Một buổi chiều tháng 5 năm ngoái tại Memphis, dưới ánh hoàng hôn, Sharon Wilson huớng ống kính camera nhiệt vào trung tâm dữ liệu của xAI, công ty trí tuệ nhân tạo thuộc sở hữu của tỉ phú Elon Musk. Hình ảnh hiện ra cho thấy các tua-bin chạy khí đốt đang xả khí thải vô hình lên bầu trời bang Tennessee (Mỹ) mà không phải chịu các quy định kiểm soát phát thải.

Với hơn 10 năm chuyên ghi nhận các vụ rò rỉ methane, bà ước tính trung tâm dữ liệu Colossus của xAI đang thải ra lượng khí làm nóng hành tinh nhiều hơn cả một nhà máy điện cỡ lớn. “Thật sự choáng váng. Lượng ô nhiễm không thể tin nổi” – bà Wilson nói.

Cùng thời điểm đó, chatbot Grok, sản phẩm chủ đạo của trung tâm Colossus, liên tục vướng vào tranh cãi vì lặp lại thuyết âm mưu và ca ngợi trùm phát xít Hitler. “Thật là lãng phí khủng khiếp. Rốt cuộc nó đang tạo ra giá trị hữu ích gì?” – bà Wilson đặt câu hỏi.

Mối lo của giới khoa học
Bà Wilson không phải người duy nhất hoài nghi trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiều nhà khoa học đang theo dõi làn sóng AI với tâm thế bất an, vì công nghệ này vừa làm gia tăng phát thải carbon, vừa kéo theo các rủi ro trong không gian số. Một số chuyên gia lo ngại các trung tâm dữ liệu có thể làm chệch hướng tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế sạch.

Bà Hannah Daly, Giáo sư năng lượng bền vững tại Đại học College Cork ở Ireland, nói trong quá khứ, hoạt động của ô tô, chăn nuôi và sưởi ấm gia đình mới là những vấn đề chính tại Ireland, còn phát thải từ dịch vụ số khá nhỏ và ổn định.

Nhưng hiện nay, cơn khát năng lượng của các trung tâm dữ liệu đã vượt ngưỡng có thể “nhắm mắt làm ngơ”. Hiện chúng tiêu thụ khoảng 20% điện năng cả nước và được dự báo tiến gần 1/3 trong vài năm tới. Sự bùng nổ này khiến các nhà kho chứa chip mọc lên nhanh hơn khả năng đáp ứng của lưới điện, khiến chúng bị nhà nước ra quy định hạn chế kết nối từ năm 2021.

“Điều đáng lo nhất là quỹ đạo tăng trưởng khổng lồ và theo cấp số nhân. Tôi không chắc Ireland là trường hợp cá biệt hay là dấu hiệu báo trước cho tương lai nhưng rõ ràng đây là hồi chuông cảnh báo” – bà Daly nói.

Hiện các trung tâm dữ liệu chỉ tiêu thụ khoảng 1% điện năng toàn cầu nhưng tỉ lệ này được dự báo sẽ tăng mạnh. Tại Mỹ, thị phần điện của trung tâm dữ liệu có thể tăng hơn gấp đôi, lên 8,6% vào năm 2035. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng dự báo chúng sẽ chiếm ít nhất 20% mức tăng nhu cầu điện của các nước giàu tới cuối thập niên này.

Một phần nhu cầu của các trung tâm dữ liệu được đáp ứng thông qua các hợp đồng mua điện tái tạo dài hạn hoặc thỏa thuận sử dụng năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên trong tương lai gần, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm ưu thế. Tại Trung Quốc, các trung tâm dữ liệu tập trung ở miền Đông, nơi còn phụ thuộc nhiều vào than. Ở Mỹ, khí tự nhiên dự kiến là nguồn chính cho điện năng trung tâm dữ liệu trong thập niên tới.

Tại Ireland, việc xây dựng thêm cảng nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cùng nhà máy điện mới để đốt LNG đã làm triệt tiêu một phần thành quả khí hậu của công tác phát triển năng lượng tái tạo, theo phân tích của bà Daly.

Các nước thu nhập thấp hơn cũng không miễn nhiễm. Ở Pakistan, điện mặt trời giá rẻ đang dần thay thế than nhưng chính phủ đã công bố dành 2 GW điện cho AI và bitcoin, dẫn đến việc các nhà máy điện hóa thạch có khả năng hoạt động trở lại.

“Tảng băng chìm” không rõ đáy
Liệu việc dùng chatbot soạn email, viết văn hay lên kế hoạch đi du lịch đang gây hại cho hành tinh?

Các công ty công nghệ từ trước tới nay luôn lần lữa công bố dữ liệu chi tiết về mức tiêu thụ năng lượng của AI, song những ước tính phổ biến cho thấy một truy vấn đơn giản tiêu tốn khoảng 0,2 đến 3 Wh, và con số này sẽ tăng lên đáng kể với các tác vụ “nghiên cứu chuyên sâu” hoặc sản xuất video.

Trong bài blog đăng tháng 7-2025, Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman cho biết một truy vấn ChatGPT chỉ dùng lượng điện tương đương việc bật một bóng đèn trong vài phút. Con số này phù hợp với báo cáo gần đây của Google về mức tiêu thụ trung bình cho một câu lệnh văn bản gửi tới trợ lý AI Gemini.

Những con số này là rất nhỏ nếu so với các hoạt động như đi máy bay, ăn thịt hay lái xe. Tuy vậy, các ý kiến hoài nghi vẫn lo ngại về quy mô khổng lồ của công nghệ này, vì ChatGPT tuyên bố có vài trăm triệu người dùng hằng tuần chỉ sau 3 năm ra mắt.

“Điều khiến tôi lo ngại là chúng ta đang triển khai AI theo cách mà bản thân cũng không nắm rõ mức tiêu thụ năng lượng của nó. Chúng ta cơ bản đang vận hành dựa trên giả định rằng đây không phải là vấn đề, hoặc nếu có thì nó sẽ tự được giải quyết, thay vì chủ động đi trước để kiểm soát” – Sasha Luccioni, phụ trách mảng khí hậu tại công ty AI Hugging Face, nói.

Một số nghiên cứu cho rằng AI có thể giúp cắt giảm phát thải ở các lĩnh vực khác nhiều hơn lượng khí thải công nghệ này tạo ra, thông qua các ứng dụng như tối ưu lưới điện, cải thiện pin xe điện hay phát triển nguồn protein thay thế.

Ví dụ, Google cho biết AI đã giúp hãng cắt giảm 40% nhu cầu làm mát tại các trung tâm dữ liệu. Tập đoàn Iberdrola (Tây Ban Nha) nói rằng AI đã tối ưu hóa công tác bảo trì và hiệu suất của các tua-bin gió, qua đó nâng hiệu quả vận hành thêm 25%. Tập đoàn Engie (Pháp) cho hay họ đã giảm thời gian ngừng hoạt động tại các trang trại điện mặt trời nhờ sử dụng AI để phát hiện sự cố.

“AI có thể thúc đẩy việc triển khai công nghệ sạch bằng cách đẩy nhanh quá trình đổi mới và áp dụng” – Roberta Pierfederici, đồng tác giả một nghiên cứu tại Trường Kinh tế London, nhận định.

Tuy nhiên, các ước tính này vẫn đi kèm nhiều bất định, bởi hiệu quả cao hơn có thể dẫn tới mức sử dụng lớn hơn. Trước thực tế đó, một số tổ chức và chuyên gia kêu gọi siết chặt quản lý, thậm chí tạm dừng mở rộng trung tâm dữ liệu cho tới khi có khung quy định rõ ràng hơn.

Ở chiều ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng các cuộc tranh luận đang bỏ sót những rủi ro từ các ứng dụng tiêu cực của AI.

“Chúng ta đang đi sai hướng khi tập trung vào câu chuyện so sánh giữa mức tiêu năng lượng của công nghệ AI và các trường hợp sử dụng tích cực. “Việc bỏ qua các trường hợp sử dụng AI vào mục đích xấu là rất nguy hiểm” – bà Alpine nói.

T.P

Quan niệm phổ biến từ lâu luôn cho rằng Trung Quốc sẽ không bao giờ trở thành một cường quốc công nghệ. Từ cuối những năm 1970 đến đầu thế kỷ 21, bất chấp tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, nền tảng công nghệ của nước này vẫn tụt hậu hàng chục năm so với Mỹ. Nhiều nhà khoa học xã hội lỗi lạc đã nhận định rằng Trung Quốc sẽ không thể bắt kịp: họ lập luận rằng các thể chế chuyên chế của nước này đã bóp nghẹt sự đổi mới thông qua đàn áp, kiểm duyệt, và tham nhũng, theo đó ngăn cản Trung Quốc thực sự cạnh tranh với Mỹ. Vì không thể theo kịp Mỹ về công nghệ, nên Trung Quốc cũng không phải là đối thủ về kinh tế hay quân sự.

Thành công của Trung Quốc trong việc theo đuổi đổi mới đồng nghĩa với việc một siêu cường chuyên chế hiện đã có khả năng thách thức Mỹ ở Đông Á, hỗ trợ các chế độ chuyên chế trên toàn thế giới, và định hình quản trị toàn cầu để thúc đẩy lợi ích riêng của mình. Nếu Mỹ và các đồng minh muốn giải quyết thách thức ngày càng tăng từ Trung Quốc, trước hết họ phải hiểu các nhà phân tích đã sai lầm như thế nào khi đánh giá thấp nước này.

