Ngày 23-2, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết Bắc Kinh đang đánh giá toàn diện phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ liên quan thuế quan.

Phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ tuần trước bác bỏ các thuế quan của Tổng thống Donald Trump đưa ra dựa theo Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977, đã gây ra cuộc chiến thương mại toàn cầu.

Phản ứng sau đó, ông Trump tuyên bố mức thuế toàn cầu 10% mới đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ, dựa trên thẩm quyền pháp lý khác với IEEPA. Đến cuối tuần, ông tiếp tục nâng mức thuế lên 15%.

Mức thuế dự kiến có hiệu lực từ ngày 24-2 và sẽ kéo dài 150 ngày, với một số sản phẩm được miễn trừ.

“Các mức thuế đơn phương của Mỹ… vi phạm các quy tắc thương mại quốc tế và luật pháp trong nước của Mỹ, và không phục vụ lợi ích của bất kỳ bên nào”, Hãng tin Reuters dẫn lời Bộ Thương mại Trung Quốc.

Bộ Thương mại Trung Quốc hôm 23-2 cho biết họ đang tiến hành “đánh giá toàn diện” về tác động của phán quyết và kêu gọi Washington dỡ bỏ thuế quan.

“Trung Quốc kêu gọi Mỹ hủy bỏ các biện pháp thuế quan đơn phương đối với các đối tác thương mại của mình. Không có người thắng cuộc trong chiến tranh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ sẽ chẳng dẫn đến đâu cả”, Bắc Kinh nói.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng nói Mỹ đang lên kế hoạch duy trì mức thuế áp lên các đối tác thông qua các biện pháp thay thế, bao gồm cả các cuộc điều tra thương mại.

“Trung Quốc sẽ tiếp tục theo dõi sát sao vấn đề này và kiên quyết bảo vệ lợi ích của Trung Quốc”, Bộ Thương mại Trung Quốc nhấn mạnh.

Hàn Quốc tham vấn Mỹ

Ngày 23-2, Bộ trưởng Công nghiệp Hàn Quốc Kim Jung Kwan cho biết Seoul sẽ tiếp tục tham vấn với Mỹ để duy trì “sự cân bằng lợi ích” giữa hai nước đã được thiết lập bởi một thỏa thuận thuế quan trước đó.

Ông Kwan không nêu rõ Hàn Quốc sẽ có hành động gì, nếu có, liên quan đến mức thuế 15% của ông Trump.

Một số quốc gia cho biết họ đang nghiên cứu phán quyết của Tòa án tối cao Mỹ và các tuyên bố thuế quan tiếp theo của ông Trump. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer hôm 22-2 nói với truyền thông Mỹ rằng các thỏa thuận thương mại của nước này với Trung Quốc, Liên minh châu Âu và các đối tác khác sẽ vẫn có hiệu lực bất chấp phán quyết của tòa.

T.H

Ngày 23-2, sau những cáo buộc từ Campuchia cho rằng Thái Lan đã xâm phạm vùng biển Campuchia để bắt giữ một tàu cá, Hải quân Thái Lan khẳng định ngược lại.

Tờ The Nation dẫn biên bản hoạt động của tàu tuần tra Thái Lan được công bố cho thấy vụ việc bắt giữ diễn ra trong vùng biển nước này.

Theo biên bản, vào lúc 7h sáng 22-2, tàu tuần tra của Thái Lan rời bến Khlong Yai, huyện Khlong Yai, tỉnh Trat, để làm nhiệm vụ tuần tra.

Lúc 9h30, các sĩ quan phát hiện một tàu cá không quốc tịch đang đánh bắt cá trong vùng biển Thái Lan, cách đường ranh giới biển Thái Lan – Campuchia khoảng 2 hải lý. Phía Thái Lan sau đó tiến hành khám xét và bắt giữ tàu.

“Tọa độ xác nhận việc bắt giữ được thực hiện theo đúng luật và hoàn toàn nằm trong chủ quyền hàng hải của Thái Lan”, hải quân nước này khẳng định.

Thái Lan cho biết trên tàu có ba thành viên thủy thủ đoàn người Campuchia không có giấy tờ tàu thuyền và giấy tờ tùy thân. Những người này thừa nhận họ được một chủ tàu người Campuchia thuê ra khơi đánh cá cùng một nhóm nhiều tàu, đồng thời khẳng định họ không biết mình đã vào vùng biển Thái Lan.

Trong khi đó, tuyên bố từ Bộ Ngoại giao và Hợp tác quốc tế Campuchia nói ngược lại.

Theo phía Phnom Penh, các tàu hải quân Thái Lan chặn một tàu Campuchia và bắt giữ ba công dân Campuchia ở khoảng cách 7,2 hải lý ngoài khơi tỉnh Koh Kong của Campuchia.

Trong một công hàm ngoại giao gửi đến Thái Lan, Phnom Penh yêu cầu thả ngay lập tức các ngư dân bị giam giữ và trả lại thiết bị bị tịch thu, chấm dứt mọi hoạt động tuần tra trái phép.

“Những hành động này cấu thành hành vi vi phạm rõ ràng chủ quyền và lãnh hải của Campuchia”, tờ Khmer Times dẫn lời Bộ Ngoại giao Campuchia.

Phía Thái Lan khẳng định con tàu đánh cá bằng gỗ dài khoảng 11m, không thể hiện quốc tịch nào, không có số hiệu ở mũi tàu, động cơ không có số sê-ri.

Sau vụ bắt giữ, tàu tuần tra Thái Lan đã hộ tống tàu cá và toàn bộ thủy thủ đoàn trở lại bến tàu Khlong Yai ở tỉnh Trat.

T.H

Hãng Reuters ngày 22.2 dẫn lời giới thạo tin cho hay một tàu chiến của Úc đi qua eo biển Đài Loan, lần di chuyển mới nhất qua tuyến đường thủy này của một đồng minh Mỹ mà truyền thông nhà nước Trung Quốc cho rằng đã bị quân đội nước này theo dõi và giám sát.

Theo đó, tàu HMAS Toowoomba – tàu hộ vệ tên lửa lớp Anzac của Hải quân Hoàng gia Úc – đã “thực hiện chuyến đi thường lệ qua eo biển Đài Loan” vào ngày 20 và 21.2 như một phần của “hoạt động triển khai hiện diện khu vực tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”.

Tàu chiến Úc đi qua eo biển Đài Loan, Trung Quốc theo dõi sát sao

“Tất cả các tương tác với tàu thuyền và máy bay nước ngoài đều an toàn và chuyên nghiệp”, một nguồn tin cho biết.

Tờ Hoàn Cầu thời báo, trích dẫn một nguồn tin quân sự Trung Quốc giấu tên, đưa tin “Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc đã tiến hành theo dõi, giám sát và cảnh báo toàn diện trong suốt quá trình di chuyển” của tàu chiến Úc.

Cơ quan Phòng vệ Đài Loan ra thông cáo cho biết luôn theo dõi sát sao vùng trời và vùng biển quanh hòn đảo, đồng thời nói rằng eo biển này là tuyến đường biển quốc tế mà mọi quốc gia đều có quyền tự do đi lại.

Cơ quan này cho biết sẽ “không chủ động tiết lộ thông tin về hoạt động di chuyển của máy bay và tàu thuyền của các bên đồng minh thân thiện”, nhưng không nêu rõ chi tiết.

