Giới chuyên gia cho rằng động thái của Bắc Kinh không chỉ là phản ứng trước những cáo buộc của bên ngoài cho rằng nước này đang phá hoại môi trường sinh thái của Biển Đông, mà là sự củng cố hơn nữa tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc đối với bãi cạn Scarborough thông qua các biện pháp pháp lý.

Thông báo của Chính phủ Trung Quốc nêu rõ đây là sự bảo đảm quan trọng cho việc duy trì tính đa dạng, ổn định và bền vững của hệ sinh thái tự nhiên ở Bãi cạn Scarborough. Các ban ngành và địa phương liên quan phải thực hiện nghiêm túc các quy định về khu bảo tồn thiên nhiên và quy định về xây dựng, quản lý khu bảo tồn thiên nhiên của Trung Quốc, đồng thời tăng cường giám sát và thực thi pháp luật đối với mọi hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến khu bảo tồn thiên nhiên, đảm bảo thực hiện các biện pháp quản lý đa dạng và không ngừng nâng cao trình độ xây dựng và quản lý khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia.

Cũng trong ngày 10/9, Cục Lâm nghiệp và Thảo nguyên Quốc gia Trung Quốc đã công bố diện tích, phạm vi và phân vùng chức năng của khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia tại bãi cạn Scarborough. Tọa lạc tại thành phố Tam Sa, tỉnh Hải Nam, khu bảo tồn có diện tích 3.523,67 ha, trong đó diện tích lõi chiếm 35% và phần còn lại là khu vực thí nghiệm, trong đó đối tượng bảo vệ chính là hệ sinh thái rạn san hô. Theo luật hiện hành của Trung Quốc, không một đơn vị hoặc cá nhân nào được phép vào các khu vực lõi của khu bảo tồn thiên nhiên, ngoại trừ các hoạt động nghiên cứu khoa học đã được phê duyệt, khu vực thí nghiệm có thể được sử dụng cho các thí nghiệm khoa học, thực tập giảng dạy, tham quan và kiểm tra, du lịch, cũng như thuần hóa và nhân giống các loài động vật và thực vật hoang dã quý hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng.

Động thái này của Bắc Kinh diễn ra sau khi Trung Quốc và Philippines xảy ra nhiều va chạm ở vùng biển liên quan đến Bãi cạn Scarborough. Bắc Kinh và Manila cũng đang tố cáo nhau gay gắt về vấn đề ai đang hủy hoại môi trường sinh thái ở Biển Đông. Sau khi Trung Quốc kiểm soát Bãi cạn Scarborough vào năm 2012, Philippines đã nhiều lần cáo buộc ngư dân Trung Quốc đánh bắt cá trái phép bằng chất độc xyanua ở vùng biển gần đó, gây thiệt hại cho các rạn san hô.

Tháng 5/2024, Philippines đã yêu cầu Trung Quốc cho quốc tế giám sát các vấn đề môi trường tại Bãi cạn Scarborough. Đáp lại, Bắc Kinh đã công bố báo cáo khảo sát sinh thái và môi trường tại Bãi cạn Scarborough vào tháng 7/2024, bác bỏ các cáo buộc từ bên ngoài và khẳng định môi trường sinh thái ở vùng biển xung quanh bãi cạn này có chất lượng tốt và hệ sinh thái rạn san hô rất khỏe mạnh. Sau khi Manila ban hành luật mới vào tháng 11/2024 để củng cố các tuyên bố về chủ quyền và lợi ích biển của mình, Bắc Kinh đã ngay lập tức công bố đường cơ sở lãnh hải của Bãi cạn Scarborough và tái khẳng định chủ quyền đối với bãi cạn này.

Trong thời gian gần đây, Trung Quốc đã triển khai các tàu hải quân và hải cảnh nhằm ngăn chặn Philippines tiếp cận Bãi cạn Scarborough, dẫn đến một loạt cuộc đối đầu, va chạm giữa hai bên. Vụ việc gần đây nhất xảy ra vào ngày 11/8/2025 khi Lực lượng bảo vệ bờ biển Philippines cho biết một tàu của Lực lượng hải cảnh Trung Quốc đã phun vòi rồng vào tàu Philippines và va chạm với tàu hải quân Trung Quốc trong khi đang truy đuổi một tàu tuần tra Philippines. Ngay sau vụ va chạm, tàu khu trục USS Higgins và tàu tác chiến cận bờ USS Cincinnati của Mỹ đã xuất hiện ở vùng biển này vào ngày 13/8. Hải quân Trung Quốc cho biết đã cảnh báo và xua đuổi tàu Mỹ, trong khi đó, Hạm đội 7 thuộc Hải quân Mỹ khẳng định “các quyền hàng hải và tự do hàng hải” gần Bãi cạn Scarborough “phù hợp với luật quốc tế”, đồng thời nhấn mạnh “Mỹ đang bảo vệ quyền bay, qua lại và hoạt động ở bất cứ nơi nào luật pháp quốc tế cho phép, như USS Higgins đã làm ở đây. Bất kỳ lời lẽ nào của Trung Quốc cũng không thể ngăn cản chúng tôi”.

Trong tuyên bố ngày 11/9, Bộ Ngoại giao Philippines cho biết: “Philippines phản đối mạnh mẽ việc Quốc vụ viện Trung Quốc gần đây đã phê duyệt thành lập cái gọi là “Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia đảo Hoàng Nham”; gọi hành động của Trung Quốc là “bất hợp pháp và phi pháp”, đồng thời cáo buộc Bắc Kinh xâm phạm quyền và lợi ích của Manila; nhấn mạnh: “Philippines sẽ chính thức gửi công hàm phản đối hành động phi pháp này của Trung Quốc”. Cố vấn an ninh quốc gia Philippines, Eduardo Año, khẳng định hành động của Trung Quốc “không hẳn là bảo vệ môi trường mà chủ yếu là biện minh cho việc kiểm soát một khu vực vốn là một phần lãnh thổ và vùng biển của Philippines”. 

Mỹ cũng nhanh chóng lên án động thái mới này của Trung Quốc. Ngày 12/9, Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio ra tuyên bố nêu rõ: “Mỹ sát cánh cùng đồng minh Philippines trong việc bác bỏ kế hoạch gây bất ổn của Trung Quốc nhằm lập một “khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại Bãi cạn Scarborough. Việc Bắc Kinh tuyên bố Bãi cạn Scarborough là khu bảo tồn thiên nhiên là một nỗ lực cưỡng ép khác nhằm thúc đẩy các yêu sách lãnh thổ và hàng hải sâu rộng ở Biển Đông, gây thiệt hại cho các nước láng giềng, gồm cả việc ngăn cản ngư dân Philippines tiếp cận các ngư trường truyền thống này. Những hành động của Trung Quốc tại Bãi cạn Scarborough tiếp tục làm suy yếu sự ổn định khu vực”. Ngoại trưởng Mỹ yêu cầu Bắc Kinh tuân thủ Phán quyết năm 2016 của Tòa Trọng tài về vụ kiện Biển Đông – vốn tuyên bố Trung Quốc cản trở một cách bất hợp pháp hoạt động đánh bắt truyền thống của ngư dân Philippines tại khu vực này.

Tiếp theo Mỹ, phái đoàn Liên minh châu Âu tại Manila cũng ra tuyên bố ủng hộ Philippines, kêu gọi Trung Quốc ngừng các hành động “làm thay đổi nguyên trạng”, tuân thủ phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 về các tranh chấp ở Biển Đông, bác bỏ các yêu sách chủ quyền của Trung Quốc với gần trọn khu vực này.

Ngay sau động thái lập khu bảo tồn thiên nhiên của Trung Quốc, ba nước Mỹ, Nhật và Philippines tiến hành tập trận ở ngoài khơi tỉnh Zambales, gần khu vực Bãi cạn Scarborough diễn ra từ ngày 11 đến ngày 13/09. Theo Quân đội Philippines, tham gia cuộc diễn tập có tàu hộ tống BRP Jose Rizal, một trực thăng chống tàu ngầm, một máy bay tìm kiếm cứu nạn, một máy bay thuộc lực lượng Giám sát và Trinh sát và bốn máy bay chiến đấu. Trong khi đó, Mỹ cử tàu khu trục trang bị tên lửa USS John Finn, một máy bay tuần tra P-8A Poseidon và hai trực thăng. Nhật Bản điều tàu đổ bộ JS Osumi.