TỪ TRÌ TRỆ ĐẾN ĐỔI MỚI

Thành công của Singapore, Hàn Quốc, và Đài Loan vào cuối thế kỷ 20 cho thấy các chế độ chuyên chế có thể điều hành cái mà các nhà kinh tế gọi là tăng trưởng đuổi kịp: đưa nền kinh tế từ nghèo đói lên mức thu nhập trung bình tính theo GDP đầu người. Các nhà lãnh đạo của những quốc gia đó đã đầu tư vào giáo dục và cơ sở hạ tầng, chuyên nghiệp hóa bộ máy công chức để cải thiện chất lượng quản trị, và hướng đầu tư vào xuất khẩu hàng sản xuất để phát triển kinh tế. Sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc đã bắt đầu vào cuối những năm 1970 khi Đặng Tiểu Bình áp dụng mô hình này.

Tuy nhiên, sau khi các nền kinh tế đã bắt kịp, họ không thể cứ mãi dựa vào lao động và vốn giá rẻ để thúc đẩy tăng trưởng trong tương lai. Họ cần nâng cao năng suất thông qua đổi mới sáng tạo. Nhưng nhiều học giả lập luận rằng các biện pháp kiểm soát chính trị mà các chế độ chuyên chế dựa vào để duy trì quyền lực sẽ dập tắt sự đổi mới, vì thế mang lại lợi thế phát triển kinh tế cho các nền dân chủ tự do. Chẳng hạn, Giải Nobel Kinh tế năm 2024 đã được trao cho Daron Acemoglu và James Robinson vì lý thuyết của họ cho rằng các thể chế bao trùm – những thể chế thúc đẩy sự tham gia sâu rộng vào hoạt động kinh tế và tạo ra môi trường kinh doanh ổn định, như quyền sở hữu tài sản, pháp quyền, và một xã hội dân sự cởi mở, năng động – là chìa khóa cho tăng trưởng bền vững.

Các học giả này và những người khác lập luận rằng những thể chế như vậy không tương thích với chế độ chuyên chế. Các nhà cai trị chuyên chế kiểm duyệt thông tin và hạn chế công dân tham gia vào các mạng lưới giáo dục và khoa học toàn cầu. Họ thường cho phép rất ít hoặc không có xã hội dân sự độc lập, kiềm chế hoạt động của khu vực tư nhân, các trường đại học, và các tổ chức phi chính phủ. Và họ cảnh giác với việc hạn chế quyền quyết định tùy ý của mình, hoặc tham gia vào các cải cách có thể phá vỡ các quan hệ bảo trợ vốn là nền tảng quyền lực của họ.

Theo lời của nhà khoa học chính trị Samuel Huntington, các nhà lãnh đạo chuyên chế phải đối mặt với “thế lưỡng nan của nhà vua.” Họ có thể duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với xã hội, nhưng làm như vậy sẽ kìm hãm sự đổi mới và tăng trưởng. Ngược lại, họ có thể cho phép dòng chảy thông tin tự do hơn và khuyến khích sự sáng tạo và năng động, nhưng rủi ro là mở cửa xã hội cho các nguồn ảnh hưởng và quyền lực thay thế có thể đe dọa chế độ. Do đó, nhiều học giả đã kết luận rằng các chế độ chuyên chế phải đối mặt với một sự lựa chọn khắc nghiệt giữa việc duy trì kiểm soát và sở hữu nền kinh tế đổi mới.

Số phận của các chế độ Đông Á khác dường như ủng hộ những lập luận này – và gợi ý rằng sự tăng trưởng trong tương lai của Trung Quốc sẽ bị cản trở bởi thế lưỡng nan của nhà vua. Hàn Quốc và Đài Loan đã trở nên rất đổi mới, nhưng họ đã dân chủ hóa. Singapore chuyên chế là một ngoại lệ: đảng cầm quyền vẫn cai trị trong lúc đất nước trở nên đổi mới và giàu có. Tuy nhiên, thành công của đảo quốc nhỏ bé này có lẽ là một mô hình khó áp dụng cho một quốc gia như Trung Quốc, với nền kinh tế khổng lồ và hơn một tỷ dân.

CHỦ NGHĨA CHUYÊN CHẾ THÔNG MINH

Trung Quốc đã chứng minh rằng sự không tương thích giữa kiểm soát chính trị và đổi mới công nghệ không hề nan giải như nhiều nhà quan sát vẫn tin. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã cho thấy trường hợp của Singapore cung cấp nhiều bài học cho các quốc gia lớn nhỏ như nhau.

Theo gương các chế độ chuyên chế thông minh khác, ĐCSTQ đã học cách điều chỉnh các công cụ kiểm soát của mình cho phù hợp với nền kinh tế hiện đại. Các nhà lãnh đạo biết rằng đất nước cần lao động tay nghề cao, dòng chảy thông tin, và sự trao đổi hợp tác quốc tế – dù vẫn lo ngại những điều này có thể đe dọa chế độ. Bắc Kinh cũng nhận ra rằng họ cần xây dựng một hình ảnh thân thiện hơn và tránh bạo lực bừa bãi để không vấp phải sự phản đối của cộng đồng quốc tế, trấn an các nhà đầu tư trong nước, và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Hình thức chuyên chế mềm mỏng hơn, thông minh hơn này, như các nhà khoa học chính trị Sergei Guriev và Daniel Treisman đã lập luận, là “sự thích ứng tốt hơn với thế giới của biên giới mở, truyền thông quốc tế, và nền kinh tế dựa trên tri thức.”

Bắt đầu từ những cải cách của Đặng Tiểu Bình, chính phủ Trung Quốc đã tạo ra một lực lượng lao động tay nghề cao bằng cách đầu tư mạnh vào giáo dục đại học tinh hoa. Ngày nay, Trung Quốc dẫn đầu thế giới về đào tạo kỹ sư và tiến sĩ khoa học kỹ thuật, và các trường đại học của họ chiếm tám trong số mười vị trí hàng đầu trên bảng xếp hạng toàn cầu năm 2025 của Đại học Leiden về sản lượng nghiên cứu khoa học. ĐCSTQ cũng chuyên nghiệp hóa bộ máy công chức, triển khai các kỳ thi năng lực nghiêm ngặt và ưu tiên năng lực hơn là các quan hệ. Và chính phủ đã dần cải thiện việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản và luật thương mại. Các tỉnh quảng bá hệ thống quyền sở hữu tài sản của mình để cạnh tranh thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, giúp thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế của địa phương.

Trong thời kỳ cải cách, đặc biệt là dưới sự lãnh đạo của Giang Trạch Dân (1989 đến 2002), ĐCSTQ cũng cho phép mở rộng các phương tiện truyền thông thương mại, các công ty tư nhân, và các tổ chức phi lợi nhuận. Một xã hội dân sự lớn mạnh hơn không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cho phép phổ biến các ý tưởng; nó còn củng cố ĐCSTQ, như quan sát của nhà khoa học chính trị Jessica Teets, bằng cách đóng vai trò là nguồn thông tin về các vấn đề xã hội và thúc đẩy các cải cách chính sách giúp củng cố việc nắm quyền của chế độ.

Tuy nhiên, chế độ chưa bao giờ từ bỏ quyền kiểm soát đối với xã hội dân sự. Đảng sử dụng sự độc quyền quyền lực của mình để hướng các chương trình nghiên cứu vào các chủ đề hỗ trợ mục tiêu của nhà nước, hạn chế thảo luận công khai về chính trị, và sẵn sàng định trước các phán quyết tư pháp nếu cảm thấy sự ổn định xã hội hoặc uy tín của mình bị đe dọa. Họ cũng giám sát chặt chẽ các cá nhân, doanh nghiệp, và tổ chức phi chính phủ và chỉ cho phép những người tuân thủ được hoạt động. Ví dụ, vào năm 2009, cơ quan thuế và dân chính đã áp đặt một khoản tiền phạt khổng lồ và thu hồi giấy phép của Sáng kiến Hiến pháp Mở – còn gọi là Công Minh, một tổ chức tư vấn pháp lý nổi tiếng – với cáo buộc trốn thuế đáng ngờ. Trước đó, Công Minh đã công bố các báo cáo nghiên cứu về các vấn đề quản trị, bao gồm các cuộc biểu tình năm 2008 ở Tây Tạng chống lại sự cai trị của ĐCSTQ, và bảo vệ công dân trong các vụ án lợi ích công nổi bật. Nói cách khác, các tổ chức xã hội được cung cấp đủ không gian để đạt được các mục tiêu hạn hẹp phù hợp với ưu tiên của nhà nước, nhưng có nguy cơ bị đóng cửa nếu họ mạo hiểm đi vào lãnh địa đe dọa sự kiểm soát của ĐCSTQ.

ĐCSTQ cũng thích nghi với sự ra đời của truyền thông kỹ thuật số và mạng xã hội bằng cách tiên phong trong các chiến lược mới để kiểm soát thông tin. Dù đôi khi họ quay lại với biện pháp kiểm duyệt nặng tay, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã tìm ra những cách mới lạ để kiểm soát không gian công cộng một cách tinh vi và hiệu quả hơn. Chẳng hạn, nhà khoa học chính trị Margaret Roberts chỉ ra cách chế độ làm cho thông tin khó tiếp cận hơn bằng cách làm chậm lưu lượng web hoặc sắp xếp sai lệch tài liệu, nhấn chìm không gian trực tuyến bằng các nội dung ủng hộ chế độ để đánh lạc hướng hoặc làm loãng sự chỉ trích, đồng thời đe dọa người dùng một cách riêng tư để ngăn họ lan truyền tài liệu nhạy cảm.