Trước đó, tàu HMAS Toowoomba đã an toàn đi qua khu vực quần đảo Trường Sa ở Biển Đông, trong khuôn khổ đợt triển khai hiện diện khu vực vào năm 2026, theo trang web Bộ Quốc phòng Úc hôm 13.2.

T.H

Ngày 23.2, Bộ Thương mại Trung Quốc kêu gọi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump bãi bỏ toàn bộ thuế quan được đơn phương áp đặt lên các đối tác quốc tế, theo AFP.

“Trung Quốc hối thúc Mỹ bãi bỏ các biện pháp thuế quan đơn phương đối với các đối tác thương mại. Không ai thắng trong một cuộc chiến tranh thương mại và chủ nghĩa bảo hộ sẽ không dẫn đến đâu”, Bộ Thương mại Trung Quốc tuyên bố.

Trước đó, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết với đa số thẩm phán đồng thuận, bãi bỏ thuế quan toàn cầu đã được ông Trump ban hành vào năm 2025 dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) năm 1977.

Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết đang đánh giá toàn diện tác động của phán quyết và theo dõi kỹ động thái của Mỹ trong việc chuẩn bị phương án thay thế nhằm duy trì thuế suất cao.

Tổng thống Trump đã phản ứng giận dữ với phán quyết và ngay lập tức công bố thuế suất mới 10% lên toàn bộ hàng nhập khẩu theo một luật khác. Mức thuế sau đó được nâng lên thành 15% vào hôm 21.2, dự kiến có hiệu lực từ ngày 24.2.

Cảnh báo của Trung Quốc được đưa ra chỉ vài tuần trước chuyến thăm Bắc Kinh của Tổng thống Trump vào cuối tháng 3, đầu tháng 4.

Ngoài Trung Quốc, nhiều nước khác cũng đang đánh giá phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ và động thái thuế quan theo sau của ông Trump. Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 22.2 nói rằng thỏa thuận thương mại của Mỹ với Trung Quốc, Liên minh châu Âu (EU) và các đối tác khác vẫn giữ nguyên bất chấp phán quyết của tòa.

T.H

Tổng hợp phân tích của các chuyên san Janes và Naval News đối với hình ảnh vệ tinh chụp trong khoảng từ ngày 9-12.2, tờ South China Morning Post ngày 22.2 cho rằng Trung Quốc đã hạ thủy tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân (SSN) thế hệ mới, chiếc Type 095.

Hình ảnh cho thấy con tàu đang được hoàn thiện tại nhà máy đóng tàu Bohai ở Hồ Lô Đảo, tỉnh Liêu Ninh.

Các nhà phân tích quốc phòng cho rằng những bức ảnh này hé lộ một thiết kế mới với khả năng giữ yên lặng tiên tiến và năng lực tấn công vượt trội.

Đặc điểm dễ nhận thấy nhất của tàu ngầm mới, NATO đặt tên là lớp Sui (Tùy), là cấu hình bánh lái đuôi chữ X. Đây là tàu ngầm hạt nhân đầu tiên của Trung Quốc áp dụng thiết kế này, giúp cải thiện khả năng cơ động, theo Janes.

Con tàu dường như cũng được trang bị hệ thống chân vịt pump-jet, yếu tố then chốt giúp giảm tiếng ồn. Công nghệ này đã được sử dụng trên lớp tàu ngầm Type 093B, biến thể mới nhất của lớp tàu ngầm Shang (Thương) hiện có của hải quân Trung Quốc.

Tàu chiến Úc đi qua eo biển Đài Loan, Trung Quốc theo dõi sát sao

Tàu ngầm mới được ước tính có chiều dài tương đương Type 093, khoảng 110 m, nhưng có bề ngang lớn hơn, khoảng 12 – 13 m so với bề ngang 10 m của Type 093. Điều này cho thấy lượng giãn nước của Type 095 có thể tăng đáng kể, lên hơn 9.000 tấn, so với 7.000 tấn của Type 093.

Về vũ khí, các hình ảnh cho thấy một khu vực phía sau tháp chỉ huy vẫn đang được xây dựng và nhiều khả năng sẽ chứa hệ thống phóng thẳng đứng (VLS) dành cho tên lửa.

Hệ thống VLS trên Type 093B có khả năng phóng các loại tên lửa chống hạm và tấn công mặt đất, như dòng YJ-18. Đối với Type 095 thế hệ mới, giới quan sát suy đoán rằng tàu có thể mang được các loại tên lửa bội siêu thanh mới được Trung Quốc công bố, bao gồm YJ-19.

Việc hạ thủy nếu được xác nhận sẽ là một bước nhảy vọt quan trọng khi Bắc Kinh đẩy mạnh cuộc chạy đua vũ trang dưới nước nhằm thách thức ưu thế hải quân của Mỹ cả về công nghệ lẫn năng lực sản xuất.

Theo báo cáo gần đây của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại London (Anh), Trung Quốc đã nhanh chóng mở rộng đội tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân trong những năm gần đây và hiện đã vượt Mỹ về tốc độ đóng tàu ngầm.

T.H

Theo số liệu do Bộ Thương mại Mỹ công bố ngày 20/1, nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc vào Mỹ đã giảm mạnh gần 44% trong tháng 12 so với cùng kỳ năm trước, xuống còn 21,1 tỷ USD. Ngược lại, lượng hàng xuất khẩu từ Đài Loan sang Mỹ tăng hơn gấp đôi trong cùng kỳ, đạt 24,7 tỷ USD.

Sự gia tăng mạnh mẽ của hàng hóa Đài Loan phản ánh việc mở rộng quy mô cung ứng chip và máy chủ cho các công ty AI. Xu hướng này đã làm thay đổi sâu sắc cấu trúc thương mại của Đài Loan và đưa nền kinh tế gần 1 nghìn tỷ USD của họ trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới.

Năm 2023, Đài Loan xuất khẩu sang Trung Quốc nhiều hơn sang Mỹ hoặc bất kỳ quốc gia nào khác. Tuy nhiên, trong năm vừa qua, lượng hàng hóa vận chuyển từ hòn đảo này vượt Thái Bình Dương sang Mỹ đã tăng lên mức gấp đôi so với lượng hàng đi qua eo biển Đài Loan.

Trong khi các nhà xuất khẩu Trung Quốc ngày càng đa dạng hóa thị trường ngoài Mỹ do mức thuế cao hơn nhiều từ chính quyền Tổng thống Trump, các doanh nghiệp Đài Loan lại đi theo hướng ngược lại khi Mỹ chiếm gần 1/3 tổng kim ngạch xuất khẩu của Đài Loan trong năm ngoái.

Ngay cả khi các doanh nghiệp Trung Quốc tìm cách né tránh thuế quan bằng cách mở rộng sang các thị trường khác hoặc chuyển hàng qua nước thứ ba, thương mại trực tiếp giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn chứng kiến sự sụt giảm đáng kể.

Dữ liệu mới cũng cho thấy những giới hạn trong nỗ lực cân bằng thương mại toàn cầu của Washington. Trong tháng 12, Mỹ ghi nhận thâm hụt thương mại 12,7 tỷ USD với Trung Quốc, đứng sau Liên minh châu Âu, Đài Loan và Mexico.

Tính chung cả năm, thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc giảm 93,4 tỷ USD xuống còn 202,1 tỷ USD vào năm 2025. Ngược lại, mức thâm hụt với Đài Loan tăng hơn gấp đôi, lên gần 147 tỷ USD.