Quân đội Philippines cho biết trong cuộc diễn tập lần này các bên đã tiến hành bài tập: kiểm tra thông tin liên lạc, hoạt động ngăn chặn/cho phép tàu thuyền qua lại, bài tập tác chiến chống tàu ngầm, đổ bộ, các bài tập ngăn chặn và giải tỏa tàu trên mặt nước. Trong một tuyên bố liên quan, quân đội Philippines khẳng định cuộc tập trận “không chỉ nhằm tăng cường khả năng tương tác giữa các lực lượng tham gia mà còn tái khẳng định cam kết kiên định của Manila trong việc bảo vệ lợi ích hàng hải cũng như duy trì hòa bình và an ninh trong khu vực”. Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Mỹ (USINDOPACOM) nhấn mạnh Mỹ và các đồng minh phối hợp “duy trì quyền tự do hàng hải và hàng không, cũng như các hoạt động hợp pháp khác trên biển và không phận quốc tế”.

Cuộc tập trận khiến Bắc Kinh hết sức tức giận, Người phát ngôn Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Nam của quân đội Trung Quốc lên tiếng yêu cầu Philippines phải ngay lập tức chấm dứt việc khiêu khích và leo thang căng thẳng ở Biển Đông nhấn mạnh: “Chúng tôi nghiêm khắc cảnh báo phía Philippines phải ngay lập tức ngừng khiêu khích, ngừng làm gia tăng căng thẳng ở Biển Đông, cũng như chấm dứt việc lôi kéo các thế lực bên ngoài ủng hộ những hành động vô ích đó. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm gây rối hay phá hoại tình hình đều sẽ không thành công”.

Sau khi tuyên bố thiết lập “khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại Bãi cạn Scarboroughchưa đầy 1 tuần, hôm 16/9/2025, Người phát ngôn Hải cảnh Trung Quốc Cam Vũ cáo buộc hơn 10 tàu Philippines đã “xâm phạm bất hợp pháp hải phận Trung Quốc gần bãi Scarborough từ nhiều hướng khác nhau”. Ông Cam Vũ cho rằng tàu tuần duyên Philippines số hiệu 3014 đã “không tuân theo cảnh báo nghiêm túc từ phía Trung Quốc, và cố tình đâm vào một tàu Hải cảnh Trung Quốc”. Người phát ngôn Hải cảnh Trung Quốc còn ngang nhiên tuyên bố Trung Quốc đã dùng biện pháp xịt vòi rồng nhằm vào tàu Philippines.

Một số chuyên gia nhận định những dấu hiệu nói trên cho thấy việc Trung Quốc thiết lập “khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại Bãi cạn Scarborough không có nhiều ý nghĩa đối với việc bảo vệ môi trường biển nhưng lại khiến Biển Đông trở nên căng thẳng hơn. Bãi cạn Scarborough nằm trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Philippines, là khu vực nổi tiếng với nguồn cá dồi dào và một đầm phá màu ngọc lam, vốn là nơi trú ẩn an toàn cho tàu thuyền mỗi khi có bão. Phán quyết năm 2016 của Toà Trọng tài vụ kiện về Biển Đông đã xác định Scarborough là ngư trường truyền thống của các nước ven Biển Đông, ngư dân của các nước Philippines và Việt Nam có quyền đánh bắt ở khu vực này. Tuy nhiên, sau khi chiếm Scarborough từ tay Philippines năm 2012, Trung Quốc đã kiểm soát và ngăn cản ngư dân các nước vào đánh bắt ở khu vực này.

 Ngư dân Philippines cho biết họ lo sợ kế hoạch thành lập khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia của Trung Quốc tại Bãi cạn Scarborough sẽ khiến họ bị “quấy rối” nhiều hơn và khó hoạt động hơn ở khu vực này, vốn đã nằm dưới sự giám sát liên tục của tàu Trung Quốc. Ngư dân Philippines Mariano Cardenio, 57 tuổi với ba thập kỷ đánh bắt ở bãi cạn, bày tỏ: “Ngay cả bây giờ chúng tôi cũng đã bị quấy rối rồi… Rồi chúng tôi sẽ còn bị bắt nạt nhiều hơn nữa”.

Các chuyên gia cảnh báo, với việc thiết lập “khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia”, Trung Quốc chắc chắn sẽ tăng cường các hành động được gọi là “thực thi pháp luật” tại bãi cạn Scarborough trong tương lai và có thể áp dụng các biện pháp đối phó nghiêm ngặt hơn đối với các hành động của tàu cá và tàu công vụ của Philippines ở khu vực này với giọng điệu vu cáo là “gây tổn hại đến môi trường biển tại vùng biển này”. Koh Swee Lean Collin, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam thuộc Đại học Công nghệ Nanyang ở Singapore, cho biết động thái thành lập khu bảo tồn thiên nhiên tại Bãi cạn Scarborough của Trung Quốc có thể là phản ứng trước cuộc va chạm giữa tàu hải cảnh và tàu chiến Trung Quốc hôm 11/8. Trong bối cảnh chưa có bất kỳ hoạt động xây dựng thực chất nào, Bắc Kinh hy vọng sẽ tăng cường hơn nữa việc quản lý hành chính đối với bãi cạn Scarborough thông qua các biện pháp pháp lý, qua đó đưa các hành vi vi phạm pháp luật có liên quan vào phạm vi thực thi pháp luật và hình thành mối liên hệ về mặt thể chế với Luật Hải cảnh của Trung Quốc và các hướng dẫn thực thi pháp luật tiếp theo được Bắc Kinh đưa ra vào năm 2021. Về việc liệu Trung Quốc có thúc đẩy các dự án cải tạo ở bãi cạn Scarborough trong tương lai hay không, Koh Swee Lean Collin cho rằng khả năng này là thấp vì các khu bảo tồn thiên nhiên có mục đích bảo vệ hệ sinh thái biển, trong khi việc cải tạo lại đi ngược lại điều này. Suy cho cùng, bãi cạn Scarborough đã nằm dưới sự kiểm soát thực tế của Trung Quốc kể từ năm 2012 và Bắc Kinh cũng lo ngại việc cải tạo ở bãi cạn này này sẽ gây ra nỗi lo ngại về quân sự hóa đối với các nước trong và ngoài khu vực vực trong đó có Mỹ.

Một trong những động thái mới nhất là việc Trung Quốc công bố thành lập “Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại bãi cạn Scarborough nằm ở phía đông Biển Đông, tức bãi cạn Hoàng Nham theo cách gọi của Trung Quốc, hay là bãi Panatag hoặc Bajo de Masinloc theo cách gọi của Philippines. Đây là hành động thách thức trực tiếp luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982 và Phán quyết của Tòa Trọng tài về vụ kiện Biển Đông năm 2016 liên quan đến tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông giữa Philippines và Trung Quốc. Xung quanh hành động trên của Trung Quốc tại bãi cạn Scarborough, ẩn chứa nhiều tham vọng và dã tâm của Bắc Kinh. 

