. Tuy nhiên, thẩm quyền này không thể thay thế thuế quan “buôn lậu” IEEPA đối với Canada, Mexico và Trung Quốc, được cho là áp đặt để ngăn chặn dòng chảy fentanyl từ các quốc gia đó.

Mặc dù Điều 122 chưa bao giờ được sử dụng để áp đặt các hạn chế thương mại, nhưng nó được tạo ra để đáp trả việc Tổng thống Richard Nixon sử dụng đạo luật tiền thân của IEEPA, Đạo luật Giao dịch với Kẻ thù (TWEA), vào năm 1971 để giải quyết các vấn đề về cán cân thanh toán. Do đó, nó có thể được viện dẫn để áp dụng thuế quan tạm thời, trên diện rộng như một đòn bẩy đàm phán ngắn hạn.

Khó có khả năng Quốc hội Mỹ sẽ gia hạn thẩm quyền áp thuế của Trump trong năm nay (2026), khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp diễn ra. Nhưng nếu điều đó xảy ra, nó sẽ mang lại cho tổng thống thêm vài tháng thu thuế và đòn bẩy đàm phán.

Điều 232: Thuế quan theo ngành
Ngoài ra còn có các thẩm quyền thương mại mà Tổng thống Trump đã sử dụng, và ông có thể sử dụng chúng để khôi phục một số loại thuế quan. Một trong những đạo luật đó là Điều 232 của Đạo luật Mở rộng thương mại năm 1962, cho phép tổng thống áp đặt thuế quan hoặc hạn ngạch đối với hàng nhập khẩu được coi là đe dọa an ninh quốc gia My, sau khi điều tra và đưa ra khuyến nghị của Bộ trưởng Thương mại. Vì đạo luật không định nghĩa “an ninh quốc gia”, nên nó trao cho nhánh hành pháp quyền tự do rộng rãi trong cách giải thích. Ông Trump tuyên bố rằng các điều khoản 232 hiện hành sẽ vẫn “có hiệu lực đầy đủ”.

Điều quan trọng cần lưu ý là điều này không thể thay thế hoàn toàn các loại thuế quan khẩn cấp của ông Trump, vì các loại thuế quan này được áp dụng theo ngành và không áp dụng đồng loạt cho tất cả các sản phẩm nhập khẩu vào Mỹ. Tuy nhiên, không có giới hạn về mức thuế suất, vì vậy thuế quan theo Điều 232 không có giới hạn trên.

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã sử dụng thẩm quyền này để tăng thuế quan đối với thép và nhôm. Kể từ khi trở lại nắm quyền, ông đã mở rộng các mức thuế quan đó và sử dụng luật này để tăng thuế quan đối với một loạt các lĩnh vực khác, bao gồm ô tô, phụ tùng ô tô, xe tải và xe buýt hạng nặng, đồng, và gỗ xẻ và các sản phẩm từ gỗ như đồ nội thất và tủ bếp.

Các mức thuế quan này áp dụng cho hàng nhập khẩu từ mọi quốc gia, mặc dù đã có những trường hợp ngoại lệ đối với một số quốc gia và sản phẩm cụ thể. Thuế quan ban đầu cũng có thể được mở rộng vô thời hạn không chỉ về tỷ lệ thuế mà còn cả phạm vi sản phẩm, cho phép áp thuế đối với các sản phẩm phái sinh, chẳng hạn như lon bia nhôm.

Mặc dù Quốc hội Mỹ vẫn giữ khả năng bác bỏ các hành động theo Điều 232 thông qua nghị quyết phản đối, nhưng điều này hiếm khi được sử dụng. Đây là một công cụ mà ông Trump dễ dàng nắm được, và ông đã thể hiện sự sẵn sàng sử dụng nó.

Điều 301: Các hành vi thương mại không công bằng
Một đạo luật khác mà ông Trump đã sử dụng là Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Đại diện Thương mại Mỹ, theo chỉ thị của tổng thống, phản ứng với các hành vi thương mại không công bằng của nước ngoài, bao gồm vi phạm các thỏa thuận thương mại hoặc các hành vi “không hợp lý hoặc phân biệt đối xử” và gây gánh nặng cho thương mại Mỹ. Các cuộc điều tra có thể được khởi xướng để đáp ứng các kiến ​​nghị từ các bên quan tâm hoặc do chính đại diện thương mại tự khởi xướng, một thông lệ đã gia tăng theo thời gian.