Đài Bắc cho biết xuất khẩu được thúc đẩy bởi nhu cầu tăng mạnh đối với các sản phẩm công nghệ của hòn đảo. Riêng trong tháng 12, lượng xuất khẩu nhóm “sản phẩm thông tin, truyền thông và nghe nhìn” sang Mỹ đã tăng 200,7% so với cùng kỳ năm trước.

Tuần trước, Đài Bắc đã ký thỏa thuận thương mại với Washington, theo đó mức thuế “có đi có lại” sẽ giảm từ 20% xuống 15%. Đồng thời, các sản phẩm bán dẫn có thể được xuất khẩu sang Mỹ mà không phải chịu thuế trong phạm vi hạn ngạch cụ thể.

Thỏa thuận thương mại mới cùng sự lạc quan xoay quanh làn sóng bùng nổ AI đã khiến cơ quan thống kê Đài Bắc nâng mạnh dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 lên 7,71%, từ mức 3,54% trước đó.

Những thay đổi nhanh chóng trong dòng chảy thương mại cho thấy sự dịch chuyển cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó nhu cầu đối với công nghệ AI và chính sách thương mại của Mỹ đang đóng vai trò quyết định, đồng thời tái định hình vị thế kinh tế của các nền kinh tế châu Á trong kỷ nguyên công nghệ mới.

T.P

Lần đầu tiên, Nga được ghi nhận đã thực hiện đồng thời ba vụ chuyển tải khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) giữa các tàu (ship-to-ship – STS) tại vùng biển Bắc Cực. Động thái này cho thấy Moscow đang tăng cường hoàn thiện hệ thống hậu cần hàng hải nhằm duy trì xuất khẩu khí đốt, trong bối cảnh các lệnh trừng phạt của phương Tây vẫn tiếp tục nhắm vào lĩnh vực năng lượng.

Theo dữ liệu vận chuyển và theo dõi vệ tinh, ba hoạt động chuyển tải diễn ra tại khu vực Murmansk – trung tâm then chốt trong chuỗi xuất khẩu LNG Bắc Cực của Nga. Hai vụ được thực hiện tại đơn vị lưu trữ nổi Saam (FSU Saam), nơi LNG từ dự án Arctic LNG 2 được dỡ xuống và bốc xếp lại để tiếp tục hành trình. Vụ còn lại diễn ra gần đảo Kildin, liên quan đến nguồn hàng từ dự án Yamal LNG.

Tại FSU Saam, tàu phá băng lớp Arc7 Christophe de Margerie đã vận chuyển một lô hàng có nguồn gốc từ Arctic LNG 2. Song song, tàu chở LNG thông thường Arctic Metagaz tiếp nhận khí hóa lỏng để vận chuyển tiếp, với điểm đến được cho là cảng Beihai LNG của Trung Quốc – nơi đến nay được xác nhận là điểm nhập khẩu các lô hàng từ dự án này. Dữ liệu cho thấy một hoạt động chuyển tải kép tương tự cũng đã diễn ra tại FSU Saam vào đầu tháng 1.

Trong khi đó, tàu Arc7 Nikolay Urvantsev, vận chuyển LNG từ Yamal LNG, đã thực hiện chuyển tải tại khu neo đậu Kildin phía đông Murmansk. Lô hàng sau đó có thể được đưa tới châu Âu hoặc châu Á thông qua tàu chở LNG thông thường Phecda.

Murmansk từ lâu được xem là mắt xích quan trọng trong hệ thống logistics LNG của Nga. Các hoạt động STS tại đây cho phép kết nối đội tàu phá băng chuyên dụng – có khả năng hoạt động trong điều kiện băng giá khắc nghiệt – với đội tàu chở LNG toàn cầu, qua đó tối ưu chi phí và mở rộng điểm đến xuất khẩu.

Các dự án LNG tại Bắc Cực, đặc biệt là Novatek dẫn đầu dự án Yamal LNG, đã trở thành nguồn thu xuất khẩu quan trọng của Nga bên cạnh dầu mỏ. Kể từ khi đi vào vận hành năm 2017, Yamal LNG đã xuất khẩu hàng chục triệu tấn khí hóa lỏng. Trong khi đó, Arctic LNG 2 được thiết kế nhằm mở rộng đáng kể công suất khai thác từ các mỏ khí trên bán đảo Yamal và Gydan, phục vụ thị trường châu Âu và châu Á.

Dù Mỹ, Liên minh châu Âu và các nước đồng minh đã áp đặt nhiều vòng trừng phạt, việc hạn chế xuất khẩu LNG được đánh giá phức tạp hơn so với khí đốt qua đường ống, do phụ thuộc vào mạng lưới vận tải biển đa tầng và đội tàu chuyên dụng.

Dữ liệu thương mại cho thấy trong tháng 1/2026, châu Âu đã mua khoảng 93% sản lượng LNG của Yamal LNG – mức cao kỷ lục. Giới giao dịch nhận định xu hướng này phản ánh nỗ lực tích trữ nguồn cung trước khi lệnh cấm nhập khẩu LNG của Nga từ EU dự kiến có hiệu lực vào tháng 1/2027. Tính chung năm 2026, nhập khẩu LNG từ Yamal vào EU tăng 8% so với cùng kỳ.

Các lệnh trừng phạt cũng khiến hoạt động của Arctic LNG 2 gặp nhiều thách thức, buộc dự án phải dựa vào kho nổi, chuyển tải STS và đội tàu dự phòng. Trong năm 2024, một số tàu liên quan từng bị ghi nhận tắt hoặc làm sai lệch tín hiệu AIS. Tuy nhiên, các hoạt động gần đây diễn ra công khai hơn, cho thấy mạng lưới vận chuyển đã được thiết lập ổn định hơn.

Giới quan sát nhận định việc chưa xuất hiện thêm biện pháp trừng phạt mới từ Mỹ đối với các đầu mối tiếp nhận LNG có thể đã tạo dư địa để Nga củng cố tuyến xuất khẩu Bắc Cực. Ba vụ chuyển tải đồng thời lần này được xem là dấu hiệu cho thấy Moscow tiếp tục tìm cách duy trì dòng chảy LNG ra thị trường toàn cầu trong bối cảnh môi trường địa chính trị còn nhiều biến động.

T.P

Một buổi chiều tháng 5 năm ngoái tại Memphis, dưới ánh hoàng hôn, Sharon Wilson huớng ống kính camera nhiệt vào trung tâm dữ liệu của xAI, công ty trí tuệ nhân tạo thuộc sở hữu của tỉ phú Elon Musk. Hình ảnh hiện ra cho thấy các tua-bin chạy khí đốt đang xả khí thải vô hình lên bầu trời bang Tennessee (Mỹ) mà không phải chịu các quy định kiểm soát phát thải.

Với hơn 10 năm chuyên ghi nhận các vụ rò rỉ methane, bà ước tính trung tâm dữ liệu Colossus của xAI đang thải ra lượng khí làm nóng hành tinh nhiều hơn cả một nhà máy điện cỡ lớn. “Thật sự choáng váng. Lượng ô nhiễm không thể tin nổi” – bà Wilson nói.

Cùng thời điểm đó, chatbot Grok, sản phẩm chủ đạo của trung tâm Colossus, liên tục vướng vào tranh cãi vì lặp lại thuyết âm mưu và ca ngợi trùm phát xít Hitler. “Thật là lãng phí khủng khiếp. Rốt cuộc nó đang tạo ra giá trị hữu ích gì?” – bà Wilson đặt câu hỏi.