Bãi cạn Scarborough và hành động mới nhất của Trung Quốc tại đây

Bãi cạn Scarborough là một phần của Biển Đông, nằm cách đảo Luzon của Philippines khoảng 220km và cách đảo Hải Nam thuộc Trung Quốc hơn 800km. Bãi cạn này là một dải nhiều rạn san hô và đá ngầm nối với nhau theo hình tam giác, với diện tích khoảng 150km2 bao quanh một đầm phá rộng bên trong. Nơi đây là ngư trường đánh bắt cá truyền thống lâu đời của ngư dân nhiều nước trong khu vực như Philippines, Việt Nam, Trung Quốc… Bãi cạn này có tầm quan trọng chiến lược với có giá trị kinh tế cao do xung quanh bãi cạn có rất nhiều loài hải sản sinh sống và có tiềm năng lớn về dầu khí. Riêng về quân sự, bãi cạn có vị trí án ngữ “cửa ngõ” phía tây của đảo Luzon, nằm ngay sát tuyến hàng hải quan trọng nối Tây Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương. Bất cứ nước nào có quyền kiểm soát và tiến hành quân sự hóa bãi cạn này sẽ có quyền kiểm soát đối với “cứ điểm tiền tiêu” lợi hại khống chế hoàn toàn tuyến vận tải biển và hoạt động quân sự xung quanh Philippines. Hiện nay, bãi cạn Scarborough đang là đối tượng tranh chấp chủ quyền giữa Philippines và Trung Quốc. Phía Philipines khẳng định, họ có chủ quyền tại đây dựa trên nguyên tắc “gần gũi địa lý” cũng như “hành vi quản lý và lịch sử khai thác” lâu đời. Trong khi, Trung Quốc lại đưa bãi cạn nằm trong phạm vi “đường chín đoạn” phi pháp mà họ tuyên bố để rồi coi đây là “lãnh thổ cố hữu” của họ. Trước năm 2012, vùng biển xung quanh bãi cạn do ngư dân Philipines thường xuyên khai thác. Đến năm 2012, Trung Quốc đã huy động tàu hải cảnh và tàu dân quân biển gây sức ép, xua đuổi ngư dân, tàu cá và tàu vũ trang Philipines ra khỏi bãi cạn này rồi phong tỏa, chiếm cứ bãi cạn từ đó đến nay. Do đó, Philippines đã kiện Trung Quốc ra Toà trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS 1982).

Theo phán quyết của Toà trọng tài năm 2016, bãi cạn Scarborough là là cấu trúc luôn nổi nhưng không có vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa riêng (tức là chỉ có 12 hải lý lãnh hải). Bãi cạn nằm trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Philippines. Tuy nhiên, Trung Quốc duy trì lập trường không chấp nhận, không công nhận và không thực thi Phán quyết. Từ đó đến nay, giữa Trung Quốc và Philippines vẫn xảy ra nhiều vụ việc va chạm, tranh chấp căng thẳng tại vùng biển này. Hiện Trung Quốc vẫn đang kiểm soát thực tế bãi cạn, dù họ chưa triển khai hành động mở rộng, tôn tạo hay xây đảo nhân tạo như một số đảo khác tại quần đảo Trường Sa.  

Mặc dù vậy, ngày 10/9/2025 vừa qua, trang web chính thức của Chính phủ Trung Quốc đã đăng thông báo của Quốc vụ viện Trung Quốc về việc thành lập “Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia tại đảo Hoàng Nham” trên Biển Đông. Cùng ngày, Tổng cục Lâm nghiệp và Đồng cỏ Quốc gia Trung Quốc cũng công bố thông tin chi tiết về quy mô, ranh giới và phân vùng của khu bảo tồn. Theo văn bản do cơ quan này công bố, Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia đảo Hoàng Nham nằm ở thành phố Tam Sa, tỉnh Hải Nam, miền Nam Trung Quốc, với diện tích 3.523,67ha. Khu vực này bao gồm vùng lõi rộng 1.242, 55ha và vùng thử nghiệm rộng 2.281, 12ha, với hệ sinh thái rạn san hô được liệt kê là mục tiêu bảo vệ chính. Ngày 11/9/2025, ông Lâm Khiết – Phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc còn tuyên bố, “Đảo Hoàng Nham là lãnh thổ cố hữu của Trung Quốc. Việc thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia đảo Hoàng Nham hoàn toàn nằm trong chủ quyền của Trung Quốc và nhằm bảo vệ sự đa dạng, ổn định và bền vững của môi trường sinh thái tại đảo Hoàng Nham. Động thái này phù hợp với luật pháp trong nước của Trung Quốc và luật pháp quốc tế, đồng thời thể hiện đầy đủ ý thức trách nhiệm của Trung Quốc với tư cách là một quốc gia lớn trong việc tích cực bảo vệ môi trường sinh thái và thúc đẩy phát triển bền vững”.  

Dã tâm của Trung Quốc và phản ứng của Philippines

Mới nghe qua thông tin về việc Trung Quốc thành lập “Khu Bảo tồn thiên nhiên” trên biển thì ai đó không hiểu chuyện sẽ cho rằng đây là hành động tích cực, đáng khen đối với Trung Quốc vì là một nước lớn đi đầu trong bảo vệ, bảo tồn thiên nhiên. Nhưng với những người am hiểu Trung Quốc, am hiểu những gì đang xảy ra ở Biển Đông thì hoàn toàn khác. Bởi đó thực chất là hành động lấn chiếm và “hợp pháp hóa” chủ quyền lãnh thổ trên Biển Đông với những dã tâm thâm hiểm của Trung Quốc.

Trước hết, Trung Quốc muốn thông qua đây để khẳng định quyền quản lý hành chính của mình, để khẳng định bãi cạn Scarborough đương nhiên thuộc lãnh thổ Trung Quốc, bất chấp phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 và các quy định của UNCLOS 1982. Đồng thời, Trung Quốc mượn chiêu bài “bảo vệ môi trường, nghiên cứu khoa học” để nguỵ tạo cơ sở pháp lý cho sự hiện diện và kiểm soát thực tế của lực lượng chức năng nước này, nhằm hiện thực hóa yêu sách chủ quyền phi pháp đối với bãi cạn Scarborough.   

Thứ hai, Bắc Kinh chủ động tạo dựng công cụ “ngoại giao mềm” bằng việc dùng vỏ bọc bảo vệ sinh thái biển để giảm thiểu sự chỉ trích từ cộng đồng quốc tế, tránh bị coi là hành vi “quân sự hóa” trắng trợn bãi cạn này. Cùng với việc lồng ghép luận điệu “Trung Quốc có trách nhiệm toàn cầu” trong bảo vệ môi trường, qua đó vừa đánh bóng hình ảnh quốc tế của mình, vừa né tránh sự chỉ trích về các hoạt động cưỡng ép trên biển.  

Thứ ba, nhằm hiện thực hóa ý đồ mở rộng và củng cố sự kiểm soát của Trung Quốc trên thực địa. Việc xác lập khu bảo tồn như trên cho phép Bắc Kinh sử dụng các lực lượng chức năng, kể cả lực lượng vũ trang, hạn chế các hành động đánh bắt thủy, hải sản, hoạt động nghiên cứu khoa học biển của ngư dân, tàu thuyền Philippines và các nước khác tại đây. Là bước đệm để họ tiến tới “cài đặt” thêm các cơ sở hạ tầng dân sự hoặc bán quân sự nhằm tăng cường sự hiện diện lâu dài trên bãi cạn.

Thứ tư, không chỉ “nhăm nhe” biến bãi cạn Scarborough vĩnh viễn thuộc quyền quản lý của mình, đây còn là phép thử phản ứng của của Philippines, ASEAN và cộng đồng quốc tế, và từ đó áp dụng mô hình tương tự ở đây cho nhiều cấu trúc khác ở các quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa, từ đó “xanh hóa” quá trình bành trướng.

Thứ năm, việc nghiễm nhiên kiểm soát được bãi cạn Scarborough sẽ cho phép Trung Quốc khống chế được “cửa ngõ” phía đông Biển Đông, khu vực sát sườn với Philippines, nơi kiểm soát hành lang giao thông vận tải biển. Trung Quốc sẽ biến bãi cạn thành một “điểm tựa” chiến lược, gia tăng “đòn bẩy” trong đối đầu với Mỹ tại khu vực và gây sức ép trực tiếp đến an ninh, an toàn của Philippines.

Đương nhiên, hành động của Trung Quốc đối với bãi cạn Scarborough không thể che mắt Chính quyền Philippines trong nhận thức về chủ quyền hợp pháp của mình và dã tâm thâm độc của Bắc Kinh. Manila đã có những phản ứng công khai và mạnh mẽ. Ngày 10/9/2025, Bộ Ngoại giao Philippines ngay lập tức đã ra tuyên bố phản đối các hành vi sai trái của Trung Quốc và khẳng định “Bãi cạn Scarborough nằm trong EEZ và Thềm lục địa của Philippines theo quy định của UNCLOS 1982. Tuyên bố và kế hoạch của Trung Quốc đối với bãi cạn Scarborough là phi pháp, vi phạm chủ quyền và quyền chủ quyền của Philippines”. Việc này cũng đi ngược lại phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 vốn đã bác bỏ yêu sách “đường chín đoạn” của Trung Quốc, không công nhận Trung Quốc có tư cách gì đối với bãi cạn Scarborough. Philippines kêu gọi Trung Quốc tuân thủ luật pháp quốc tế và không tiến hành các hành động đơn phương làm phức tạp thêm tình hình ở Biển Đông. Đồng thời, nhấn mạnh: “Philippines sẽ chính thức gửi công hàm phản đối hành động phi pháp này của Trung Quốc”.  