ĐCSTQ cũng chuyển từ đàn áp cường độ cao sang cường độ thấp. Cuộc đàn áp đẫm máu tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 đã đưa sự đàn áp của Đảng vào tâm điểm chú ý toàn cầu và làm nản lòng đầu tư nước ngoài vào nước này. Kể từ đó, Đảng đã áp dụng các phương pháp có mục tiêu hơn nhằm kiềm chế các đối thủ trong nước. Như nhà khoa học chính trị Rory Truex đã phát hiện, Bắc Kinh theo dõi chặt chẽ những người bất đồng chính kiến và công dân bất mãn để ngăn họ tham gia biểu tình, sử dụng một “lịch trình bất đồng chính kiến” để bắt giữ các nhà hoạt động xã hội trước các ngày kỷ niệm quan trọng, và tuyển dụng các thành viên gia đình để gây áp lực buộc người biểu tình từ bỏ. Khi chế độ cảm thấy phải dùng đến bạo lực, chẳng hạn như khi muốn cưỡng chế nông dân di dời khỏi đất đai cho các dự án phát triển, họ chọn thuê ngoài việc cưỡng chế cho “côn đồ đánh thuê,” như học giả Lynette Ong lập luận là để tạo khoảng cách với hành vi hung hăng. Và thông qua đầu tư lớn vào AI, đặc biệt là công nghệ nhận diện khuôn mặt và các cơ chế sinh trắc học khác, ĐCSTQ có thể dựa nhiều hơn vào công nghệ thay vì dùi cui để kiểm soát dân chúng.

Quan trọng là, chủ nghĩa chuyên chế thông minh không phải là một chiến lược tối đa hóa tăng trưởng. Các nhà lãnh đạo hiểu rằng với những nỗ lực để giữ quyền kiểm soát, họ đang bỏ lỡ một phần tăng trưởng kinh tế. Đúng là sự cởi mở và tự do lớn hơn có thể mang lại nhiều đổi mới và tăng trưởng nhanh hơn, nhưng nó có thể đi kèm với cái giá là mất quyền lực. Điểm cân bằng tối ưu giữa tự do và kiểm soát sẽ thay đổi tùy theo dư luận, giai đoạn phát triển của nền kinh tế, công nghệ và phương pháp kiểm soát sẵn có, cũng như các động lực tăng trưởng và đổi mới. Các nhà lãnh đạo chuyên chế thông minh phải liên tục điều chỉnh các đòn bẩy kiểm soát để mở cửa xã hội khi có thể và đóng cửa khi cần thiết. Khi họ đạt được sự cân bằng đó, đổi mới có thể thăng hoa ngay cả khi không có các thể chế bao trùm.

SIÊU CƯỜNG CÔNG NGHỆ

Chủ nghĩa chuyên chế thông minh của Trung Quốc đã mang lại những kết quả ấn tượng. Đất nước từng bị xem là kẻ sao chép giờ đây nằm trong số những nước đổi mới nhất thế giới. Năm 2025, Trung Quốc xếp trong top 10 quốc gia có công nghệ tiên tiến nhất trong Chỉ số Đổi mới Toàn cầu, vượt qua Pháp, Đức, và Nhật Bản. Chưa đầy một thập kỷ trước, người tiêu dùng trên khắp thế giới vẫn còn gặp khó khăn khi kể tên một thương hiệu Trung Quốc, nhưng giờ đây, các công ty Trung Quốc như BYD, Huawei, ByteDance, và Alibaba đã trở thành những cái tên quen thuộc của mọi nhà. Chuỗi cung ứng do Trung Quốc thống trị củng cố nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao, và nước này nắm phần lớn thị phần trong năng lực sản xuất và chế biến toàn cầu đối với pin, tấm pin mặt trời, và khoáng sản quan trọng. Các công ty Trung Quốc cũng ngày càng cạnh tranh trong các lĩnh vực do các công ty Mỹ, Nhật Bản, hoặc Châu Âu thống trị theo truyền thống, như robot công nghiệp, máy công cụ tiên tiến, và một phần của công nghệ sinh học và dược phẩm sinh học.

Sự tiến bộ của Trung Quốc đã làm thay đổi dòng chảy công nghệ toàn cầu. Suốt hàng thập kỷ, các công ty phương Tây bán sản phẩm cho Trung Quốc và xây dựng nhà máy tại nước này để tiếp cận nguồn lao động giá rẻ và thị trường rộng lớn, trong khi các công ty Trung Quốc hấp thụ sở hữu trí tuệ của phương Tây. Ngày nay, Trung Quốc đã đạt đến biên giới công nghệ toàn cầu trong các ngành công nghiệp như xe điện, pin, máy bay không người lái, và robot; các công ty phương Tây ngày càng phải mua bản quyền công nghệ Trung Quốc và hợp tác với các công ty Trung Quốc để duy trì khả năng cạnh tranh.

Bắt đầu từ năm 2022, Mỹ và các quốc gia khác đã áp đặt kiểm soát xuất khẩu đối với chip tiên tiến để làm chậm tốc độ phát triển AI của Trung Quốc. Nhưng các chính sách này lại kích thích sự đổi mới của Trung Quốc. Năm 2025, công ty AI Trung Quốc DeepSeek cho ra mắt mô hình R1, với hiệu suất hoạt động tương đương với các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu của Mỹ dù chỉ được huấn luyện trên một phần nhỏ số lượng chip thường được các đối thủ sử dụng. Các công ty khởi nghiệp AI tạo sinh hàng đầu của Trung Quốc –thường được gọi là “lục hổ” (Zhipu AI, MiniMax, Baichuan, Moonshot, StepFun và 01.AI) – đang chiến đấu để giành thị phần và vị trí dẫn đầu kỹ thuật. Trong khi đó, những gã khổng lồ công nghệ như Baidu, Alibaba, Tencent và Xiaomi đang ồ ạt đổ nguồn lực vào phát triển AI. Dù Mỹ vẫn dẫn đầu trong việc sản xuất các mô hình AI nổi bật nhất thế giới, nhưng họ đã bị khóa chặt trong cuộc cạnh tranh công nghệ với quốc gia mà trước đây phải đối mặt với những bất lợi tưởng chừng không thể vượt qua.

Khả năng đổi mới thương mại của Trung Quốc cũng chuyển dịch thành những tiến bộ quân sự và hiện đại hóa Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA). PLA đã tích hợp AI vào chỉ huy, xác định mục tiêu, giám sát, và các hoạt động tự hành. Trung Quốc hiện đang thử nghiệm các bầy đàn AI gồm hàng trăm máy bay không người lái hoạt động tự chủ và đã phát triển các hệ thống quản lý chiến trường thông minh có thể xử lý lượng dữ liệu chiến trường khổng lồ nhanh hơn so với chỉ huy con người. PLA cũng mở rộng cả lực lượng hạt nhân và cải thiện các hệ thống phóng được sử dụng để triển khai chúng, chẳng hạn như các hệ thống ném bom theo quỹ đạo phân đoạn đưa vũ khí vào quỹ đạo tầm thấp của Trái Đất và có khả năng né tránh các hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ. Dù PLA chưa được thử lửa trong chiến đấu, nhưng đổi mới thương mại đã trang bị cho quân đội công nghệ tiên tiến có thể khiến lực lượng của họ có năng lực cao hơn những gì kinh nghiệm thực chiến gợi ý.

KHÔNG CÒN SUY NGHĨ VIỂN VÔNG

Những người hoài nghi có thể lập luận rằng Trung Quốc sẽ không đặt ra một thách thức địa chính trị nghiêm trọng vì họ đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề kinh tế sẽ chiếm hết tâm trí các nhà lãnh đạo và làm giảm năng lực quốc gia. Dù đã có những bước tiến lớn trong đổi mới, nhưng nước này vẫn còn một chặng đường dài để tạo ra đủ năng suất nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế – ngay cả ở mức độ thấp hơn nhiều – trong bối cảnh dân số già hóa, thị trường bất động sản suy yếu, và cuộc cạnh tranh giữa các công ty để giành giật lợi nhuận đang thu hẹp khốc liệt đến mức đe dọa làm suy yếu toàn bộ các lĩnh vực.

Những cơn gió ngược kinh tế của Trung Quốc là có thật, nhưng ĐCSTQ đã nhiều lần thách thức các dự đoán về thảm họa chính trị và kinh tế. Sự phẫn nộ của công chúng đối với các lệnh phong tỏa hà khắc thời COVID-19, vốn dường như báo trước một cuộc khủng hoảng sắp xảy ra, đã không làm mất ổn định chế độ. Nước này cũng đạt được tiến bộ đáng kể trong việc làm sạch thiệt hại môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí, do nhiều thập kỷ tăng trưởng ít được kiểm soát gây ra. Và vào những năm 1990, ĐCSTQ đã giám sát cuộc cải cách lớn đối với khu vực nhà nước cồng kềnh, dẫn đến việc sa thải hơn 30 triệu người. Cần nhiều cải cách hơn nữa đối với khu vực nhà nước để cải thiện hiệu quả sử dụng vốn và thúc đẩy đổi mới, nhưng trong quá khứ, Đảng đã chứng tỏ mình có khả năng vượt qua những thách thức còn khó khăn hơn nhiều.