Mối lo của giới khoa học
Bà Wilson không phải người duy nhất hoài nghi trí tuệ nhân tạo (AI). Nhiều nhà khoa học đang theo dõi làn sóng AI với tâm thế bất an, vì công nghệ này vừa làm gia tăng phát thải carbon, vừa kéo theo các rủi ro trong không gian số. Một số chuyên gia lo ngại các trung tâm dữ liệu có thể làm chệch hướng tiến trình chuyển đổi sang nền kinh tế sạch.

Bà Hannah Daly, Giáo sư năng lượng bền vững tại Đại học College Cork ở Ireland, nói trong quá khứ, hoạt động của ô tô, chăn nuôi và sưởi ấm gia đình mới là những vấn đề chính tại Ireland, còn phát thải từ dịch vụ số khá nhỏ và ổn định.

Nhưng hiện nay, cơn khát năng lượng của các trung tâm dữ liệu đã vượt ngưỡng có thể “nhắm mắt làm ngơ”. Hiện chúng tiêu thụ khoảng 20% điện năng cả nước và được dự báo tiến gần 1/3 trong vài năm tới. Sự bùng nổ này khiến các nhà kho chứa chip mọc lên nhanh hơn khả năng đáp ứng của lưới điện, khiến chúng bị nhà nước ra quy định hạn chế kết nối từ năm 2021.

“Điều đáng lo nhất là quỹ đạo tăng trưởng khổng lồ và theo cấp số nhân. Tôi không chắc Ireland là trường hợp cá biệt hay là dấu hiệu báo trước cho tương lai nhưng rõ ràng đây là hồi chuông cảnh báo” – bà Daly nói.

Hiện các trung tâm dữ liệu chỉ tiêu thụ khoảng 1% điện năng toàn cầu nhưng tỉ lệ này được dự báo sẽ tăng mạnh. Tại Mỹ, thị phần điện của trung tâm dữ liệu có thể tăng hơn gấp đôi, lên 8,6% vào năm 2035. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng dự báo chúng sẽ chiếm ít nhất 20% mức tăng nhu cầu điện của các nước giàu tới cuối thập niên này.

Một phần nhu cầu của các trung tâm dữ liệu được đáp ứng thông qua các hợp đồng mua điện tái tạo dài hạn hoặc thỏa thuận sử dụng năng lượng hạt nhân. Tuy nhiên trong tương lai gần, nhiên liệu hóa thạch vẫn chiếm ưu thế. Tại Trung Quốc, các trung tâm dữ liệu tập trung ở miền Đông, nơi còn phụ thuộc nhiều vào than. Ở Mỹ, khí tự nhiên dự kiến là nguồn chính cho điện năng trung tâm dữ liệu trong thập niên tới.

Tại Ireland, việc xây dựng thêm cảng nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) cùng nhà máy điện mới để đốt LNG đã làm triệt tiêu một phần thành quả khí hậu của công tác phát triển năng lượng tái tạo, theo phân tích của bà Daly.

Các nước thu nhập thấp hơn cũng không miễn nhiễm. Ở Pakistan, điện mặt trời giá rẻ đang dần thay thế than nhưng chính phủ đã công bố dành 2 GW điện cho AI và bitcoin, dẫn đến việc các nhà máy điện hóa thạch có khả năng hoạt động trở lại.

“Tảng băng chìm” không rõ đáy
Liệu việc dùng chatbot soạn email, viết văn hay lên kế hoạch đi du lịch đang gây hại cho hành tinh?

Các công ty công nghệ từ trước tới nay luôn lần lữa công bố dữ liệu chi tiết về mức tiêu thụ năng lượng của AI, song những ước tính phổ biến cho thấy một truy vấn đơn giản tiêu tốn khoảng 0,2 đến 3 Wh, và con số này sẽ tăng lên đáng kể với các tác vụ “nghiên cứu chuyên sâu” hoặc sản xuất video.

Trong bài blog đăng tháng 7-2025, Giám đốc điều hành OpenAI Sam Altman cho biết một truy vấn ChatGPT chỉ dùng lượng điện tương đương việc bật một bóng đèn trong vài phút. Con số này phù hợp với báo cáo gần đây của Google về mức tiêu thụ trung bình cho một câu lệnh văn bản gửi tới trợ lý AI Gemini.

Những con số này là rất nhỏ nếu so với các hoạt động như đi máy bay, ăn thịt hay lái xe. Tuy vậy, các ý kiến hoài nghi vẫn lo ngại về quy mô khổng lồ của công nghệ này, vì ChatGPT tuyên bố có vài trăm triệu người dùng hằng tuần chỉ sau 3 năm ra mắt.

“Điều khiến tôi lo ngại là chúng ta đang triển khai AI theo cách mà bản thân cũng không nắm rõ mức tiêu thụ năng lượng của nó. Chúng ta cơ bản đang vận hành dựa trên giả định rằng đây không phải là vấn đề, hoặc nếu có thì nó sẽ tự được giải quyết, thay vì chủ động đi trước để kiểm soát” – Sasha Luccioni, phụ trách mảng khí hậu tại công ty AI Hugging Face, nói.

Một số nghiên cứu cho rằng AI có thể giúp cắt giảm phát thải ở các lĩnh vực khác nhiều hơn lượng khí thải công nghệ này tạo ra, thông qua các ứng dụng như tối ưu lưới điện, cải thiện pin xe điện hay phát triển nguồn protein thay thế.

Ví dụ, Google cho biết AI đã giúp hãng cắt giảm 40% nhu cầu làm mát tại các trung tâm dữ liệu. Tập đoàn Iberdrola (Tây Ban Nha) nói rằng AI đã tối ưu hóa công tác bảo trì và hiệu suất của các tua-bin gió, qua đó nâng hiệu quả vận hành thêm 25%. Tập đoàn Engie (Pháp) cho hay họ đã giảm thời gian ngừng hoạt động tại các trang trại điện mặt trời nhờ sử dụng AI để phát hiện sự cố.

“AI có thể thúc đẩy việc triển khai công nghệ sạch bằng cách đẩy nhanh quá trình đổi mới và áp dụng” – Roberta Pierfederici, đồng tác giả một nghiên cứu tại Trường Kinh tế London, nhận định.

Tuy nhiên, các ước tính này vẫn đi kèm nhiều bất định, bởi hiệu quả cao hơn có thể dẫn tới mức sử dụng lớn hơn. Trước thực tế đó, một số tổ chức và chuyên gia kêu gọi siết chặt quản lý, thậm chí tạm dừng mở rộng trung tâm dữ liệu cho tới khi có khung quy định rõ ràng hơn.

Ở chiều ngược lại, cũng có ý kiến cho rằng các cuộc tranh luận đang bỏ sót những rủi ro từ các ứng dụng tiêu cực của AI.

“Chúng ta đang đi sai hướng khi tập trung vào câu chuyện so sánh giữa mức tiêu năng lượng của công nghệ AI và các trường hợp sử dụng tích cực. “Việc bỏ qua các trường hợp sử dụng AI vào mục đích xấu là rất nguy hiểm” – bà Alpine nói.

T.P

Đầu năm 2026, phi hành đoàn của sứ mệnh Shenzhou XXI trên trạm vũ trụ Thiên Cung của Trung Quốc đã nhận được một món quà đặc biệt: một vụ thu hoạch cà chua bội thu được trồng trên quỹ đạo.

“Vườn rau ngoài không gian” một lần nữa chứng minh tiềm năng duy trì sự sống của thực vật bên ngoài bầu khí quyển Trái đất.