Điều 301 đưa ra một loạt các biện pháp khắc phục và không giới hạn mức thuế quan, nhưng nó yêu cầu một quy trình điều tra chính thức và các kết luận trước khi có thể thực hiện hành động. Các biện pháp phải được xem xét lại sau bốn năm, và nếu một ngành công nghiệp trong nước lập luận rằng họ được hưởng lợi từ thuế quan, đại diện thương mại có thể giữ nguyên chúng.

Trong nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của mình, ông Trump đã khởi xướng 6 cuộc điều tra theo Điều 301, nhưng chỉ có một cuộc điều tra dẫn đến việc áp thuế nhắm vào Trung Quốc. Những mức thuế đó vẫn còn hiệu lực. Hơn nữa, vì phần lớn các mức thuế hiện hành đối với Trung Quốc thuộc thẩm quyền này, việc bãi bỏ các mức thuế theo IEEPA hầu như không làm giảm thuế đối với Trung Quốc.

Một khi đã được áp dụng, các hành động theo Điều 301 rất khó để đảo ngược, vì rào cản để duy trì hành động thương mại này rất thấp. Ví dụ, chính quyền Tổng thống Mỹ Biden đã xem xét và duy trì các mức thuế của ông Trump theo Điều 301 đối với Trung Quốc, bất chấp phần lớn ý kiến ​​đóng góp từ ngành công nghiệp trong nước kêu gọi bãi bỏ chúng.

Các mức thuế theo Điều 301 cũng không thể thay thế hoàn toàn các mức thuế khẩn cấp của ông Trump vì chúng mang tính đặc thù theo từng quốc gia, nhưng ông có thể khởi động một số cuộc điều tra theo Điều 301 đối với các đối tác thương mại không đạt được thỏa thuận thương mại với chính quyền của mình, nếu ông muốn mở rộng các mức thuế 301 hiện có ra bên ngoài Trung Quốc.

Điều 338: Thuế quan chống phân biệt đối xử bất hợp lý
Một điều luật mới khác là Điều 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, cho phép tổng thống áp đặt thuế quan lên tới 50% giá trị hàng hóa đối với hàng nhập khẩu từ các quốc gia có hành vi phân biệt đối xử bất hợp lý với thương mại của Mỹ thông qua thuế quan, quy định hoặc các biện pháp khác. Điều luật cho phép hành động bất cứ khi nào tổng thống “xác định được sự thật” rằng hành vi phân biệt đối xử đó tồn tại, cho thấy rằng có thể không cần thiết phải tiến hành một cuộc điều tra chính thức. Tổng thống vẫn chưa cho biết liệu ông có sử dụng thẩm quyền này hay không.

Mặc dù điều luật đề cập đến một “Ủy ban”- nay là Ủy ban Thương mại quốc tế – nhưng nó không nêu rõ liệu ủy ban này phải tiến hành điều tra thực tế chính thức hay chỉ đơn giản là giám sát các hành vi phân biệt đối xử và thông báo cho tổng thống. Sự mơ hồ này tạo ra sự không chắc chắn về mặt pháp lý xung quanh việc Điều 338 sẽ được thực hiện như thế nào trong thực tế.

Điều 338 chưa bao giờ được sử dụng để áp đặt các hạn chế thương mại. Mặc dù đã có trường hợp phát hiện phân biệt đối xử vào năm 1935 đối với Đức và Australia, nhưng không có hành động nào được thực hiện sau đó. Do đó, mặc dù là một điều luật hiện hành, nhưng thẩm quyền của nó vẫn chưa được kiểm chứng. Đây không phải là sự thay thế hoàn hảo cho các mức thuế khẩn cấp của ông Trump, bởi vì Điều 338 áp dụng cho từng quốc gia cụ thể. Tuy nhiên, tổng thống có thể áp dụng các mức thuế này cho những quốc gia chưa ký kết thỏa thuận với Mỹ. Trong bất kỳ trường hợp nào, việc sử dụng Điều 338 gần như chắc chắn sẽ bị kiện tụng.