Việc tập trung quyền lực, các chính sách đàn áp, và các cuộc trấn áp các tổ chức xã hội dân sự và công ty tư nhân của Tập Cận Bình cũng đã dấy lên lo ngại rằng kỷ nguyên chủ nghĩa chuyên chế thông minh của Trung Quốc đã kết thúc, và rằng các chính sách như vậy sẽ bóp nghẹt sự năng động kinh tế của đất nước. Nhưng cần nhớ rằng các giai đoạn thắt chặt là một phần của mô hình chuyên chế thông minh và vẫn thường xuyên tái diễn trong suốt nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh chóng của chính Trung Quốc. Thành công đáng kinh ngạc của Trung Quốc trong lĩnh vực AI – một lĩnh vực không tồn tại trước thời Tập – cho thấy các chính sách của ông đã không ngăn cản sự đổi mới. Và ông dường như cũng nhận thức rõ về sự cân bằng giữa kiểm soát và cởi mở. Sau khi khởi xướng cuộc trấn áp nghiêm ngặt đối với lĩnh vực công nghệ vào năm 2020, làm bốc hơi hơn 1 nghìn tỷ đô la giá trị thị trường của các công ty, Tập đã tập hợp các nhà lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân và công nghệ tham dự một hội nghị chuyên đề vào tháng 02/2025 để thể hiện sự ủng hộ của Đảng đối với các doanh nhân trong các lĩnh vực quan trọng. Sang tháng 12, các quan chức đã công bố thành lập một quỹ hướng dẫn đầu tư mạo hiểm do nhà nước hậu thuẫn để rót khoảng 140 tỷ đô la đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, và năng lượng hydro.

Mỹ và các đối tác nên giả định rằng Trung Quốc sẽ vẫn là một cường quốc kinh tế, công nghệ, ngoại giao, và quân sự đáng gờm. Thực vậy, thách thức do Trung Quốc đặt ra thậm chí còn khó hơn nhiều so với siêu cường trước đây là Liên Xô. Trong khi Liên Xô ở thời kỳ đỉnh cao chỉ ở khoảng 40% GDP của Mỹ (điều chỉnh theo sức mua tương đương), Trung Quốc hiện đã vượt quá 100% GDP của Mỹ theo các thước đo tương đương. Nhiều nhà quan sát mong đợi Trung Quốc sẽ lặp lại sự bất lực của Liên Xô trong việc cải cách thể chế để đáp ứng các thách thức của thời đại thông tin, nhưng Trung Quốc lại chứng tỏ mình đã thành thạo trong việc tiếp thu và làm việc với công nghệ mới.

Trung Quốc hiện cũng đặt ra một mối đe dọa quân sự nghiêm trọng đối với Đài Loan và khắp Đông Á – một khu vực mà quân đội Mỹ trước đây từng tự do đi lại không bị cản trở. ĐCSTQ đang chia sẻ các công nghệ kiểm soát của mình với các nhà cai trị chuyên chế trên khắp thế giới, bao gồm Ai Cập, Ethiopia, và Iran, đồng thời thường xuyên đào tạo các quan chức của các quốc gia đó về các phương pháp quản trị chuyên chế. Bắc Kinh cũng đang định hình chiến lược các chương trình nghị sự của các tổ chức quốc tế – và ảnh hưởng của họ đang gia tăng trong lúc chính quyền Trump rút khỏi các nhóm như vậy và Washington tìm cách giảm bớt các trách nhiệm quốc tế của mình. Thành công của chủ nghĩa chuyên chế thông minh Trung Quốc cung cấp một mô hình hấp dẫn cho các nhà lãnh đạo ở những nơi như Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Việt Nam noi theo.

Mỹ không thể đơn giản mong đợi rằng Trung Quốc và chế độ chuyên chế của họ sẽ theo chân Liên Xô rơi vào sọt rác của lịch sử. Quả vậy, trái ngược với sự ngạo mạn của phương Tây, các nhà chuyên chế thông minh đã chứng tỏ mình có khả năng thích ứng và năng lực. Do đó, để đáp ứng thách thức của một Trung Quốc đổi mới, Mỹ phải tận dụng những thế mạnh đã biến họ thành một cường quốc công nghệ: các tổ chức giáo dục đẳng cấp thế giới (và tài năng nước ngoài mà họ thu hút), thị trường tài chính sâu rộng và được quản lý tốt, vị thế lãnh đạo tài chính toàn cầu, văn hóa khởi nghiệp mạnh mẽ, xã hội dân sự năng động, và vị trí độc tôn tại trung tâm của các mạng lưới đổi mới ở cả Châu Âu và Châu Á. Trung Quốc đã cho thấy rằng, thông qua sự thích ứng, các chế độ chuyên chế có thể đổi mới hiệu quả và sẵn sàng cạnh tranh với các nền dân chủ. Mỹ có thể đối phó hiệu quả đến mức nào với sự trỗi dậy của chủ nghĩa chuyên chế thông minh phụ thuộc vào việc chính họ có thể thích ứng hay không.

T.P

“Người Mỹ và người Nga nói rằng nếu muốn chiến tranh kết thúc ngay ngày mai, hãy rời khỏi Donbass”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin AFP hôm 20/2.

Ông Zelensky tin rằng Mỹ đang gây áp lực lên Ukraine nhiều hơn lên Nga, “vì Kiev đang ở trong tình thế khó khăn hơn”.

Đồng thời, Tổng thống Zelensky lưu ý rằng Washington vẫn tiếp tục cung cấp cho Kiev thông tin tình báo “ở mức độ như trước đây”.

Trước đó, Tổng thống Zelensky xác nhận Nga đang đề xuất Ukraine rút khỏi Donbass (gồm tỉnh Lugansk và Donetsk), sau đó chiến tranh sẽ kết thúc. Kiev bác bỏ cách tiếp cận này và sẽ không công nhận về mặt pháp lý các vùng lãnh thổ bị kiểm soát là của Nga.

Ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine không thể rút khỏi Donbass. Ông mô tả các vùng lãnh thổ này, bao gồm cả những khu vực hiện bị Nga kiểm soát, là của Ukraine. Ông coi việc ngừng bắn theo các vị trí hiện tại là một sự thỏa hiệp lớn.

Khi được hỏi liệu Ukraine có thể nhượng bộ lãnh thổ trong nhiệm kỳ tổng thống của ông hay không, Tổng thống Zelensky nêu rõ việc nhượng bộ lãnh thổ một cách tự nguyện là điều không thể, đồng thời đặt câu hỏi liệu xã hội Ukraine có chấp nhận bước đi đó hay không.

Ông nhấn mạnh, Donbass không chỉ là vấn đề lãnh thổ mà còn liên quan đến con người, các giá trị, độc lập quốc gia và chiến lược phòng thủ dài hạn.

Tình trạng của Donbass vẫn là vấn đề gây tranh cãi nhất giữa Nga và Ukraine.

Cho đến nay đã có 2 đề xuất khác nhau được đưa ra liên quan tới Donbass. Một đề xuất kêu gọi biến khu vực này thành vùng phi quân sự (DMZ), và đề xuất còn lại là vùng phi quân sự kết hợp với khu kinh tế tự do (FEZ). Cả 2 phương án đều nhằm tạo ra một vùng đệm giữa khu vực do Ukraine kiểm soát và khu vực do Nga kiểm soát.

Tổng thống Zelensky cho biết, một cuộc trưng cầu dân ý sẽ cần được tổ chức đối với toàn bộ kế hoạch hòa bình, và chỉ có trưng cầu dân ý mới có thể quyết định về ý tưởng thiết lập một khu kinh tế tự do tiềm năng tại Donbass.

Ông Zelensky nói rõ, nếu một khu kinh tế tự do được thiết lập tại Donbass, thì khu vực này phải nằm dưới sự quản lý hành chính và lực lượng cảnh sát của Ukraine. Tuyến mặt trận hiện nay khi đó sẽ trở thành ranh giới của khu kinh tế, với lực lượng quốc tế hiện diện trên thực địa dọc theo đường tiếp xúc để bảo đảm không có sự hiện diện của Nga.

Ukraine khẳng định việc đóng băng các vị trí tiền tuyến hiện tại là cơ sở thực tế nhất cho một thỏa thuận ngừng bắn. Trong khi đó, Nga tiếp tục yêu cầu lực lượng Ukraine rút khỏi Donbass như một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận nào – một yêu cầu mà Kiev đã nhiều lần bác bỏ.

Các quan chức Ukraine cho biết ngay cả ý tưởng về một khu vực phi quân sự ở Donbass cũng khó có thể chấp nhận được, chứ chưa nói đến đề xuất về một chính quyền dân sự chung có sự tham gia của cả Ukraine và Nga để quản lý Donbass.

Tổng thống Vladimir Putin nhiều lần tuyên bố Nga sẽ giành toàn bộ vùng Donbass, miền Đông của Ukraine bằng vũ lực nếu Kiev không chấp nhận nhượng lại khu vực này trong một thỏa thuận hòa bình.

Nga hiện kiểm soát 90% Donbass. Năm 2022, Nga tuyên bố sáp nhập Donetsk và Lugansk sau các cuộc trưng cầu dân ý, bất chấp sự phản đối của Ukraine.

T.H

Một báo cáo nghiên cứu độc lập mới công bố cho biết trong giai đoạn 2019–2025, gần 1 tỷ USD từ ngân sách nghiên cứu khoa học của chính phủ Mỹ đã hỗ trợ các dự án hợp tác học thuật với những phòng thí nghiệm thuộc hệ thống nghiên cứu quốc phòng Trung Quốc. Phát hiện này làm dấy lên quan ngại sâu sắc trong chính phủ và Quốc hội Mỹ về các lỗ hổng trong chính sách an ninh nghiên cứu.

Gần 1 tỷ USD ngân sách chảy vào các dự án hợp tác nghiên cứu với Trung Quốc
Bản báo cáo do Center for Research Security and Integrity (CRSI) – một tổ chức nghiên cứu độc lập tại bang Virginia chuyên phân tích các vấn đề liên quan đến an ninh nghiên cứu khoa học, liêm chính học thuật và rủi ro chuyển giao công nghệ – công bố, lần đầu tiên lượng hóa cụ thể mức độ mà nguồn tài trợ nghiên cứu của Mỹ đã gián tiếp hỗ trợ hệ thống nghiên cứu công nghiệp quốc phòng Trung Quốc.