Trong một video được Tập đoàn Truyền thông Trung Quốc (CMG) đưa tin, phi hành gia Zhang Hongzhang đã dẫn những người đồng hương trên Trái đất tham quan khu vực mà ông gọi là “góc chữa bệnh” của Thiên Cung để cho thấy những cây cà chua đang phát triển mạnh mẽ.

Thiết bị dùng để nuôi dưỡng những cây này được gọi là hệ thống canh tác khí canh, được phát triển bởi một nhóm nghiên cứu từ Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo Phi hành gia Trung Quốc. Thiết bị hoạt động bằng cách làm bay hơi nước thành dạng sương mịn. Phương pháp này có thể cải thiện đáng kể hiệu quả sử dụng nước, ông Zhang giải thích.

“Ngoài ra, hệ thống này sử dụng quang phổ ánh sáng LED được thiết kế đặc biệt, giúp tăng cường đáng kể hiệu quả năng lượng. Kết quả là chúng ta có được khung cảnh những cây cà chua trồng trong không gian tươi tốt như trước mắt”, ông nói.

Thiết bị khí canh này đã được tàu vũ trụ chở hàng Tianzhou-9 vận chuyển lên trạm vũ trụ vào tháng 7/2025. Theo báo cáo của CMG, nhiệm vụ chính của nó là kiểm chứng các công nghệ then chốt để trồng cây hiệu quả trong môi trường không trọng lực.

Dữ liệu thu thập được sẽ cung cấp thông tin cho các sứ mệnh không gian dài ngày trong tương lai, nơi các hệ thống hỗ trợ sự sống tái tạo sinh học có thể đóng vai trò thiết yếu.

Khu vườn với những quả cà chua chín mọng là một điều thú vị đối với tất cả các phi hành gia trên tàu. “Hiện tại, chúng tôi chăm sóc chúng hàng ngày và ghi lại dữ liệu về sự phát triển của chúng. Dữ liệu quý giá về sự phát triển của cây trồng trên quỹ đạo này sẽ là tài liệu tham khảo tuyệt vời cho việc trồng trọt trong không gian trong tương lai”, ông Wu Fei cho biết.

Nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc quan sát đơn thuần. Các nhà khoa học trên Trái đất đang sử dụng cơ sở này một cách có hệ thống để nghiên cứu nhiều khía cạnh của nông nghiệp vũ trụ, bao gồm các phương pháp canh tác hiệu quả, năng suất của trái cây và rau quả, khả năng tái tạo khí quyển của thực vật và các quy trình tối ưu hóa việc chăm sóc cây trồng của phi hành đoàn.

Theo báo cáo, các kế hoạch tương lai cho “vườn không gian” Thiên Cung bao gồm thử nghiệm canh tác khí canh đối với lúa mì, cà rốt và các loài cây dược liệu, dần dần mở rộng sự đa dạng của các loại cây trồng có thể duy trì được trong môi trường quỹ đạo.

Đối với các phi hành gia, việc chăm sóc khu vườn nhỏ này mang lại sự thư giãn tinh thần giữa lịch trình bận rộn của họ.

“Được nhìn thấy một mảng màu xanh tươi rực rỡ như vậy giữa không gian bao la thật sự mang lại cảm giác thư thái,” nhà du hành vũ trụ Zhang Lu chia sẻ. “Điều này cũng giúp chúng tôi tự tin hơn để hoàn thành các nhiệm vụ thí nghiệm tiếp theo.” “Chúng tôi sẽ tiếp tục ghi lại quá trình phát triển của những cây cà chua vũ trụ này và chia sẻ thêm nhiều điều kỳ diệu của hệ sinh thái vũ trụ với mọi người,” ông nói thêm.

Được phóng vào ngày 31/10/2025, hành trình vào vũ trụ của phi hành đoàn Shenzhou XXI đã kéo dài hơn 100 ngày. Theo Cơ quan Vũ trụ Có người lái Trung Quốc, tất cả các nhiệm vụ, bao gồm các thí nghiệm khoa học, bảo trì thiết bị và quản lý sức khỏe, đều đang tiến triển thuận lợi.

T.P

Quan niệm phổ biến từ lâu luôn cho rằng Trung Quốc sẽ không bao giờ trở thành một cường quốc công nghệ. Từ cuối những năm 1970 đến đầu thế kỷ 21, bất chấp tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng, nền tảng công nghệ của nước này vẫn tụt hậu hàng chục năm so với Mỹ. Nhiều nhà khoa học xã hội lỗi lạc đã nhận định rằng Trung Quốc sẽ không thể bắt kịp: họ lập luận rằng các thể chế chuyên chế của nước này đã bóp nghẹt sự đổi mới thông qua đàn áp, kiểm duyệt, và tham nhũng, theo đó ngăn cản Trung Quốc thực sự cạnh tranh với Mỹ. Vì không thể theo kịp Mỹ về công nghệ, nên Trung Quốc cũng không phải là đối thủ về kinh tế hay quân sự.

Thành công của Trung Quốc trong việc theo đuổi đổi mới đồng nghĩa với việc một siêu cường chuyên chế hiện đã có khả năng thách thức Mỹ ở Đông Á, hỗ trợ các chế độ chuyên chế trên toàn thế giới, và định hình quản trị toàn cầu để thúc đẩy lợi ích riêng của mình. Nếu Mỹ và các đồng minh muốn giải quyết thách thức ngày càng tăng từ Trung Quốc, trước hết họ phải hiểu các nhà phân tích đã sai lầm như thế nào khi đánh giá thấp nước này.

TỪ TRÌ TRỆ ĐẾN ĐỔI MỚI

Thành công của Singapore, Hàn Quốc, và Đài Loan vào cuối thế kỷ 20 cho thấy các chế độ chuyên chế có thể điều hành cái mà các nhà kinh tế gọi là tăng trưởng đuổi kịp: đưa nền kinh tế từ nghèo đói lên mức thu nhập trung bình tính theo GDP đầu người. Các nhà lãnh đạo của những quốc gia đó đã đầu tư vào giáo dục và cơ sở hạ tầng, chuyên nghiệp hóa bộ máy công chức để cải thiện chất lượng quản trị, và hướng đầu tư vào xuất khẩu hàng sản xuất để phát triển kinh tế. Sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc đã bắt đầu vào cuối những năm 1970 khi Đặng Tiểu Bình áp dụng mô hình này.

Tuy nhiên, sau khi các nền kinh tế đã bắt kịp, họ không thể cứ mãi dựa vào lao động và vốn giá rẻ để thúc đẩy tăng trưởng trong tương lai. Họ cần nâng cao năng suất thông qua đổi mới sáng tạo. Nhưng nhiều học giả lập luận rằng các biện pháp kiểm soát chính trị mà các chế độ chuyên chế dựa vào để duy trì quyền lực sẽ dập tắt sự đổi mới, vì thế mang lại lợi thế phát triển kinh tế cho các nền dân chủ tự do. Chẳng hạn, Giải Nobel Kinh tế năm 2024 đã được trao cho Daron Acemoglu và James Robinson vì lý thuyết của họ cho rằng các thể chế bao trùm – những thể chế thúc đẩy sự tham gia sâu rộng vào hoạt động kinh tế và tạo ra môi trường kinh doanh ổn định, như quyền sở hữu tài sản, pháp quyền, và một xã hội dân sự cởi mở, năng động – là chìa khóa cho tăng trưởng bền vững.