Tác động từ hành động phi pháp của Trung Quốc đối với khu vực và các nước

Biển Đông vốn không phải là vùng biển riêng của bất cứ nước nào, nên những động thái và hành động vừa qua của Trung Quốc đối với bãi cạn Scarborough tất yếu có tác động, ảnh hưởng lớn tới khu vực Đông Nam Á và các nước có liên quan. Theo đó:

Một là, việc Trung Quốc đơn phương thành lập “Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại bãi cạn Scarborough trực tiếp làm gia tăng căng thẳng, đẩy tình hình trên Biển Đông thêm phức tạp. Đây rõ ràng là bước đi có tính toán, mang tính áp đặt, đi ngược lại tinh thần của Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông – DOC, làm ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán giữa ASEAN và Trung Quốc về xây dựng Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông – COC.

Hai là, Trung Quốc lợi dụng vấn đề môi trường đang là vấn đề được cả thế giới quan tâm để đưa ra chiêu bài “bảo vệ môi trường”, hòng “thu phục nhân tâm”, tác động đến một số nước ASEAN để lôi kéo, nhưng đồng thời cũng gây chia rẽ các nước và làm suy yếu sự thống nhất lập trường chung của cả Khối về vấn đề Biển Đông.

Ba là, đây là hành vi thách thức trực tiếp đối với UNCLOS 1982 và Phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016, đi ngược lại mọi nỗ lực duy trì một trật tự trên biển dựa trên luật lệ. Nếu không bị ngăn chặn, Trung Quốc có thể tiếp tục áp dụng bước đi tương tự tại các cấu trúc khác trên Biển Đông, thậm chí là cả ở những vùng biển khác ngoài Biển Đông.

Bốn là, sau khi thành lập “Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại bãi cạn Scarborough, Bắc Kinh sẽ đưa ra lệnh cấm đánh bắt, cấm nghiên cứu khoa học trong khu vực bảo tồn nên không loại trừ nguy cơ dẫn đến những va chạm giữa lực lượng chấp pháp Trung Quốc với ngư dân Philippines, thậm chí là với cả tàu, thuyền của ngư dân các nước khác, gây bất ổn cho an ninh hàng hải tại khu vực. 

Năm là, hành động, việc làm của Trung Quốc gây ra nhiều tác động bất lợi, tiêu cực đối với các nước trong khu vực. Hệ quả tất yếu là các nước trong khu vực sẽ buộc phải chủ động, tự giác xích lại gần nhau, phối hợp chặt chẽ hơn với Philippines và các nước khác trong ASEAN, cũng như tranh thủ sự ủng hộ của các đối tác bên ngoài khu vực như Mỹ, Nhật Bản, Ấn Độ, EU… Rõ ra, Trung Quốc đã tự mình “đẩy” các nước trong khu vực đoàn kết bên nhau và tranh thủ các nước ngoài khu vực. Họ không thể “trách cứ” được ai.

Sáu là, sự việc trên không thể nằm ngoài tầm kiểm soát của các nước lớn trong và ngoài khu vực, nhất là Mỹ và các đồng minh. Do đó, hành động của Trung Quốc chẳng khác gì “múa rìu qua mắt thợ”. Mỹ và các nước trong các “tiểu liên minh” với Mỹ tại khu vực chắc chắn sẽ nhân đây có thêm động lực và lý do lôi kéo các nước ủng hộ họ hiện diện tại Biển Đông, can dự vào các vấn đề của khu vực nhằm “bảo trợ” các nước và ngăn chặn, kiềm chế hành động của Trung Quốc.  Có thể nói, việc Trung Quốc thành lập “Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia” tại bãi cạn Scarborough trên Biển Đông là bước đi chiến lược mang tính thực dụng và khôn khéo, nhằm nhiều mục đích khác nhau như hiện thực hóa tham vọng chủ quyền biển, đánh bóng hình ảnh quốc gia, tạo ra tiền lệ cho những hành động tiếp theo … Đây cũng là cách thức để Trung Quốc vừa hợp thức hóa được quyền kiểm soát biển trên thực tế, vừa giảm được sức ép chính trị, pháp lý trên trường quốc tế. Nếu các nước trong và ngoài khu vực có liên quan và cộng đồng quốc tế không có phản ứng về pháp lý, ngoại giao, kịp thời ngăn chặn dã tâm của Bắc Kinh thì họ sẽ dùng nhiều chiêu thức, thủ đoạn khác nhau, kết hợp với mô hình, cách làm này để hình thành một phương thức mới trong việc thay đổi nguyên trạng ở Biển Đông trong thời gian tới.

Đó là: Việc một số nước, nhất là Mỹ quân sự hóa Biển Đông đã trở thành yếu tố tiêu cực lớn nhất ảnh hưởng đến hòa bình, ổn định của vùng biển này; các cơ chế an ninh “đa phương hẹp” liên tục xuất hiện ở Biển Đông, đều lấy Trung Quốc là kẻ thù giả tưởng; hành động đơn phương trên biển của các nước có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông như bồi đắp các đảo/đá, khai thác dầu khí ở vùng biển đang tranh chấp… đã làm gia tăng mâu thuẫn giữa các nước có tranh chấp; sự đối đầu ngày càng tăng xoay quanh bãi cạn Scarborough và Cỏ Mây là do Philippines tìm cách dựa vào sự ủng hộ của Mỹ để phá vỡ nguyên trạng, củng cố và mở rộng lợi ích của mình; một số nước có yêu sách ở Biển Đông cũng tìm cách củng cố lợi ích thông qua các hành động đơn phương. Từ đó, ông Ngô quy chụp rằng, có ba nguyên nhân chính khiến tranh chấp ở Biển Đông bị mở rộng và quốc tế hóa: 1/ Mỹ thực hiện chính sách đối với Biển Đông theo lối thiên vị và dung túng cho một số nước có yêu sách muốn thay đổi nguyên trạng. 2/ Một số nước có yêu sách thực hiện các hành động đơn phương, lấy việc tối đa hóa và củng cố các lợi ích của mình làm mục tiêu. 3/ Vai trò của các cơ chế kiểm soát khủng hoảng và hợp tác trên biển bị suy yếu do một số nước thiếu mong muốn chính trị và tin tưởng lẫn nhau. Soi mãi trong những phát biểu của ông Ngô, không thấy “mặt mũi” Trung Quốc ở đâu, cứ như nước này chả liên quan gì đến những gì đang diễn ra ở Biển Đông vậy.

Đối với sự kiện các tàu Hải cảnh Trung Quốc gia tăng các vụ va chạm với tàu thuyền của Philippines ở bãi cạn Scarborough và Cỏ Mây, ông Ngô lại “tố” rằng, Mỹ là yếu tố đóng vai trò tuyệt đối trong vấn đề này, còn chính quyền tổng thống Marcos Jr của Philippines cũng không đáng tin cậy. Trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 1/2023, ông Marcos Jr đã ký kết một loạt thỏa thuận hợp tác và đưa ra một số cam kết với Trung Quốc, nhưng sau khi về nước lại trở mặt. Tháng 2/2023, ông thăm Nhật Bản và ký Thỏa thuận cứu trợ nhân đạo với nước này, đồng thời dựa theo mô hình hợp tác Mỹ – Philippines để tiến tới ký kết Hiệp định các lực lượng thăm viếng nhau Philippines – Nhật Bản. Nếu hiệp định này được ký thì Lực lượng phòng vệ Nhật Bản có thể dễ dàng tiến vào Philippines. Tháng 5/2023, ông lại đến thăm Mỹ và ký kết Hướng dẫn phòng thủ song phương, hai bên đã đưa ra các biện pháp mới xoay quanh việc chia sẻ thông tin tình báo, xây dựng năng lực và tác chiến chung. Đặc biệt, tháng 4/2023, Mỹ tuyên bố thiết lập 4 căn cứ quân sự mới ở Philippines và đang tận dụng thời gian ông Marcos Jr cầm quyền để khẩn trương hoàn thành những việc nước này muốn làm ở Philippines, nhất là xây dựng hệ thống căn cứ quân sự. Vì thế, Mỹ muốn tạo ra “tình thế tiến thoái lưỡng nan về an ninh” cho Philippines, tức là làm cho Philippines bị Trung Quốc “đe dọa” và “bắt nạt” ở Scarborough, Cỏ Mây, từ đó Mỹ có lý do để ép Philippines đẩy nhanh việc xây dựng căn cứ quân sự của Mỹ. Trong khi một bộ phận quan chức Quân đội Philippines là do Mỹ đào tạo và bồi dưỡng. Những yếu tố này là nguyên nhân dẫn đến tình trạng căng thẳng giữa Philippines và Trung Quốc hiện nay.