Báo cáo cho biết trong 1.793 bài báo hợp tác Mỹ – Trung, có ít nhất 313 bài thừa nhận đã nhận tài trợ từ ngân sách liên bang Mỹ, với tổng số tiền tối thiểu 943,5 triệu USD. Các cơ quan tài trợ gồm National Science Foundation (NSF, Quỹ Khoa học Quốc gia), United States Department of Energy (DOE, Bộ Năng lượng), United States Department of Defense (DOD, Bộ Quốc phòng nay là Bộ Chiến tranh) và National Institutes of Health (NIH, Viện Y tế Quốc gia). Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh do việc công bố nguồn tài trợ chưa đầy đủ và thiếu minh bạch, con số thực tế có thể còn cao hơn.

Phân tích của CRSI cho thấy hệ thống nghiên cứu học thuật của Mỹ cho phép mức độ hợp tác quốc tế rất rộng mở về mặt thể chế, trong khi các quy định kiểm soát xuất khẩu và chính sách an ninh nghiên cứu của Mỹ chưa bao phủ đầy đủ lĩnh vực nghiên cứu học thuật. Điều này khiến các trường đại học và nhà khoa học Mỹ vẫn có thể hợp tác công bố với các phòng thí nghiệm quân sự Trung Quốc dù một số thực thể đã bị đưa vào danh sách kiểm soát hoặc danh sách thực thể.

Báo cáo cho rằng hệ thống an ninh nghiên cứu của Mỹ “chưa thích ứng với một thực tế mâu thuẫn” – Trung Quốc vừa là một thành viên quan trọng của hệ sinh thái khoa học toàn cầu, vừa là đối thủ cạnh tranh chiến lược hàng đầu của Mỹ. Kết luận của CRSI cho rằng dù đã trải qua nhiều năm cải cách, chính sách an ninh nghiên cứu của Mỹ vẫn chưa đủ để ngăn chặn các hợp tác rủi ro cao với các thực thể có liên hệ quân đội Trung Quốc.

Công nghệ then chốt có thể chảy vào quân đội Trung Quốc
Các đối tác phía Trung Quốc liên quan tới 45 phòng thí nghiệm quốc phòng do chính phủ Trung Quốc xác định. Các lĩnh vực hợp tác bao gồm vũ khí định hướng năng lượng, trí tuệ nhân tạo, tính toán hiệu năng cao, khoa học vật liệu, công nghệ mô phỏng vũ khí hạt nhân và công nghệ siêu vượt âm – đều là những lĩnh vực then chốt liên quan trực tiếp đến năng lực quân sự. Báo cáo nhận định: “Đây đều là các công nghệ có thể thay đổi căn bản năng lực quân sự và tác chiến trong tương lai, và các phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc đã trực tiếp hưởng lợi từ những nghiên cứu này”.

Báo cáo cũng phát hiện National Science Foundation là nguồn tài trợ lớn nhất, chiếm tới 72% tổng số tiền. Ngoài ra còn có Bộ Năng lượng Mỹ, Văn phòng Nghiên cứu Hải quân và Bộ Quốc phòng. Ít nhất 10 phòng thí nghiệm quốc gia của Mỹ – bao gồm Argonne National Laboratory (Phòng thí nghiệm Quốc gia Argonne), Brookhaven National Laboratory (Phòng thí nghiệm Quốc gia Brookhaven) và Oak Ridge National Laboratory (Phòng thí nghiệm Quốc gia Oak Ridge) – đã trở thành đồng tác giả các bài báo với phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc.

Lầu Năm Góc cho biết từ năm nay đã áp dụng quy định mới, cấm cấp ngân sách nghiên cứu cho các thực thể bị xác định là “doanh nghiệp công nghiệp – quân sự Trung Quốc”, bao gồm ngăn chặn các doanh nghiệp quân sự Trung Quốc hoạt động tại Mỹ tiếp nhận nguồn tài trợ nghiên cứu cơ bản từ Bộ Chiến tranh.

Những biện pháp này được đưa ra sau cuộc điều tra của Ủy ban Đặc biệt Hạ viện về Cạnh tranh Chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc (thường gọi là Ủy ban về Trung Quốc) vào tháng 9 năm ngoái. Cuộc điều tra cho thấy trong giai đoạn từ tháng 6/2023 đến tháng 6/2025, có 1.400 bài nghiên cứu liên quan đến hợp tác với các thực thể Trung Quốc.

Báo cáo của CRSI khuyến nghị Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Nghiên cứu An toàn 2025 (SAFE Research Act) nhằm đảm bảo nguồn tài chính và chuyên môn của Mỹ không bị đối thủ lợi dụng. Đồng thời, báo cáo đề xuất thành lập một trung tâm liên bang tập trung mới về an ninh và liêm chính nghiên cứu, cũng như phối hợp với các đồng minh để xây dựng các cơ chế mới bảo vệ an toàn cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Đạo luật Nghiên cứu An toàn 2025 do Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt về Trung Quốc, Hạ nghị sĩ Đảng Cộng hòa John Moolenaar đề xuất, nhằm ngăn chặn việc nguồn vốn và chuyên môn của Mỹ bị Trung Quốc khai thác. Dự luật cấm cấp ngân sách nghiên cứu STEM liên bang cho các nhà nghiên cứu hợp tác với thực thể do đối thủ nước ngoài kiểm soát và bị xem là rủi ro an ninh quốc gia; cấm cấp ngân sách Bộ Chiến tranh cho các trường đại học có hợp tác với các thực thể đó; đồng thời yêu cầu tăng cường công bố minh bạch về hợp tác, đi lại và quan hệ liên kết với các thực thể của đối thủ nước ngoài.

Trường đại học danh tiếng vướng tranh cãi hợp tác
Princeton University và University of Tennessee được nêu tên là hai tổ chức Mỹ hợp tác thường xuyên nhất với các phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc.

Báo cáo tiết lộ các nhà nghiên cứu của Princeton đã đồng công bố 11 bài báo với Viện Vật lý Ứng dụng và Toán tính toán Bắc Kinh (IAPCM) – đơn vị phụ trách nghiên cứu vũ khí hạt nhân của Trung Quốc – và tất cả các nghiên cứu này đều nhận tài trợ từ United States Department of Energy.

11 bài báo nói trên cũng đề cập việc Princeton nhận tài trợ từ tập đoàn AI Trung Quốc iFlytek Co.. Mỹ đã đưa iFlytek vào danh sách kiểm soát xuất khẩu từ năm 2019 và công ty này vẫn nằm trong danh sách đó.

Ngoài ra, giáo sư Peter Liaw của Đại học Tennessee bị cho là nhà khoa học tích cực hợp tác nhất với các phòng thí nghiệm quốc phòng Trung Quốc. Ông tham gia 42 bài báo có liên quan đến hợp tác với Phòng thí nghiệm Trọng điểm Quốc gia về Luyện kim Bột (SKLPM) – đơn vị có liên hệ sâu với chương trình bom nguyên tử và vũ khí siêu vượt âm của Trung Quốc.

Phản hồi chính thức và phủ nhận từ doanh nghiệp
Trước báo cáo này, National Science Foundation tuyên bố họ “nhận thức rõ tầm quan trọng của việc cân bằng giữa hợp tác khoa học và các cân nhắc an ninh quốc gia”, đồng thời đã tăng cường yêu cầu công bố thông tin về hợp tác nước ngoài đối với các bên nhận tài trợ.

Một người phát ngôn của Lầu Năm Góc không bình luận trực tiếp về báo cáo, nhưng cho biết đang triển khai nhiều biện pháp để bảo vệ nghiên cứu, bao gồm cấm cấp ngân sách cho các thực thể bị xác định là doanh nghiệp công nghiệp–quân sự Trung Quốc.

Trong khi đó, iFlytek ban đầu phủ nhận toàn bộ khi được Bloomberg yêu cầu bình luận và yêu cầu cung cấp các bài báo cụ thể; tuy nhiên, sau khi Bloomberg gửi báo cáo nói trên, công ty không tiếp tục phản hồi.

Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ tuyên bố rằng việc các nhà khoa học các nước hợp tác công bố bài báo là nhằm “chia sẻ thành quả với thế giới, mang lại lợi ích cho tất cả mọi người”.

T.P

Theo báo cáo của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại London (Anh), sự gia tăng về số lượng tàu ngầm của Trung Quốc sẽ đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với các nước phương Tây, mặc dù các tàu ngầm Trung Quốc vẫn còn những khác biệt về chất lượng so với các thiết kế của Mỹ và châu Âu, chuyên san quốc phòng Breaking Defense trích đăng ngày 19.2.

Viết trên blog Military Balance của IISS, nghiên cứu viên cao cấp về năng lực quân sự và đánh giá dữ liệu Henry Boyd cùng nghiên cứu viên về mua sắm quốc phòng Tom Waldyn cho biết Trung Quốc đã hạ thủy 10 tàu ngầm với tổng lượng giãn nước ước tính 79.000 tấn trong giai đoạn 2021-2025.

Con số này vượt qua tốc độ sản xuất tàu ngầm của Mỹ, nước đã hạ thủy 7 tàu với tổng lượng giãn nước 55.000 tấn trong cùng giai đoạn.

Trung Quốc vượt Mỹ về tốc độ đóng tàu ngầm

“Quan trọng nhất, trong số này có tàu ngầm hạt nhân trang bị tên lửa đạn đạo Type 094 (lớp Jin) thứ bảy và thứ tám, một phần trong sự hình thành của bộ 3 răn đe hạt nhân của Bắc Kinh”, các tác giả cho biết.