Các học giả này và những người khác lập luận rằng những thể chế như vậy không tương thích với chế độ chuyên chế. Các nhà cai trị chuyên chế kiểm duyệt thông tin và hạn chế công dân tham gia vào các mạng lưới giáo dục và khoa học toàn cầu. Họ thường cho phép rất ít hoặc không có xã hội dân sự độc lập, kiềm chế hoạt động của khu vực tư nhân, các trường đại học, và các tổ chức phi chính phủ. Và họ cảnh giác với việc hạn chế quyền quyết định tùy ý của mình, hoặc tham gia vào các cải cách có thể phá vỡ các quan hệ bảo trợ vốn là nền tảng quyền lực của họ.

Theo lời của nhà khoa học chính trị Samuel Huntington, các nhà lãnh đạo chuyên chế phải đối mặt với “thế lưỡng nan của nhà vua.” Họ có thể duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với xã hội, nhưng làm như vậy sẽ kìm hãm sự đổi mới và tăng trưởng. Ngược lại, họ có thể cho phép dòng chảy thông tin tự do hơn và khuyến khích sự sáng tạo và năng động, nhưng rủi ro là mở cửa xã hội cho các nguồn ảnh hưởng và quyền lực thay thế có thể đe dọa chế độ. Do đó, nhiều học giả đã kết luận rằng các chế độ chuyên chế phải đối mặt với một sự lựa chọn khắc nghiệt giữa việc duy trì kiểm soát và sở hữu nền kinh tế đổi mới.

Số phận của các chế độ Đông Á khác dường như ủng hộ những lập luận này – và gợi ý rằng sự tăng trưởng trong tương lai của Trung Quốc sẽ bị cản trở bởi thế lưỡng nan của nhà vua. Hàn Quốc và Đài Loan đã trở nên rất đổi mới, nhưng họ đã dân chủ hóa. Singapore chuyên chế là một ngoại lệ: đảng cầm quyền vẫn cai trị trong lúc đất nước trở nên đổi mới và giàu có. Tuy nhiên, thành công của đảo quốc nhỏ bé này có lẽ là một mô hình khó áp dụng cho một quốc gia như Trung Quốc, với nền kinh tế khổng lồ và hơn một tỷ dân.

CHỦ NGHĨA CHUYÊN CHẾ THÔNG MINH

Trung Quốc đã chứng minh rằng sự không tương thích giữa kiểm soát chính trị và đổi mới công nghệ không hề nan giải như nhiều nhà quan sát vẫn tin. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã cho thấy trường hợp của Singapore cung cấp nhiều bài học cho các quốc gia lớn nhỏ như nhau.

Theo gương các chế độ chuyên chế thông minh khác, ĐCSTQ đã học cách điều chỉnh các công cụ kiểm soát của mình cho phù hợp với nền kinh tế hiện đại. Các nhà lãnh đạo biết rằng đất nước cần lao động tay nghề cao, dòng chảy thông tin, và sự trao đổi hợp tác quốc tế – dù vẫn lo ngại những điều này có thể đe dọa chế độ. Bắc Kinh cũng nhận ra rằng họ cần xây dựng một hình ảnh thân thiện hơn và tránh bạo lực bừa bãi để không vấp phải sự phản đối của cộng đồng quốc tế, trấn an các nhà đầu tư trong nước, và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. Hình thức chuyên chế mềm mỏng hơn, thông minh hơn này, như các nhà khoa học chính trị Sergei Guriev và Daniel Treisman đã lập luận, là “sự thích ứng tốt hơn với thế giới của biên giới mở, truyền thông quốc tế, và nền kinh tế dựa trên tri thức.”

Bắt đầu từ những cải cách của Đặng Tiểu Bình, chính phủ Trung Quốc đã tạo ra một lực lượng lao động tay nghề cao bằng cách đầu tư mạnh vào giáo dục đại học tinh hoa. Ngày nay, Trung Quốc dẫn đầu thế giới về đào tạo kỹ sư và tiến sĩ khoa học kỹ thuật, và các trường đại học của họ chiếm tám trong số mười vị trí hàng đầu trên bảng xếp hạng toàn cầu năm 2025 của Đại học Leiden về sản lượng nghiên cứu khoa học. ĐCSTQ cũng chuyên nghiệp hóa bộ máy công chức, triển khai các kỳ thi năng lực nghiêm ngặt và ưu tiên năng lực hơn là các quan hệ. Và chính phủ đã dần cải thiện việc bảo vệ quyền sở hữu tài sản và luật thương mại. Các tỉnh quảng bá hệ thống quyền sở hữu tài sản của mình để cạnh tranh thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, giúp thúc đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế của địa phương.

Trong thời kỳ cải cách, đặc biệt là dưới sự lãnh đạo của Giang Trạch Dân (1989 đến 2002), ĐCSTQ cũng cho phép mở rộng các phương tiện truyền thông thương mại, các công ty tư nhân, và các tổ chức phi lợi nhuận. Một xã hội dân sự lớn mạnh hơn không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cho phép phổ biến các ý tưởng; nó còn củng cố ĐCSTQ, như quan sát của nhà khoa học chính trị Jessica Teets, bằng cách đóng vai trò là nguồn thông tin về các vấn đề xã hội và thúc đẩy các cải cách chính sách giúp củng cố việc nắm quyền của chế độ.

Tuy nhiên, chế độ chưa bao giờ từ bỏ quyền kiểm soát đối với xã hội dân sự. Đảng sử dụng sự độc quyền quyền lực của mình để hướng các chương trình nghiên cứu vào các chủ đề hỗ trợ mục tiêu của nhà nước, hạn chế thảo luận công khai về chính trị, và sẵn sàng định trước các phán quyết tư pháp nếu cảm thấy sự ổn định xã hội hoặc uy tín của mình bị đe dọa. Họ cũng giám sát chặt chẽ các cá nhân, doanh nghiệp, và tổ chức phi chính phủ và chỉ cho phép những người tuân thủ được hoạt động. Ví dụ, vào năm 2009, cơ quan thuế và dân chính đã áp đặt một khoản tiền phạt khổng lồ và thu hồi giấy phép của Sáng kiến Hiến pháp Mở – còn gọi là Công Minh, một tổ chức tư vấn pháp lý nổi tiếng – với cáo buộc trốn thuế đáng ngờ. Trước đó, Công Minh đã công bố các báo cáo nghiên cứu về các vấn đề quản trị, bao gồm các cuộc biểu tình năm 2008 ở Tây Tạng chống lại sự cai trị của ĐCSTQ, và bảo vệ công dân trong các vụ án lợi ích công nổi bật. Nói cách khác, các tổ chức xã hội được cung cấp đủ không gian để đạt được các mục tiêu hạn hẹp phù hợp với ưu tiên của nhà nước, nhưng có nguy cơ bị đóng cửa nếu họ mạo hiểm đi vào lãnh địa đe dọa sự kiểm soát của ĐCSTQ.

ĐCSTQ cũng thích nghi với sự ra đời của truyền thông kỹ thuật số và mạng xã hội bằng cách tiên phong trong các chiến lược mới để kiểm soát thông tin. Dù đôi khi họ quay lại với biện pháp kiểm duyệt nặng tay, các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã tìm ra những cách mới lạ để kiểm soát không gian công cộng một cách tinh vi và hiệu quả hơn. Chẳng hạn, nhà khoa học chính trị Margaret Roberts chỉ ra cách chế độ làm cho thông tin khó tiếp cận hơn bằng cách làm chậm lưu lượng web hoặc sắp xếp sai lệch tài liệu, nhấn chìm không gian trực tuyến bằng các nội dung ủng hộ chế độ để đánh lạc hướng hoặc làm loãng sự chỉ trích, đồng thời đe dọa người dùng một cách riêng tư để ngăn họ lan truyền tài liệu nhạy cảm.