Về câu hỏi liệu việc đàm phán COC sẽ được đẩy nhanh và đạt kết quả thực chất hơn không, ông Ngô cho rằng, thúc đẩy đàm phán COC là việc làm đúng đắn về mặt chính trị. Tuy nhiên, các nước như Philippines và Việt Nam có thể chưa muốn sớm đạt được COC, có lẽ do những nước này muốn càng muộn càng có lợi cho mình?

Trước tình hình an ninh quốc tế ngày càng phức tạp, xung đột Nga -Ukraine vẫn tiếp diễn, xung đột Palestine – Israel ngày càng gay gắt, có người lo ngại rằng nếu vấn đề Biển Đông không được kiểm soát tốt, va chạm có thể leo thang hơn nữa, ông Ngô nhận định rằng, sẽ không có xung đột lớn giữa Trung Quốc và Mỹ ở Biển Đông, bởi vì qua nhiều năm đọ sức và thăm dò, Trung Quốc và Mỹ đã hình thành bộ quy tắc quản lý và kiểm soát khủng hoảng. Đồng thời, cuộc đọ sức giữa hai bên ở Biển Đông vẫn đang trong giai đoạn thăm dò điểm giới hạn của mỗi bên, tức là tìm ra điều gì hai bên không thể chạm tới, bởi một khi Trung Quốc và Mỹ xảy ra xung đột thì đó sẽ là bi kịch đối với cả hai bên, khu vực và quốc tế. Mặc dù Trung Quốc và Mỹ đều đang cố gắng tránh xung đột nhưng một số nước ở khu vực Biển Đông được Mỹ hậu thuẫn, có thể có những hành động mạo hiểm xuất phát từ lợi ích của mình.

Vậy là, cứ theo như giọng điệu trả lời phỏng vấn trên đây của ông Ngô Sỹ Tồn, thì mọi diễn biến phức tạp xảy ra trên Biển Đông trong năm 2023 chủ yếu là do Mỹ và các đồng minh, đối tác của Mỹ gây ra, còn Trung Quốc thì vô can, không dính dáng gì. Trong khi, thực tế thì lại khác hẳn nếu không nói là trái ngược, điều này cần được chỉ ra với những bằng chứng rất cụ thể sau đây:

Thứ nhất, trên thực địa: (1) Trung Quốc gia tăng triển khai các hoạt động “chiến thuật vùng xám”.Đó là huy động tàu Cảnh sát biển nhiều lần đụng độ nghiêm trọng với tàu Philippines ở gần bãi Cỏ Mây thông qua các hành động như chiếu tia laser cấp độ quân sự, tạt ngang mũi tàu, “bắn” vòi rồng, thậm chí va chạm nguy hiểm. Đồng thời, nhiều lần chặn đầu tàu Cảnh sát biển của Việt Nam ngay trong vùng biển của Việt Nam. (2) Trung Quốc tăng cường tàu khảo sát, nghiên cứu hoạt động trong vùng biển thuộc chủ quyền của các nước ven Biển Đông, đưa cả tàu dân quân biển và tàu cảnh sát biển tháp tùng. Điển hình như: Tàu Gia Canh xâm phạm EEZ của Philippines vào tháng 3-4/2023, quay lại vào tháng 5/2023; tàu Hải Dương địa chất 4 vào tháng 3/2023 và Hướng Dương Hồng 10 vào tháng 5/2023 xâm phạm EEZ của Việt Nam; tàu Hải Dương 8 vào tháng 6/2023 xâm phạm bãi cạn Luconia thuộc thềm lục địa của Malaysia, có lúc tiến sát giàn khoan Malaysia đang vận hành buộc nước này phải điều tàu hải quân ra giám sát. (3) Trung Quốc gia tăng đột ngột số lượng tàu cá hoạt động gần một số thực thể tại Trường Sa. Theo đó: Tại bãi cạn Iroquois (phía Nam bãi Cỏ Rong) tăng từ 10 tàu (tháng 2/2023) lên 48 tàu (cuối tháng 6/2023); từ ngày 9/8 – 11/9/2023, tại Đá Khúc Giác và Đá Sa Bin thuộc Philippines, có lần lượt 33 tàu cá và 15 tàu khác hiện diện. Tại phía Nam Biển Đông, cũng thường xuyên có số lượng lớn tàu cá (tháng 2/2023), không trở về cảng trong thời gian cấm đánh bắt cá, nhiều tàu còn không có quốc kỳ và hoạt động dài ngày sát bờ biển Việt Nam.

Bên cạnh đó, các hoạt động quân sự mang tính răn đe cũng tăng kèm. Theo thống kê chưa đầy đủ, tính đến tháng 11/2023, Trung Quốc đã tiến hành ít nhất 86 cuộc tập trận trên Biển Đông, so với năm 2022 là 96 cuộc và năm 2021 là 58 cuộc. Trong đó có tập trận của tàu sân bay Sơn Đông vào tháng 9/2023; tập trận  chống ngầm với hơn 12 máy bay tuần tra Y-8 vào tháng 10/2023; rồi có đến 6 – 7 cuộc diễn tập thực chiến, trinh sát và đối kháng trên không với sự tham gia của tàu khu trục Type 055 và máy bay tiêm kích J-10…

Lẽ đương nhiên, do Trung Quốc có những hoạt động như vậy nên cả Mỹ lẫn các nước trong khu vực “có cho kẹo” cũng chẳng dám ngồi yên. Về phía Mỹ, nước này tiến hành 5 cuộc hoạt động tự do hàng hải (FONOP) công khai, bằng với năm 2021 và 2022 nhưng ít hơn năm 2020 (10 cuộc). Song không vì thế mà năng lực răn đe của Mỹ giảm đi, do: (1) Số cuộc tập trận của Mỹ với đồng minh, đối tác trên Biển Đông và toàn khu vực gia tăng đáng kể, với ít nhất 129 cuộc, tăng hơn 49 cuộc so với năm 2022; (2) Mỹ đã có quyền tiếp cận căn cứ quân sự trên đảo Balabac của Philippines ở sát Trường Sa, theo thỏa thuận EDCA mới với Philippines; (3) Lực lượng Cảnh sát biển Mỹ bắt đầu hiện diện tại khu vực thông qua diễn tập với Cảnh sát biển Philippines và Nhật Bản, diễn tập CARAT với Brunei và tuần tra chung với Philippines tại Biển Đông.