Họ lưu ý rằng hình ảnh vệ tinh thương mại chụp vào đầu năm 2026 cho thấy tổng cộng 6 tàu Type 094, phân bố tại một số xưởng đóng tàu và căn cứ. “Nếu tính đến khả năng có thêm các tàu khác đang thực hiện tuần tra răn đe hoặc được che giấu trong quá trình đại tu trong giai đoạn này, gần như chắc chắn rằng Trung Quốc đã hạ thủy tàu Type 094 thứ bảy vào năm 2024 và thứ tám vào năm 2025”, các tác giả kết luận.

Ngoài các tàu Type 094, xưởng đóng tàu Bohai Shipbuilding Heavy Industry Co (BSHIC) ở Hồ Lô Đảo (tỉnh Liêu Ninh) còn đang sản xuất tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân mang tên lửa dẫn đường (SSGN) cho hải quân Trung Quốc. Báo cáo cho rằng 9 tàu Type 093B (lớp Shang III) đã được hạ thủy trong giai đoạn từ 2022 đến nay, dựa trên ảnh vệ tinh thương mại chụp cơ sở này và các đánh giá của chính phủ Mỹ.

Báo cáo cũng cho biết một lớp SSGN hoàn toàn mới, vốn đã được xác nhận là đang trong quá trình phát triển và trước đó được cho là mang định danh Type 09V, đã được hạ thủy trong tháng này.

Tuy nhiên, các tác giả cũng lưu ý rằng yếu tố hạn chế đối với hoạt động của tàu ngầm Trung Quốc không phải là tổng số lượng, mà là độ ồn của chúng. Cả thân tàu Type 093 và Type 094 đều được cho là ồn hơn, do đó dễ bị theo dõi hơn khi triển khai.

Các tác giả đưa ra một lưu ý quan trọng là hiểu biết về mức độ tiếng ồn của tàu ngầm Trung Quốc chủ yếu dựa trên báo cáo năm 2009 của Văn phòng Tình báo Hải quân Mỹ (ONI).

T.H

“Tôi không thể dành ra một ngày cho gia đình để đi chơi với các con”, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trải lòng trong cuộc phỏng vấn với hãng tin AFP hôm 20/2.

Tổng thống Zelensky cho biết ông đã cố gắng dành thời gian cho vợ, bà Olena, và hai con, nhưng “không phải ngày nào cũng được”.

“Sự thật là tôi không dành nhiều thời gian cho họ”, ông Zelensky nói thêm.

Tổng thống Zelensky có 2 con, trong đó con gái Oleksandra, 21 tuổi, và con trai Kyrylo, 13 tuổi.

“Con bé rất trưởng thành”, ông Zelensky nói về con gái mình.

Khi nói chuyện với con gái, “tôi hiểu mình còn thiếu sót nhiều”, ông Zelensky chia sẻ.

Về việc không thể chu toàn vai trò của người cha khi lãnh đạo Ukraine trải qua 4 năm xung đột với Nga, ông Zelensky nói: “Tôi tin rằng những người mẹ và người bà có thể nuôi dạy con cháu tốt hơn. Họ có thể dạy chúng nhiều điều”.

Nói về con trai mình, ông Zelensky cho biết: “Nhưng có một số điều rất quan trọng mà một cậu bé cần trao đổi với cha mình, giống như những người đàn ông khác. Và gia đình tôi đang thiếu điều đó. Như vậy là chưa đủ”.

Ông Zelensky, 48 tuổi, người từng là ngôi sao truyền hình, cho biết ông không còn có thể đến rạp chiếu phim hay nhà hát nữa.

“Tôi không đến cửa hàng, tôi chưa từng đến quán cà phê một lần nào trong suốt những năm chiến tranh”, ông trải lòng.

Khi không công du nước ngoài hoặc thăm quân nhân, ông dành phần lớn thời gian ở trong phủ tổng thống. Nhà lãnh đạo Ukraine cho biết ông luôn chú ý đến việc “không để bị tăng cân”.

“Ngay cả một buổi tập luyện nhanh trong vòng 25-30 phút cũng khá tốt. Thỉnh thoảng tôi tập tạ nhiều hơn, nhưng không phải lúc nào cũng vậy”, ông nói với AFP.

“Tôi từng rất thích chạy bộ ngoài trời trước khi chiến tranh nổ ra. Bây giờ thì tôi không chạy nữa”, nhà lãnh đạo Ukraine nói thêm.

Trong hai năm đầu chiến tranh, ông Zelensky sống trong một hầm trú ẩn bên trong khu vực dành cho tổng thống được canh gác nghiêm ngặt ở thủ đô Kiev.

Tổng thống Zelensky nói rằng hiện tại ông không còn sống trong hầm trú ẩn nữa.

“Theo tôi, điều quan trọng nhất là Nga không thể ép chúng tôi vào hầm trú ẩn nữa”, ông nhấn mạnh.

T.P

Hội đồng Hòa bình và cái bóng Liên hợp quốc

Sự hiện diện của Tổng Bí thư Tô Lâm khiến dư luận chú ý, là bởi vì, Việt Nam từng là một quốc gia đi qua chiến tranh và tái thiết bằng nội lực lẫn hòa giải đã có mặt trong một sáng kiến hòa bình gây tranh cãi bậc nhất hiện nay.

Nhưng đằng sau những cái bắt tay và tuyên bố lạc quan là hàng loạt câu hỏi gai góc: Liệu sáng kiến này có “qua mặt” Liên hợp quốc? Vì sao nhiều cường quốc không tham gia? Và Hội đồng ấy có thực sự tháo được nút thắt Hamas-Israel hay chỉ thêm một vòng xoáy chính trị?

Ngay khi ông Trump công bố ý tưởng, không ít nhà quan sát cho rằng, phải chăng đây là một “Liên hợp quốc phiên bản Washington”? Thực tế, cấu trúc mà ông Trump đề xuất, với thành viên thường trực đóng 1 tỷ USD, cam kết hàng tỷ USD cho tái thiết Gaza, cùng lực lượng ổn định quốc tế (ISF), mang dáng dấp của một cơ chế song song. Trong bài phát biểu ngày 19/2, ông còn cho biết một số quốc gia đã đóng góp hơn 7 tỷ USD; riêng FIFA cũng huy động 75 triệu USD cho các dự án bóng đá ở Gaza.

Tuy nhiên, khác với Liên hợp quốc, vốn dựa trên nền tảng pháp lý quốc tế sau Thế chiến II, Hội đồng Hòa bình là một sáng kiến mang dấu ấn cá nhân và chính trị rất đậm của ông Trump. Nó linh hoạt hơn, ít thủ tục hơn, nhưng cũng thiếu tính phổ quát và tính chính danh được toàn cầu thừa nhận.

Vậy Liên hợp Quốc có “tự ái” không? Trong ngoại giao, khái niệm tự ái ít khi được thừa nhận công khai. Nhưng chắc chắn, bất kỳ cơ chế nào có khả năng làm lu mờ vai trò trung tâm của mình đều khiến một tổ chức đa phương phải dè chừng.

Trong vụ này Mỹ được gì? Trước hết, Washington thể hiện vai trò dẫn dắt, tái khẳng định hình ảnh người kiến tạo trật tự. Nếu Hội đồng vận hành trơn tru, ông Trump có thể tuyên bố rằng mình đã làm được điều mà nhiều nghị quyết Liên hợp quốc đề ra nhưng chưa làm nổi.

Nhưng Mỹ cũng có thể mất. Nếu sáng kiến bị nhìn nhận như công cụ chính trị thay vì nỗ lực hòa bình thực chất, Washington sẽ bị cáo buộc làm phân mảnh hệ thống đa phương, khoét sâu chia rẽ toàn cầu. Trong một thế giới vốn đã phân cực, việc dựng thêm một bàn cờ mới có thể khiến ván cờ thêm rối.

Mấy ngày qua, nhiều nhà phân tích nêu vấn đề,rằng lý do gì khiến nhiều cường quốc “vắng mặt”? Điều đáng chú ý là một số cường quốc Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp… không tham gia. Đặc biệt, Anh, Pháp, Đức và Canada còn công khai phản đối.

Theo chúng tôi có ba lý do chính. Thứ nhất, vấn đề tính chính danh. Các nước này cho rằng bất kỳ giải pháp bền vững nào cho Trung Đông cũng phải đặt trong khuôn khổ Liên hợp quốc hoặc ít nhất là được Hội đồng Bảo an thông qua. Một cơ chế do Mỹ khởi xướng, không có đồng thuận rộng rãi, dễ bị coi là đơn phương. Thứ hai, nghi ngại về mục tiêu thực sự. Ban đầu, Hội đồng được nói là để chấm dứt chiến tranh Israel-Hamas. Nhưng khi ông Trump tuyên bố có thể mở rộng sang các xung đột toàn cầu, nhiều nước lo ngại đây là nỗ lực tái cấu trúc trật tự quốc tế theo hướng Mỹ dẫn dắt ai không theo thì… đứng ngoài. Thứ ba, bài toán Hamas. Ông Trump nói có vẻ như Hamas sẽ giải giáp. Nhưng thực tế trên mặt đất cho thấy rất ít dấu hiệu. Người dân Gaza cho biết Hamas vẫn củng cố kiểm soát. Trong khi đó, Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố rõ ràng, không tái thiết Gaza trước khi Gaza bị phi quân sự hóa.

Hamas đặt điều kiện Israel phải rút quân trước khi giao nộp vũ khí. Israel lại yêu cầu giải giáp trước khi tái thiết. Hai điều kiện này giống như hai cánh cửa khóa chéo nhau, mở cửa này thì cửa kia đóng.