ĐCSTQ cũng chuyển từ đàn áp cường độ cao sang cường độ thấp. Cuộc đàn áp đẫm máu tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 đã đưa sự đàn áp của Đảng vào tâm điểm chú ý toàn cầu và làm nản lòng đầu tư nước ngoài vào nước này. Kể từ đó, Đảng đã áp dụng các phương pháp có mục tiêu hơn nhằm kiềm chế các đối thủ trong nước. Như nhà khoa học chính trị Rory Truex đã phát hiện, Bắc Kinh theo dõi chặt chẽ những người bất đồng chính kiến và công dân bất mãn để ngăn họ tham gia biểu tình, sử dụng một “lịch trình bất đồng chính kiến” để bắt giữ các nhà hoạt động xã hội trước các ngày kỷ niệm quan trọng, và tuyển dụng các thành viên gia đình để gây áp lực buộc người biểu tình từ bỏ. Khi chế độ cảm thấy phải dùng đến bạo lực, chẳng hạn như khi muốn cưỡng chế nông dân di dời khỏi đất đai cho các dự án phát triển, họ chọn thuê ngoài việc cưỡng chế cho “côn đồ đánh thuê,” như học giả Lynette Ong lập luận là để tạo khoảng cách với hành vi hung hăng. Và thông qua đầu tư lớn vào AI, đặc biệt là công nghệ nhận diện khuôn mặt và các cơ chế sinh trắc học khác, ĐCSTQ có thể dựa nhiều hơn vào công nghệ thay vì dùi cui để kiểm soát dân chúng.

Quan trọng là, chủ nghĩa chuyên chế thông minh không phải là một chiến lược tối đa hóa tăng trưởng. Các nhà lãnh đạo hiểu rằng với những nỗ lực để giữ quyền kiểm soát, họ đang bỏ lỡ một phần tăng trưởng kinh tế. Đúng là sự cởi mở và tự do lớn hơn có thể mang lại nhiều đổi mới và tăng trưởng nhanh hơn, nhưng nó có thể đi kèm với cái giá là mất quyền lực. Điểm cân bằng tối ưu giữa tự do và kiểm soát sẽ thay đổi tùy theo dư luận, giai đoạn phát triển của nền kinh tế, công nghệ và phương pháp kiểm soát sẵn có, cũng như các động lực tăng trưởng và đổi mới. Các nhà lãnh đạo chuyên chế thông minh phải liên tục điều chỉnh các đòn bẩy kiểm soát để mở cửa xã hội khi có thể và đóng cửa khi cần thiết. Khi họ đạt được sự cân bằng đó, đổi mới có thể thăng hoa ngay cả khi không có các thể chế bao trùm.

SIÊU CƯỜNG CÔNG NGHỆ

Chủ nghĩa chuyên chế thông minh của Trung Quốc đã mang lại những kết quả ấn tượng. Đất nước từng bị xem là kẻ sao chép giờ đây nằm trong số những nước đổi mới nhất thế giới. Năm 2025, Trung Quốc xếp trong top 10 quốc gia có công nghệ tiên tiến nhất trong Chỉ số Đổi mới Toàn cầu, vượt qua Pháp, Đức, và Nhật Bản. Chưa đầy một thập kỷ trước, người tiêu dùng trên khắp thế giới vẫn còn gặp khó khăn khi kể tên một thương hiệu Trung Quốc, nhưng giờ đây, các công ty Trung Quốc như BYD, Huawei, ByteDance, và Alibaba đã trở thành những cái tên quen thuộc của mọi nhà. Chuỗi cung ứng do Trung Quốc thống trị củng cố nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao, và nước này nắm phần lớn thị phần trong năng lực sản xuất và chế biến toàn cầu đối với pin, tấm pin mặt trời, và khoáng sản quan trọng. Các công ty Trung Quốc cũng ngày càng cạnh tranh trong các lĩnh vực do các công ty Mỹ, Nhật Bản, hoặc Châu Âu thống trị theo truyền thống, như robot công nghiệp, máy công cụ tiên tiến, và một phần của công nghệ sinh học và dược phẩm sinh học.

Sự tiến bộ của Trung Quốc đã làm thay đổi dòng chảy công nghệ toàn cầu. Suốt hàng thập kỷ, các công ty phương Tây bán sản phẩm cho Trung Quốc và xây dựng nhà máy tại nước này để tiếp cận nguồn lao động giá rẻ và thị trường rộng lớn, trong khi các công ty Trung Quốc hấp thụ sở hữu trí tuệ của phương Tây. Ngày nay, Trung Quốc đã đạt đến biên giới công nghệ toàn cầu trong các ngành công nghiệp như xe điện, pin, máy bay không người lái, và robot; các công ty phương Tây ngày càng phải mua bản quyền công nghệ Trung Quốc và hợp tác với các công ty Trung Quốc để duy trì khả năng cạnh tranh.

Bắt đầu từ năm 2022, Mỹ và các quốc gia khác đã áp đặt kiểm soát xuất khẩu đối với chip tiên tiến để làm chậm tốc độ phát triển AI của Trung Quốc. Nhưng các chính sách này lại kích thích sự đổi mới của Trung Quốc. Năm 2025, công ty AI Trung Quốc DeepSeek cho ra mắt mô hình R1, với hiệu suất hoạt động tương đương với các mô hình ngôn ngữ lớn hàng đầu của Mỹ dù chỉ được huấn luyện trên một phần nhỏ số lượng chip thường được các đối thủ sử dụng. Các công ty khởi nghiệp AI tạo sinh hàng đầu của Trung Quốc –thường được gọi là “lục hổ” (Zhipu AI, MiniMax, Baichuan, Moonshot, StepFun và 01.AI) – đang chiến đấu để giành thị phần và vị trí dẫn đầu kỹ thuật. Trong khi đó, những gã khổng lồ công nghệ như Baidu, Alibaba, Tencent và Xiaomi đang ồ ạt đổ nguồn lực vào phát triển AI. Dù Mỹ vẫn dẫn đầu trong việc sản xuất các mô hình AI nổi bật nhất thế giới, nhưng họ đã bị khóa chặt trong cuộc cạnh tranh công nghệ với quốc gia mà trước đây phải đối mặt với những bất lợi tưởng chừng không thể vượt qua.

Khả năng đổi mới thương mại của Trung Quốc cũng chuyển dịch thành những tiến bộ quân sự và hiện đại hóa Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA). PLA đã tích hợp AI vào chỉ huy, xác định mục tiêu, giám sát, và các hoạt động tự hành. Trung Quốc hiện đang thử nghiệm các bầy đàn AI gồm hàng trăm máy bay không người lái hoạt động tự chủ và đã phát triển các hệ thống quản lý chiến trường thông minh có thể xử lý lượng dữ liệu chiến trường khổng lồ nhanh hơn so với chỉ huy con người. PLA cũng mở rộng cả lực lượng hạt nhân và cải thiện các hệ thống phóng được sử dụng để triển khai chúng, chẳng hạn như các hệ thống ném bom theo quỹ đạo phân đoạn đưa vũ khí vào quỹ đạo tầm thấp của Trái Đất và có khả năng né tránh các hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ. Dù PLA chưa được thử lửa trong chiến đấu, nhưng đổi mới thương mại đã trang bị cho quân đội công nghệ tiên tiến có thể khiến lực lượng của họ có năng lực cao hơn những gì kinh nghiệm thực chiến gợi ý.