Về phía các nước ASEAN và các nước tầm trung khác ở khu vực, nước nào cũng lo thúc đẩy những hoạt động tương tự tại Biển Đông hoặc trong vùng biển lân cận Biển Đông. ASEAN lần đầu tiên tiến hành tập trận quân sự với Ấn Độ (02 – 08/5/2023) và tập trận riêng giữa các nước thành viên với nhau (19 – 23/9/2023), tất cả đều tại Biển Đông; Nhật Bản cũng lần đầu làm quan sát viên tập trận “Salanib” giữa Mỹ và Philippines (06/3/2023); các nước tầm trung khác tham gia ít nhất 10 cuộc tập trận tại Biển Đông trong 6 tháng cuối năm, bao gồm tập trận Trident của Australia – Nhật Bản (24 – 25/6/2023), tập trận Alon 2023 của Australia – Philippines (21/8/2023) hay Noble Caribou của Mỹ – Australia – Canada – New Zealand (23/10/2023)…

Thứ hai, trên lĩnh vực pháp lý, Trung Quốc tiếp tục đưa ra nhiều “nội luật” để gia tăng hiện diện và quyền kiểm soát tại Biển Đông. Tháng 02/2023, Bộ Tài nguyên Môi trường Trung Quốc ban hành văn bản về Quy phạm khi vẽ bản đồ, quy định mọi bản đồ công khai phải vẽ cực Nam lãnh thổ kéo dài đến bãi Tăng Mẫu ở Trường Sa, dùng ký hiệu đường biên giới trên đất liền để vẽ đường đứt đoạn và vẽ đầy đủ các đảo ở Biển Đông. Tháng 3/2023, Trung Quốc công bố danh sách 33 tuyến khảo sát – nghiên cứu khoa học trên biển, trong đó có một số tuyến cắt qua EEZ của các quốc gia ven Biển Đông và biển Hoa Đông. Tháng 8/2023, Trung Quốc công bố “bản đồ tiêu chuẩn” năm 2023, trong đó lặp lại yêu sách chủ quyền tại Biển Đông, nâng cấp “đường chín khúc” thành “đường mười khúc”…

Thứ ba, trên lĩnh vực truyền thông, Trung Quốc cũng ra sức “đẩy nóng” tình hình Biển Đông lên trong “cuộc chiến dư luận” với các nước nhằm “hơn thua”. Cụ thể:

Sau khi bị giới phóng viên báo chí quốc tế, khu vực và nhất là truyền thông Philippines công khai phanh phui, tố cáo bằng chứng về những hành động gây sự, bắt nạt và đe dọa hung hăng xung quanh các vụ va chạm với lực lượng tàu thuyền của Philippines tại bãi Cỏ Mây, Scarborough, Trường Sa… phía Trung Quốc lập tức huy động phóng viên, báo chí của họ tìm mọi cách và ra sức bác bỏ các thông tin từ phía truyền thông quốc tế, khu vực và Philippines. Họ cũng đưa ra các hình ảnh làm bằng chứng để khẳng định chủ quyền của mình đối với các khu vực trên, khiến cho báo chí, truyền thông trở thành mặt trận cạnh tranh mới và “nóng bỏng” giữa Trung Quốc với các nước liên quan đến Biển Đông.

Không chỉ có Philippines, Mỹ cũng có xu hướng công khai các vụ đụng độ của Trung Quốc. Cuối tháng 02/2023, một số phóng viên các tờ báo lớn của Mỹ thường trú tại châu Á đã được mời lên máy bay của Mỹ cùng bay trên Biển Đông để “thực mục sở thị” cảnh máy bay Trung Quốc tiếp cận ở cự ly gần. Ngày 17/10/2023, Bộ Quốc phòng Mỹ công bố hàng chục hình ảnh và video về các hành vi “nguy hiểm” của máy bay Trung Quốc với máy bay Mỹ và đồng minh, đối tác tại Biển Đông và biển Hoa Đông trong năm 2022 và 2023, cho biết số lượng vụ việc lên tới gần 300. Bộ Quốc phòng Mỹ còn ra Báo cáo phát triển an ninh và quân sự Trung Quốc năm 2023, trong đó khẳng định, Trung Quốc thực hiện 180 vụ ngăn chặn Mỹ trên không “đầy rủi ro” trong 2 năm qua. Đáp trả lại Mỹ, Bắc Kinh cũng thường xuyên tung lên truyền thông các tin tức và hình ảnh theo hướng đổ cho căng thẳng trên Biển Đông là do hành vi khiêu khích của Mỹ.

Trước thực trạng tình hình như trên, đối với những chuyên gia, học giả nghiên cứu công tâm thì dĩ nhiên phải rút ra nhận xét rằng: Mọi diễn biến phức tạp trên Biển Đông trong năm 2023 là có liên quan đến nhiều bên và đều xuất phát từ lợi ích và tính toán của mỗi bên. Trong đó, nhân tố có giá trị và tác động, ảnh hưởng lớn nhất đến tình hình Biển Đông phải là các nước lớn là Mỹ và Trung Quốc, không ai khác vì đây là hai nước có tiềm lực, năng lực và vị thế lớn nhất, cũng có tham vọng, ý đồ lớn nhất tại khu vực. Mỹ thì ở xa, Trung Quốc lại ở gần nên khách quan mà nói, Trung Quốc mới là nhân tố khuấy động chính, là “kẻ gây rối” chứ không thể vô can và đứng ngoài cuộc trong các diễn biến trên như những phát biểu và đánh giá của ông Ngô. Chính vì thế, nhiều chuyên gia, học giả quốc tế và khu vực dự báo, trong năm 2024, Trung Quốc vẫn là nhân tố chính quyết định mức độ “nóng, lạnh” của tình hình Biển Đông, trong đó:

Về diễn biến trên thực địa, nhiều khả năng Trung Quốc sẽ hành xử cứng rắn hơn ở các khu vực như bãi Cỏ Mây, Tư Chính, Luconia…; thúc đẩy sử dụng các hoạt động theo “chiến thuật vùng xám” đa dạng hơn như khảo sát địa chấn, nghiên cứu khoa học, rải cáp ngầm, thử nghiệm ứng dụng các công nghệ biển mới… Trung Quốc cũng có thể gia tăng hơn vai trò của lực lượng dân quân biển, hướng tới các thực thể chưa có người chiếm đóng ở Biển Đông. Về phạm vi, Trung Quốc sẽ mở rộng sự hiện diện của họ ở trên biển, dưới biển và trên không. Do đó, các “sự cố” tương tự như đã xảy ra tại bãi Cỏ Mây năm 2023 vẫn có khả năng sẽ xảy ra. Song, Trung Quốc vẫn sẽ kiềm chế hoạt động can dự của lực lượng hải quân, ưu tiên sử dụng lực lượng cảnh sát biển trong hành động để giữ động lực đàm phán COC, không tạo cớ để Mỹ can dự sâu hơn vào Biển Đông và duy trì môi trường ổn định cho chính Trung Quốc phát triển.

Về chính trị – ngoại giao, pháp lý, Trung Quốc sẽ tiếp tục phản đối hiện diện của Mỹ và đồng minh tại Biển Đông, đẩy mạnh ngoại giao láng giềng với ASEAN, theo đuổi các đề xuất khai thác chung nhưng có thể tạo sức ép với ASEAN để thúc đẩy hoàn tất COC theo hướng có lợi cho mình. Ngoài ra, Trung Quốc sẽ tiếp tục triển khai các “nội luật” đã công bố hai năm qua, chuẩn bị cho khả năng xuất hiện vụ kiện mới từ phía Philippines, theo đuổi các yêu sách theo “quyền lịch sử” hay các tập quán với các đảo xa bờ. Với Hiệp định về Bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển tại các khu vực ngoài quyền tài phán quốc gia (BBNJ), Bắc Kinh sẽ tiếp tục thúc đẩy để các Khu vực Bảo tồn biển (MPA) không được thiết lập tại Biển Đông, nhất là trong “đường mười khúc”, qua đó phủ nhận vùng biển cả tồn tại ở đây.

Về truyền thông tuyên truyền, Trung Quốc có thể sẽ có cách tiếp cận truyền thông chủ động hơn, đa dạng hơn và cũng tinh vi hơn. Họ cũng sẽ “bắt chước” theo chiến thuật của Mỹ, Philippines. Đó là sẵn sàng đưa ra các thông tin là hình ảnh, video thực địa hay dùng dữ liệu vệ tinh và nguồn tin mở để phản bác các luận điểm trái chiều với Trung Quốc. Bên cạnh đó, nhiều khả năng họ sẽ tiếp tục nâng cao năng lực kênh 1.5 và kênh 2 để thúc đẩy yêu sách trên trường quốc tế, định hướng dư luận theo hướng Mỹ và đồng minh mới là các bên gây bất ổn tại Biển Đông.