Một Hội đồng, dù có hàng tỷ USD, cũng khó thay đổi thực tế chính trị – an ninh phức tạp ấy nếu không có sự đồng thuận của các bên tham chiến. Tiền có thể xây lại nhà cửa, nhưng không tự động tháo ngòi nổ của sự thù hận.

Trong bức tranh ấy, Việt Nam chọn cách tham gia với tư cách thành viên sáng lập, nhưng không nằm trong danh sách các nước công bố đóng góp tài chính cho gói 7 tỷ USD. Đây không đơn thuần là câu chuyện có tiền hay không có tiền.

Việt Nam là quốc gia từng trải qua chiến tranh kéo dài, chịu tổn thất nặng nề, nhưng đã tái thiết thành công nhờ kết hợp nội lực và hợp tác quốc tế. Kinh nghiệm đó, từ rà phá bom mìn, tái hòa nhập cộng đồng, phát triển hạ tầng đến xây dựng thể chế, là vốn quý mà ít quốc gia nào có được ở mức độ tương tự. Sự hiện diện của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Washington vì thế mang thông điệp: Việt Nam sẵn sàng đóng góp cho hòa bình, không chỉ bằng tài chính mà bằng kinh nghiệm và nhân lực, kể cả tham gia gìn giữ hòa bình, hỗ trợ đào tạo lực lượng, tái thiết hạ tầng.

Việc không công bố đóng góp tiền bạc có thể phản ánh sự cân nhắc về vấn đề ưu tiên phát triển trong nước. Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao từ năm 2026 trở đi. Ngân sách phải dành cho hạ tầng, chuyển đổi số, an sinh xã hội. Trong bối cảnh ấy, một khoản đóng góp lớn cho sáng kiến còn nhiều ẩn số đương nhiên cần được cân nhắc kỹ.

Kế đến là tính toán về tính trung dung chiến lược. Hội đồng Hòa bình mang dấu ấn cá nhân của ông Trump và gây tranh cãi với nhiều cường quốc. Việt Nam, vốn theo đuổi đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, sẽ tránh bị nhìn nhận là đứng hẳn về một phía trong một cấu trúc chưa được toàn cầu đồng thuận.

Hà Nội cũng quan tâm đến hiệu quả thực chất. Đóng góp tài chính mà không chắc cơ chế vận hành ra sao, khả năng thực thi đến đâu, có thể khiến nguồn lực bị phân tán. Việt Nam có thể chọn cách đóng góp theo dự án cụ thể, thông qua các cơ chế Liên hợp quốc, nơi tính minh bạch và kinh nghiệm triển khai đã được kiểm chứng.

Washington có giải được bài toán Hamas?

Câu hỏi then chốt vẫn là: Hội đồng Hòa bình có thể làm được điều mà bao vòng đàm phán trước đó chưa làm nổi? Nếu nhìn thẳng, nút thắt nằm ở niềm tin. Hamas không tin Israel sẽ chấm dứt phong tỏa và bảo đảm quyền chính trị cho người Palestine. Israel không tin Hamas sẽ từ bỏ bạo lực.

Một lực lượng ổn định quốc tế, dù phối hợp với Israel và Ai Cập, cũng khó ép một tổ chức vũ trang phi nhà nước giải giáp nếu không có bảo đảm chính trị đủ mạnh. Lịch sử Trung Đông cho thấy, các thỏa thuận áp đặt từ bên ngoài thường chỉ có hiệu lực khi lợi ích của các bên tham chiến được điều chỉnh ở mức họ có thể chấp nhận. Nếu Hội đồng chỉ tập trung vào tái thiết vật chất mà không xử lý căn nguyên chính trị là vấn đề cốt lõi quyền tự quyết, an ninh, biên giới thì đó sẽ là một tòa nhà xây trên nền cát.

Trong thế giới ngày càng phân cực, sự có mặt đôi khi quan trọng không kém việc rút ví. Việt Nam đến Washington không phải để “đứng tên” trong danh sách tài trợ, mà để khẳng định lập trường: ủng hộ hòa bình, ủng hộ quyền dân tộc cơ bản của người Palestine, sẵn sàng đóng góp trong khuôn khổ phù hợp. Sự hiện diện ấy cũng cho thấy Việt Nam đang tự tin hơn trong vai trò quốc tế, không né tránh các diễn đàn lớn, kể cả khi diễn đàn ấy còn gây tranh cãi.

Hòa bình Trung Đông sẽ không đến chỉ bằng một hội đồng, dù hội đồng ấy họp ở Washington hay New York. Nhưng mỗi sáng kiến, nếu được điều chỉnh để bao trùm và tôn trọng luật pháp quốc tế, đều có thể là một viên gạch. Việt Nam, với ký ức chiến tranh và khát vọng phát triển, hiểu rằng hòa bình không phải món quà được trao, mà là quá trình được kiến tạo. Có mặt ở bàn đàm phán, đôi khi, đã là bước đầu của kiến tạo ấy.

Và trong câu chuyện này, Việt Nam có mặt. Không ồn ào, không khoa trương, nhưng đủ để nhắc rằng một dân tộc từng đi qua lửa đạn luôn biết giá trị của hai chữ: HÒA BÌNH.

H.Đ

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky ngày 17/2 cho biết Mỹ từng hứa cấp giấy phép cho châu Âu sản xuất tên lửa phòng không, bao gồm cả tên lửa cho hệ thống Patriot, nhưng cuối cùng đã không thực hiện, làm chậm quá trình mà ông mô tả là xây dựng năng lực phòng thủ lục địa ở mức then chốt.

Phát biểu ngày 17/2, ông Zelensky cho biết Ukraine đã nêu vấn đề sản xuất tên lửa tại châu Âu với Washington “vài năm trước”, đề xuất sản xuất ngay tại Ukraine hoặc phối hợp cùng các đối tác NATO.

“Đã có những lời hứa về giấy phép, nhưng cuối cùng Mỹ đã không đồng ý. Mặc dù chúng tôi đề xuất sản xuất cả ở Ukraine và phối hợp với các đối tác NATO trong khu vực, với Romania, với Ba Lan”, ông nói.

Ông Zelensky đã nêu những hệ quả cụ thể của việc này, cho rằng nếu Mỹ thực hiện lời hứa và đưa dây chuyền sản xuất sang châu Âu thì điều đó “chắc chắn có thể đã củng cố an ninh cho tất cả chúng ta, toàn bộ châu lục”.

Những phát biểu này được đưa ra sau cuộc gặp giữa ông Zelensky và Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, trong đó theo lời tổng thống, 2 bên đã xác định các ưu tiên trong hợp tác với đối tác và bảo đảm chuỗi cung ứng ổn định, với một số cuộc đàm phán và hội nghị dự kiến diễn ra trong những tuần tới.

Trong số các ưu tiên đó, ông Zelensky cho biết có việc thúc đẩy mở rộng sản xuất tên lửa tại châu Âu. “Chúng tôi sẽ nói về việc châu Âu cần có năng lực sản xuất riêng các loại tên lửa phòng không, tất cả các loại tên lửa thực sự cần thiết”, ông nói, đồng thời thừa nhận một số bước đã được triển khai.

“Đã có những bước đi nhất định: tăng cường sản xuất, mở rộng quy mô. Nhưng tốc độ công việc này vẫn chưa đủ. Sản lượng tiềm năng cũng cần được nâng lên”, ông nhấn mạnh.

Tính cấp bách của vấn đề được thể hiện qua tình trạng kho dự trữ của các nước đồng minh. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết nước này gần như đã cạn kiệt kho tên lửa phòng không có thể chuyển giao cho Ukraine.

“Chúng tôi đơn giản là không còn nữa”, ông Wadephul nói. Ông cho biết thêm rằng các tên lửa đất đối không còn lại, bao gồm cả những tên lửa cho hệ thống Patriot do Mỹ sản xuất, không sẵn có để chuyển giao trực tiếp từ các kho của Đức.

Theo ông Wadephul, các tên lửa mới sản xuất đang được chuyển trực tiếp tới Ukraine thông qua một cơ chế do các đối tác châu Âu tài trợ, trong đó chủ yếu là Đức. Ông nói Berlin đã nhiều lần tăng cường năng lực phòng không cho Ukraine và đã cung cấp mọi thứ có thể từ kho dự trữ của mình.

Cựu Giám đốc CIA, Tướng David Petraeus, trong một cuộc phỏng vấn với NV, cho biết châu Âu đang triển khai sản xuất bổ sung các hệ thống phòng không tương tự Patriot của Mỹ, dù không nêu rõ thời gian hay quy mô.

Khoảng trống nguồn cung đã gây ra hệ quả về mặt tác chiến. Người phát ngôn Không quân Ukraine cho biết trong một số đợt tấn công quy mô lớn của Nga, các bệ phóng NASAMS chỉ còn 2 tên lửa thay vì 6 quả theo cấu hình tiêu chuẩn. Trong một số trường hợp, các bệ phóng của Ukraine hoàn toàn trống không vì thiếu tên lửa phòng thủ.

Ông Zelensky nói ông vẫn tin rằng các nước châu Âu cuối cùng sẽ bảo đảm được năng lực phòng thủ đủ mạnh, nhưng nói thêm: “Sẽ tốt hơn nhiều cho tất cả mọi người nếu kết quả đó đạt được sớm hơn”.

T.H

Hai ngày đàm phán hòa bình tại Geneva giữa Ukraine và Nga kết thúc hôm 18/2 mà không đạt được đột phá, khi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố không hài lòng với kết quả, trong khi Washington lại khẳng định đã có “tiến triển đáng kể”.