KHÔNG CÒN SUY NGHĨ VIỂN VÔNG

Những người hoài nghi có thể lập luận rằng Trung Quốc sẽ không đặt ra một thách thức địa chính trị nghiêm trọng vì họ đang phải đối mặt với hàng loạt vấn đề kinh tế sẽ chiếm hết tâm trí các nhà lãnh đạo và làm giảm năng lực quốc gia. Dù đã có những bước tiến lớn trong đổi mới, nhưng nước này vẫn còn một chặng đường dài để tạo ra đủ năng suất nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế – ngay cả ở mức độ thấp hơn nhiều – trong bối cảnh dân số già hóa, thị trường bất động sản suy yếu, và cuộc cạnh tranh giữa các công ty để giành giật lợi nhuận đang thu hẹp khốc liệt đến mức đe dọa làm suy yếu toàn bộ các lĩnh vực.

Những cơn gió ngược kinh tế của Trung Quốc là có thật, nhưng ĐCSTQ đã nhiều lần thách thức các dự đoán về thảm họa chính trị và kinh tế. Sự phẫn nộ của công chúng đối với các lệnh phong tỏa hà khắc thời COVID-19, vốn dường như báo trước một cuộc khủng hoảng sắp xảy ra, đã không làm mất ổn định chế độ. Nước này cũng đạt được tiến bộ đáng kể trong việc làm sạch thiệt hại môi trường, đặc biệt là ô nhiễm không khí, do nhiều thập kỷ tăng trưởng ít được kiểm soát gây ra. Và vào những năm 1990, ĐCSTQ đã giám sát cuộc cải cách lớn đối với khu vực nhà nước cồng kềnh, dẫn đến việc sa thải hơn 30 triệu người. Cần nhiều cải cách hơn nữa đối với khu vực nhà nước để cải thiện hiệu quả sử dụng vốn và thúc đẩy đổi mới, nhưng trong quá khứ, Đảng đã chứng tỏ mình có khả năng vượt qua những thách thức còn khó khăn hơn nhiều.

Việc tập trung quyền lực, các chính sách đàn áp, và các cuộc trấn áp các tổ chức xã hội dân sự và công ty tư nhân của Tập Cận Bình cũng đã dấy lên lo ngại rằng kỷ nguyên chủ nghĩa chuyên chế thông minh của Trung Quốc đã kết thúc, và rằng các chính sách như vậy sẽ bóp nghẹt sự năng động kinh tế của đất nước. Nhưng cần nhớ rằng các giai đoạn thắt chặt là một phần của mô hình chuyên chế thông minh và vẫn thường xuyên tái diễn trong suốt nhiều thập kỷ tăng trưởng nhanh chóng của chính Trung Quốc. Thành công đáng kinh ngạc của Trung Quốc trong lĩnh vực AI – một lĩnh vực không tồn tại trước thời Tập – cho thấy các chính sách của ông đã không ngăn cản sự đổi mới. Và ông dường như cũng nhận thức rõ về sự cân bằng giữa kiểm soát và cởi mở. Sau khi khởi xướng cuộc trấn áp nghiêm ngặt đối với lĩnh vực công nghệ vào năm 2020, làm bốc hơi hơn 1 nghìn tỷ đô la giá trị thị trường của các công ty, Tập đã tập hợp các nhà lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân và công nghệ tham dự một hội nghị chuyên đề vào tháng 02/2025 để thể hiện sự ủng hộ của Đảng đối với các doanh nhân trong các lĩnh vực quan trọng. Sang tháng 12, các quan chức đã công bố thành lập một quỹ hướng dẫn đầu tư mạo hiểm do nhà nước hậu thuẫn để rót khoảng 140 tỷ đô la đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như trí tuệ nhân tạo, công nghệ lượng tử, và năng lượng hydro.

Mỹ và các đối tác nên giả định rằng Trung Quốc sẽ vẫn là một cường quốc kinh tế, công nghệ, ngoại giao, và quân sự đáng gờm. Thực vậy, thách thức do Trung Quốc đặt ra thậm chí còn khó hơn nhiều so với siêu cường trước đây là Liên Xô. Trong khi Liên Xô ở thời kỳ đỉnh cao chỉ ở khoảng 40% GDP của Mỹ (điều chỉnh theo sức mua tương đương), Trung Quốc hiện đã vượt quá 100% GDP của Mỹ theo các thước đo tương đương. Nhiều nhà quan sát mong đợi Trung Quốc sẽ lặp lại sự bất lực của Liên Xô trong việc cải cách thể chế để đáp ứng các thách thức của thời đại thông tin, nhưng Trung Quốc lại chứng tỏ mình đã thành thạo trong việc tiếp thu và làm việc với công nghệ mới.

Trung Quốc hiện cũng đặt ra một mối đe dọa quân sự nghiêm trọng đối với Đài Loan và khắp Đông Á – một khu vực mà quân đội Mỹ trước đây từng tự do đi lại không bị cản trở. ĐCSTQ đang chia sẻ các công nghệ kiểm soát của mình với các nhà cai trị chuyên chế trên khắp thế giới, bao gồm Ai Cập, Ethiopia, và Iran, đồng thời thường xuyên đào tạo các quan chức của các quốc gia đó về các phương pháp quản trị chuyên chế. Bắc Kinh cũng đang định hình chiến lược các chương trình nghị sự của các tổ chức quốc tế – và ảnh hưởng của họ đang gia tăng trong lúc chính quyền Trump rút khỏi các nhóm như vậy và Washington tìm cách giảm bớt các trách nhiệm quốc tế của mình. Thành công của chủ nghĩa chuyên chế thông minh Trung Quốc cung cấp một mô hình hấp dẫn cho các nhà lãnh đạo ở những nơi như Ả Rập Saudi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Việt Nam noi theo.

Mỹ không thể đơn giản mong đợi rằng Trung Quốc và chế độ chuyên chế của họ sẽ theo chân Liên Xô rơi vào sọt rác của lịch sử. Quả vậy, trái ngược với sự ngạo mạn của phương Tây, các nhà chuyên chế thông minh đã chứng tỏ mình có khả năng thích ứng và năng lực. Do đó, để đáp ứng thách thức của một Trung Quốc đổi mới, Mỹ phải tận dụng những thế mạnh đã biến họ thành một cường quốc công nghệ: các tổ chức giáo dục đẳng cấp thế giới (và tài năng nước ngoài mà họ thu hút), thị trường tài chính sâu rộng và được quản lý tốt, vị thế lãnh đạo tài chính toàn cầu, văn hóa khởi nghiệp mạnh mẽ, xã hội dân sự năng động, và vị trí độc tôn tại trung tâm của các mạng lưới đổi mới ở cả Châu Âu và Châu Á. Trung Quốc đã cho thấy rằng, thông qua sự thích ứng, các chế độ chuyên chế có thể đổi mới hiệu quả và sẵn sàng cạnh tranh với các nền dân chủ. Mỹ có thể đối phó hiệu quả đến mức nào với sự trỗi dậy của chủ nghĩa chuyên chế thông minh phụ thuộc vào việc chính họ có thể thích ứng hay không.

T.P