T.P

Trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng, ông Trump nói rằng các mức thuế mới sẽ được áp dụng bổ sung lên trên những khoản thuế vẫn còn hiệu lực sau phán quyết của tòa. Ông bày tỏ sự không hài lòng trước phán quyết mà ông gọi là “cực kỳ đáng thất vọng” từ Tòa án Tối cao. Ông cũng công bố sẽ ký sắc lệnh thuế quan mới trên quy mô toàn cầu, ở mức 10%.

Phán quyết của Tòa án Tối cao đã vô hiệu hóa cơ sở pháp lý của nhiều mức thuế mà ông Trump cho là thiết yếu đối với nền kinh tế Mỹ.

Các thẩm phán đã bác bỏ các mức thuế mà ông Trump áp đặt dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Cả thuế đối ứng và các mức thuế liên quan đến chống buôn bán ma túy của ông Trump đều dựa trên đạo luật này.

Tòa án Tối cao phán quyết hôm 20/2 rằng IEEPA “không trao quyền cho Tổng thống áp đặt thuế quan”.

Một quan chức Nhà Trắng nói với CNBC sau đó rằng mức thuế 10% mới, có giới hạn thời gian 150 ngày, về cơ bản sẽ thay thế các mức thuế theo IEEPA.

Điều đó có thể đồng nghĩa với việc một số quốc gia sẽ phải chịu mức thuế thấp hơn so với trước đây, đặc biệt là những nước đã ký thỏa thuận thương mại với chính quyền ông Trump hoặc đang trong quá trình đàm phán. Phần lớn các mức thuế này được áp đặt theo IEEPA, do đó đã bị vô hiệu theo phán quyết của Tòa án Tối cao.

Sự thay đổi này có thể đặc biệt đáng kể đối với Trung Quốc, vốn phải chịu 2 mức thuế 10% dựa trên IEEPA ngoài mức thuế 25% vẫn còn hiệu lực. Các mức thuế IEEPA có thể sẽ được thay thế bằng thuế toàn cầu mới của ông Trump, đưa tổng mức thuế đối với Trung Quốc xuống còn 35%, theo quan chức Nhà Trắng.

Ông Trump khẳng định ông sẽ tìm những con đường khác để áp đặt thuế quan mà không cần Quốc hội. Quan chức Nhà Trắng cũng lưu ý rằng khi chính quyền xem xét thêm các cơ sở pháp lý khác, mức thuế đối với từng quốc gia có thể được nâng trở lại mức cao hơn.

Khi được hỏi tại cuộc họp báo vì sao ông không muốn làm việc với cơ quan lập pháp, ông Trump đáp: “Tôi không cần phải làm vậy. Tôi có quyền áp đặt thuế quan”.

Ông cho biết sẽ ký sắc lệnh vào cuối ngày 20/2 để áp thuế 10% mới, viện dẫn Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Thuế theo điều khoản này chỉ có thể kéo dài tối đa 150 ngày, và bất kỳ gia hạn nào đều cần sự chấp thuận của Quốc hội.

Khi được hỏi về giới hạn thời gian này và về việc cần Quốc hội ủng hộ, ông Trump nói: “Chúng tôi có quyền làm gần như bất cứ điều gì chúng tôi muốn làm”.

Ông Trump cũng tuyên bố rằng tất cả các mức thuế đang có hiệu lực theo các điều khoản được gọi là Mục 232 và Mục 301 sẽ tiếp tục “được duy trì đầy đủ hiệu lực”.

Chính quyền ông Trump cũng đang sử dụng Mục 301 để tiến hành một số cuộc điều tra về nghi vấn các hành vi thương mại không công bằng, và điều có thể dẫn tới các mức thuế mới bổ sung, ông cho hay.

Phần lớn doanh thu thuế quan của Mỹ trong năm ngoái đến từ các mức thuế theo IEEPA. “Những phương án khác sẽ được sử dụng để thay thế những phương án mà Tòa án đã bác bỏ”, ông Trump nhấn mạnh.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết chính quyền sẽ thay thế các mức thuế IEEPA bị bác bỏ bằng cách tận dụng một số đạo luật thuế quan hiện hành khác.

T.H