Giới chức Moscow và Kiev đều thừa nhận các cuộc thảo luận ở Geneva diễn ra khó khăn. Khi khép lại, hai phái đoàn cho biết sẽ gặp lại, nhưng không đưa ra thời điểm cụ thể, còn ông Zelensky và Nhà Trắng để ngỏ khả năng các cuộc trao đổi tiếp theo có thể sớm diễn ra.

Ukraine đang chịu sức ép liên tục từ Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm chấp nhận một thỏa thuận có thể bao gồm những nhượng bộ đau đớn, trong bối cảnh lực lượng Nga tiếp tục tấn công lưới điện và tiến chậm trên chiến trường.

Phát biểu trong thông điệp video buổi tối, ông Zelensky nói: “Tính đến hôm nay, chúng tôi chưa thể nói rằng kết quả là đủ. Quân đội đã thảo luận một số vấn đề một cách nghiêm túc và thực chất. Nhưng các vấn đề chính trị nhạy cảm, những thỏa hiệp có thể có và cuộc gặp cần thiết giữa các nhà lãnh đạo vẫn chưa được xử lý đầy đủ”.

Ông cho biết việc có đại diện châu Âu tham dự tại Geneva là quan trọng, đồng thời nhận định việc tổ chức vòng đàm phán tiếp theo vào cuối tháng này là phù hợp.

Trong cuộc phỏng vấn trên YouTube với nhà báo Piers Morgan, ông Zelensky cho biết các nhà đàm phán đã tiến gần hơn tới một thỏa thuận về cách giám sát lệnh ngừng bắn nhằm chấm dứt chiến tranh.

“Họ đang tiến gần tới kết quả là chúng ta sẽ có một văn bản ghi rõ tất cả các chi tiết, cách thức có thể hoặc phải được giám sát ngay sau khi ngừng bắn”, ông nói.

Ông cho rằng vấn đề “đau đớn và khó khăn” về lãnh thổ có thể được giải quyết thông qua cuộc gặp giữa lãnh đạo hai nước.

Tại Washington, phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt nói đã có “tiến triển đáng kể” với cam kết “tiếp tục cùng nhau hướng tới một thỏa thuận hòa bình”.

Bà Leavitt cho biết có thể sẽ sớm diễn ra vòng đàm phán mới. Tuy nhiên, bà nói ông Trump nhìn nhận tình hình – sau gần 4 năm chiến tranh – là “rất không công bằng, không chỉ với người Nga và người Ukraine đã mất mạng” mà còn với người nộp thuế Mỹ đã hỗ trợ tài chính cho Ukraine.

Tại Moscow, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết nhóm đàm phán Nga sẽ báo cáo Tổng thống Vladimir Putin về kết quả, đồng thời thừa nhận trưởng đoàn Nga gọi các cuộc thảo luận là “khó khăn”.

Trong ngày đàm phán thứ hai với sự trung gian của đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể ông Trump là Jared Kushner, ông Zelensky viết trên mạng xã hội X rằng Nga đang “cố kéo dài các cuộc đàm phán lẽ ra đã có thể bước vào giai đoạn cuối”.

Ngay sau tuyên bố đó, các phái đoàn đã kết thúc cuộc họp.

Trưởng đoàn đàm phán Nga, cựu Bộ trưởng Văn hóa Vladimir Medinsky, mô tả các cuộc trao đổi là “khó khăn nhưng mang tính công việc”.

Theo đại diện của trưởng đoàn đàm phán Ukraine Rustem Umerov, ông Medinsky đã nói chuyện với phía Ukraine gần 2 giờ sau khi phần đàm phán chính thức kết thúc.

Người phát ngôn của ông Zelensky cho biết phần chính thức của cuộc họp đã đề cập tới vấn đề lãnh thổ ở miền đông Ukraine và tương lai của nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia do Nga kiểm soát – hai điểm nghẽn kéo dài.

Moscow muốn Ukraine nhượng lại khoảng 20% lãnh thổ khu vực Donetsk ở miền Đông mà lực lượng Nga vẫn chưa kiểm soát hoàn toàn, điều Kiev nhiều lần bác bỏ.

Trong khi đó, Kiev muốn nhà máy Zaporizhzhia – nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu – do Mỹ và Ukraine vận hành, điều Nga coi là không thể chấp nhận.

Trong những ngày gần đây, ông Trump hai lần ám chỉ rằng Kiev cần nhanh chóng đảm bảo đạt được thỏa thuận. Ông nói với các phóng viên hôm thứ Hai: “Ukraine nên ngồi vào bàn đàm phán nhanh lên. Tôi chỉ nói vậy thôi”.

Trong cuộc phỏng vấn với trang tin Mỹ Axios, ông Zelensky được dẫn lời nói rằng việc ông Trump liên tục công khai yêu cầu Ukraine – chứ không phải Nga – nhượng bộ là “không công bằng”.

Ông cũng khẳng định bất kỳ kế hoạch nào buộc Ukraine phải từ bỏ lãnh thổ ở miền Đông mà Nga chưa chiếm được sẽ bị bác bỏ nếu được đưa ra trưng cầu dân ý.

T.P

Các tên lửa hạt nhân chiến lược xuyên lục địa DF-5C trong lễ duyệt binh của Trung Quốc ở Bắc Kinh vào ngày 3-9-2025 – Ảnh: REUTERS

Ngày 18-2, Điện Kremlin khẳng định cả Trung Quốc và Nga đều không tiến hành bất kỳ vụ thử hạt nhân bí mật nào, đồng thời lưu ý rằng Bắc Kinh đã bác bỏ các cáo buộc của Mỹ về việc này, theo Hãng tin Reuters.

“Chúng tôi đã nghe nhiều đề cập tới một số cuộc thử nghiệm nhất định. Cả Liên bang Nga và Trung Quốc đều được nhắc đến trong vấn đề này. Nhưng cả Liên bang Nga lẫn Trung Quốc đều không tiến hành bất kỳ vụ thử hạt nhân nào” – người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói trước báo giới.

Ông thông tin thêm: “Chúng tôi cũng biết rằng những cáo buộc này đã bị đại diện của Cộng hòa nhân dân Trung Hoa bác bỏ một cách dứt khoát. Đó là toàn bộ sự việc”.

Tại Hội nghị Giải trừ quân bị ở Geneva (Thụy Sĩ) hôm 6-2, ông Thomas DiNanno, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí và an ninh quốc tế, cáo buộc Bắc Kinh đã tiến hành một vụ thử hạt nhân bí mật vào năm 2020.

Phát biểu tại sự kiện do Viện Hudson tổ chức ở Washington ngày 17-2, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Christopher Yeaw đã tiết lộ những chi tiết mới về vụ thử hạt nhân dưới lòng đất nói trên.

Theo đó, một trạm địa chấn từ xa tại Kazakhstan đã ghi nhận một “vụ nổ” có cường độ 2,75, xuất phát từ bãi thử Lop Nor ở phía tây Trung Quốc (cách trạm đo khoảng 720km) vào ngày 22-6-2020.

“Tôi đã xem xét thêm các dữ liệu kể từ đó. Tôi cho rằng gần như không có khả năng nào khác ngoài việc đó là một vụ nổ, một vụ nổ đơn lẻ” – ông Yeaw nói.

Ông chỉ ra những dữ liệu này không phù hợp với các vụ nổ khai thác mỏ và “cũng hoàn toàn không phù hợp với một trận động đất”.

“Đó là những gì bạn có thể thấy từ một vụ thử nổ hạt nhân” – ông Yeaw, cũng là cựu nhà phân tích tình báo và quan chức quốc phòng có bằng tiến sĩ kỹ thuật hạt nhân, nhận định.

Tổ chức Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO), tổ chức có nhiệm vụ phát hiện các vụ thử hạt nhân, cho biết không có đủ dữ liệu để xác nhận cáo buộc của ông Yeaw một cách chắc chắn.

Người phát ngôn Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ Lưu Bằng Vũ (Liu Pengyu) nói rằng cáo buộc Trung Quốc thử hạt nhân là “hoàn toàn vô căn cứ” và đây là nỗ lực “nhằm ngụy tạo cái cớ” để nối lại các cuộc thử nghiệm hạt nhân của Mỹ.

“Đây là sự thao túng chính trị nhằm theo đuổi bá quyền hạt nhân và né tránh các trách nhiệm giải trừ vũ khí hạt nhân của họ” – ông Lưu phản ứng.

Ông nói thêm: “Trung Quốc kêu gọi Mỹ tái khẳng định cam kết của năm quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân về việc không tiến hành thử nghiệm hạt nhân, duy trì sự đồng thuận toàn cầu chống lại các vụ thử hạt nhân, và thực hiện các bước đi cụ thể nhằm bảo vệ hệ thống giải trừ vũ khí hạt nhân và không phổ biến vũ khí hạt nhân quốc tế”.

Lo ngại chạy đua vũ trang hạt nhân

Hiệp ước New START giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực vào ngày 5-2-2026, đồng nghĩa Washington và Matxcơva lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ không còn chịu bất kỳ ràng buộc pháp lý nào về việc triển khai tên lửa chiến lược và đầu đạn hạt nhân.

Với việc hiệp ước New START hết hiệu lực, một số chuyên gia lo ngại thế giới đứng trước nguy cơ bước vào một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân tăng tốc, dù một số chuyên gia kiểm soát vũ khí khác cho rằng nỗi lo đó phần nào bị thổi phồng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang muốn thay thế hiệp ước này bằng một thỏa thuận mới có sự tham gia của cả Trung Quốc, nước đang nhanh chóng mở rộng kho vũ khí hạt nhân của mình.

Ông DiNanno nhắc lại dự báo của Mỹ rằng Trung Quốc sẽ có hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân vào năm 2030.

T.H