Được biết, sau vụ trả lời phỏng vấn báo Tân Kinh, trong một bài viết mới đăng trên thời báo Hoàn Cầu ngày 06/02/2024, ông Ngô Sỹ Tồn tiếp tục cho rằng, tình hình Biển Đông trong năm 2024 và các năm tiếp theo có thể xuất hiện các đặc điểm mới chưa từng có và đáng lo ngại mà nguyên nhân theo ông ta vẫn là do Mỹ và các nước khác gây ra. Ông ta còn đề xuất chính quyền Trung Quốc cần phải nhẫn nại, vừa xây dựng lực lượng, vừa ứng phó với các thách thức bằng tư duy và phương thức mới, vừa phải “dũng cảm” phô trương vũ khí đối với những hành động vi phạm DOC và phá hoại tiến trình đàm phán COC. Rõ ràng, trước sau gì thì Ngô Sỹ Tồn vẫn lộ rõ là nhân vật đại diện cho phong cách và tư duy của những kẻ “vừa ăn cướp, vừa la làng”, chỉ vì lợi ích quốc gia ích kỷ và thiển cận mà giẫm đạp lên những gì mà chính họ rêu rao là “Cộng đồng chung vận mệnh”; “Phát triển toàn cầu”; “Văn minh toàn cầu”…

Nó khác hoàn toàn với một loại hoạt động khác gọi là “Hoạt động phức hợp”, là những hoạt động kết hợp biện pháp truyền thống và phi truyền thống, quân sự và phi quân sự, được thực hiện bởi chủ thể phi nhà nước nhưng có hậu thuẫn bởi nhà nước. “Hoạt động phức hợp” cũng giữ tình hình ở mức độ nóng dưới ngưỡng chiến tranh, thường diễn ra ở vùng chuyển tiếp giữa các không gian, chủ thể hoặc luật lệ khác nhau và nó không phải hiện tượng mới mẻ trong lịch sử thế giới, nhưng đang có xu hướng bị lợi dụng biến thành “Chiến thuật vùng xám” vốn chưa được nhận diện đầy đủ và đánh giá rõ ràng trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Chiến thuật trên có 2 đặc trưng căn bản là không để xung đột vượt ngưỡng thành chiến tranh nóng và từ từ tịnh tiến. Vì thế, “Chiến thuật vùng xám” được xem là một thủ đoạn “lách luật” nhằm tránh bị cộng đồng quốc tế lên án và thủ đoạn này đang được Trung Quốc áp dụng tại Biển Đông, bằng cách sử dụng các lực lượng như dân quân biển, tàu cá, tàu cảnh sát biển, tàu hải quân và máy bay tuần tra trên biển để quấy rối, đe dọa hoạt động của các nước ven biển, từng bước thực hiện yêu sách “đường chín khúc” phi lý ở Biển Đông, biến khu vực không có tranh chấp thành có tranh chấp. Tính chất nguy hiểm của nó là khiến nguy cơ đối đầu, va chạm trên biển gia tăng; làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của các quốc gia ven Biển Đông; gây tác động tiêu cực đến môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển của các nước trong khu vực. Từ năm 2006 đến nay, Trung Quốc đã liên tục áp dụng và thi thố “Chiến thuật vùng xám” trên các vùng biển, đảo mà Philippines có yêu sách chủ quyền, buộc Manila phải có đối sách kiên quyết đối phó.

Sự lợi hại của “Chiến thuật vùng xám” mà Trung Quốc liên tục áp dụng nhằm thách thức chủ quyền của Philippines ở Biển Đông

Philippines là một bên có yêu sách chính trong phần lớn khu vực Biển Đông mà nước này gọi là Biển Tây Philippines, trong đó có nhiều khu vực chồng lấn với yêu sách “đường chín khúc” phi pháp của Trung Quốc. Vì thế, Bắc Kinh liên tục áp dụng “Chiến thuật vùng xám” tại các vùng biển mà Philippines có yêu sách chủ quyền hòng biến Biển Đông thành “ao nhà”, phục vụ cho ý đồ lớn trở thành cường quốc đại dương trong tương lai. Các hoạt động trong “Chiến thuật vùng xám” được Trung Quốc sử dụng theo ý đồ trên bao gồm: Xâm chiếm và xây dựng đảo nhân tạo trái phép tại đá Vành Khăn (năm 1995), nơi Philippines có yêu sách chủ quyền; cưỡng chiếm và duy trì hiện diện tại bãi cạn Scarborough từ năm 2012 đến nay, khu vực Philippines có yêu sách chủ quyền; thường xuyên ngăn cản ngư dân Philippines đánh bắt cá trong các vùng biển theo truyền thống, người dân Philippines được quyền đánh bắt; ngăn cản Philippines tiến hành các hoạt động khai thác dầu khí trong các vùng biển thuộc chủ quyền của Philippines; đâm chìm tàu cá của ngư dân Philippines ngay tại bãi Cỏ Rong (tháng 6/2019), làm 22 ngư dân suýt bỏ mạng trên biển nếu không có sự cứu vớt kịp thời của ngư dân Việt Nam; phát radio cảnh báo đe dọa máy bay Philippines tuần tra trên biển; triển khai hàng trăm tàu cá neo đậu tại khu vực đá Ba Đầu và các khu vực khác mà Philippines có yêu sách chủ quyền với số lượng nhiều nhất từ năm 2021 đến nay; chiếu tia laser “cấp độ quân sự” vào tàu Cảnh sát biển của Philippines khi lực lượng này đang tuần tra bình thường trên biển (tháng 02/2023); cho tàu cảnh sát biển cắt ngang đầu và suýt va chạm với tàu Cảnh sát biển Philippines (tháng 10/2023); liên tục ngăn cản hoạt động tiếp tế của Philippines ở bãi Cỏ Mây trong suốt năm 2023 bằng việc phun “vòi rồng”, gần đây nhất là đầu tháng 12/2023, tàu Cảnh sát biển Trung Quốc tiếp tục phun “vòi rồng” và va chạm với tàu tiếp tế của Philippines tại bãi Cỏ Mây.

Có thể thấy, “Chiến thuật vùng xám” như trên đã và đang được Trung Quốc triển khai trên quy mô lớn ở cả vành đai phía đông, giáp biển Philippines và phía tây, giáp vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Ngoài các phương thức hành động ở mức “cận xung đột” như chiếu tia laser “cấp độ quân sự” hay phun “vòi rồng” vào tàu của đối phương, Trung Quốc còn nhiều lần tiến hành các hoạt động vây lấn, o ép đối phương bằng việc tập hợp số lượng lớn tới hàng trăm tàu cá, tàu của dân quân biển để trấn giữ các thực thể có vị trí quan trọng tại các vùng biển tranh chấp. Cách tiếp cận này có lợi thế là vừa không đủ mức quyết liệt khiến tình hình leo thang thành xung đột, vừa dễ tạo ra chuyển biến có lợi trên thực địa do việc gây sức ép bất đối xứng so với đối phương. Trung Quốc ỷ vào thế có số lượng tàu đông hơn, với trọng tải lớn hơn, hiện đại hơn sẽ dễ khiến cho đối phương khó khăn trong đối phó, lo ngại về nguy cơ mà suy giảm ý chí.

Đối sách ứng phó của Philippines đối với “chiến thuật vùng xám” của Trung Quốc

Trước sức ép vô cùng lớn của Trung Quốc đối với Philippines, đảo quốc nhỏ bé trên Biển Đông này thời gian qua cũng đã cứng cỏi, kiên quyết đấu tranh với thủ đoạn “Chiến thuật vùng xám” của Trung Quốc, cũng không để những biện pháp đấu tranh của mình khiến tình hình leo thang đến mức biến thành xung đột mà vẫn bảo vệ được chủ quyền chính đáng. Đối sách mà Philippines áp dụng chính là “Hoạt động phức hợp” như nói ở phần mở đầu của bài viết. Bao gồm:  

Thứ nhất, trên mặt trận ngoại giao, pháp lý, Philippines đã:

1) Khẳng định và đề cao giá trị phán quyết của Tòa Trọng tài về vấn đề Biển Đông được thành lập theo Phụ lục VII của Công ước của Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (Tòa trọng tài về Biển Đông). Kể từ năm 2016, sau khi giành chiến thắng trong bầu cử tổng thống Philippines, Chính quyền Duterte hầu như không nhắc đến phán quyết của Tòa trọng tài ở cấp chính phủ nhằm tranh thủ nguồn đầu tư hạ tầng, kinh tế, thương mại ở mức cao nhất từ Trung Quốc, thì 4 năm sau đó, ở giai đoạn gần cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Duterte, Philippines đã có sự chuyển đổi về chính sách đối với Biển Đông. Ngày 12/7/2020, lần đầu tiên Bộ Ngoại giao Philippines ra tuyên bố kỷ niệm 4 năm ngày Tòa trọng tài ra phán quyết, trong đó nhấn mạnh: Phán quyết là cột mốc lịch sử của luật pháp quốc tế; giúp giải quyết các tranh chấp một cách hoà bình; duy trì trật tự dựa trên luật lệ; khẳng định các yêu sách biển quá lớn, không hợp pháp của Trung Quốc tại Biển Đông đã bị bác bỏ. Tiếp đó, ngày 23/9/2020, phát biểu tại phiên họp thứ 75 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, Tổng thống Rodriogo Duterte đã chính thức phát biểu về phán quyết của Tòa trọng tài trước cộng đồng quốc tế, khẳng định “Philippines cam kết tuân thủ UNCLOS 1982 và phán quyết của Toà trọng tài năm 2016”; nhấn mạnh “Phán quyết là một phần của luật pháp quốc tế, không thể thoả hiệp, không một quốc gia nào có thể làm xói mòn, xoá bỏ hay từ bỏ. Philippines phản đối các hành động làm suy yếu giá trị của phán quyết”. Phát biểu này được coi là chính sách của Manila đối với các tranh chấp tại Biển Đông, được các cơ quan liên quan của Philippines áp dụng thực hiện. Và kể từ đó đến nay, cứ đến ngày 12/7 hàng năm, Bộ Ngoại giao Philippines lại ra tuyên bố kỷ niệm ngày này. Ngày 12/7/2021, nhân dịp kỷ niệm 5 năm ngày Tòa trọng tài về Biển Đông ra phán quyết, Ngoại trưởng Philippines Teodoro Locsin ra tuyên bố lần thứ hai về phán quyết, khẳng định giá trị ràng buộc pháp lý và chung thẩm của phán quyết, cam kết triển khai thực thi phán quyết cũng như phản đối các hành động nhằm làm suy yếu giá trị của phán quyết. Ngày 12/7/2022, nhân dịp kỷ niệm 6 năm ngày Tòa trọng tài về Biển Đông ra phán quyết, người kế nhiệm Ngoại trưởng Locsin là Ngoại trưởng Enrique Manalo tiếp tục ra tuyên bố, nhấn mạnh UNCLOS 1982 và phán quyết là “mỏ neo kép” cho chính sách và hành động của Chính phủ Philippines trên Biển Đông; khẳng định phán quyết đã bác bỏ yêu sách “đường chín khúc” vì nó không có cơ sở pháp lý; phán quyết là chung thẩm, Philippines phản đối các hành động nhằm làm suy yếu, thậm chí xoá bỏ phán quyết. Ngày 12/7/2023, nhân dịp kỷ niệm 7 năm Tòa trọng tài ra phán quyết, Ngoại trưởng Philippines Manalo lại ra tuyên bố, trong đó nhấn mạnh việc phán quyết bác bỏ yêu sách về quyền lịch sử và yêu sách biển vượt quá quy định UNCLOS 1982 của Trung Quốc; khẳng định phán quyết là một phần của luật pháp quốc tế.

2) Liên tục phản đối Trung Quốc bằng công hàm ngoại giao. Theo thống kê tính từ năm 2016 đến năm 2021, dưới thời cựu Tổng thống Duterte (chủ yếu là giai đoạn cuối nhiệm kỳ), Philippines đã có 262 công hàm ngoại giao phản đối các hành động phi pháp của Trung Quốc tại Biển Đông. Thời điểm đỉnh cao, có nhiều công hàm phản đối nhất là vào năm 2021, khi Trung Quốc huy động hơn 200 tàu, thuyền, chủ yếu là tàu cá và tàu dân quân biển hiện diện và kết bè neo đậu tại đá Ba Đầu và các vùng biển khác mà Philippines có yêu sách. Cựu Ngoại trưởng Philippines Teodoro Locsin thời điểm đó đã tuyên bố, Bộ Ngoại giao Philippines sẽ có công hàm phản đối hàng ngày cho đến khi các tàu của Trung Quốc rời khỏi các vùng biển của Philippines. Năm 2022, Philippines có 195 công hàm phản đối Trung Quốc. Từ đầu năm 2023 cho đến tháng 8/2023, Bộ Ngoại giao Philippines đã có 34 công hàm phản đối Trung Quốc gây ra các sự kiện trên Biển Đông liên quan đến chủ quyền của Philippines.

3) Triệu đại diện Đại sứ quán Trung Quốc tại Manila đến để phản đối trực tiếp. Chính phủ Philippines đã nhiều lần triệu đại diện Đại sứ quán Trung Quốc tại Philippines đến để phản  đối các hoạt động phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông. Vào thời điểm có hàng trăm tàu cá, tàu dân quân biển và Cảnh sát biển Trung Quốc hiện diện tại khu vực đá Ba Đầu, Bộ Ngoại giao Philippines đã nhiều lần triệu Đại sứ Trung Quốc tại Philippines là Hoàng Khê Liên đến để phản đối. Cụ thể: Ngày 13/4/2021, quyền Thứ trưởng Ngoại giao Philippines Elizabeth Buensuceso đã gặp Đại sứ Hoàng Khê Liên tại trụ sở Bộ Ngoại giao Philipines để phản đối và yêu cầu Trung Quốc rút các tàu ra khỏi khu vực đá Ba Đầu và các vùng biển khác thuộc chủ quyền của Philippines, cho rằng sự hiện diện của các tàu Trung Quốc là nguồn gốc gây căng thẳng trong khu vực; ngày 14/3/2022, Bộ Ngoại giao Philippines thông qua quyền Thứ trưởng Ngoại giao Elizabeth Buensuceso đã triệu Đại sứ Hoàng Khê Liên đến để phản đối hoạt động xâm nhập của tàu Hải quân Trung Quốc vào  vùng biển Sulu của Philippines nhưng không xin phép và không chịu rời đi khi có yêu cầu; ngày 13/4/2022, Bộ Ngoại giao Philippines triệu đại diện Đại sứ quán Trung Quốc tại Philippines đến để phản đối việc tàu Cảnh sát biển Trung Quốc đã quấy rối hoạt động nghiên cứu khoa học của Philippines trong vùng biển của Philippines. Ở cấp cao nhất, sau khi tàu Trung Quốc chiếu tia laze “cấp độ quân sự” vào tàu Cảnh sát biển Philippines (06/02/2023), ngày 14/02/2023, Tổng thống Marcos Jr đã trực tiếp triệu Đại sứ Hoàng Khê Liên đến để phản đối hành động này. Ngày 5/8/2023, tàu Cảnh sát biển Trung Quốc đã phun “vòi rồng” vào tàu Cảnh sát biển Philippines khi đang làm nhiệm vụ tiếp tế tại bãi Cỏ Mây, Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Enrique Manalo đã trao công hàm phản đối cùng hình ảnh minh họa đến Đại sứ Trung Quốc tại Manila. Ngay sau sự kiện tàu Trung Quốc lại phun “vòi rồng” vào tàu tiếp tế của Philippines ở bãi Cỏ Mây liên tiếp trong các ngày 09, 10/12/2023, ngày 11/12/2023, Bộ Ngoại giao Philippines đã triệu Đại sứ Trung Quốc tại Manila đến để trao công hàm phản đối.

4) Cùng với đồng minh Mỹ ra tuyên bố chung, phản đối các hành động của Trung Quốc.Để gia tăng ảnh hưởng và sức ép đối ngoại phản đối các hoạt động “Chiến thuật vùng xám” của Trung Quốc, Chính phủ Philippines đã ra các tuyên bố chung với Mỹ trong các hoạt động đối ngoại song phương của mình. Ngày 20/3/2023, trong điện đàm giữa Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines Carlito Galvez với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ LLoy Austin, hai bên đã cùng lên tiếng phản đối mạnh mẽ các hoạt động của Trung Quốc ở Biển Đông gây cản trở các hoạt động kinh tế của người dân Philippines, cũng như của các nước ven biển; nêu quan ngại về việc Trung Quốc tập hợp hơn 40 tàu thuyền xung quanh đảo Thị Tứ.

Ngoài các hoạt động trên, trong tháng 4/2021, giai đoạn có nhiều tàu Trung Quốc tập trung ở đá Ba Đầu và rải rác tại các khu vực biển Philippines có yêu sách chủ quyền, nhiều chính trị gia Philippines cũng như các tổ chức kinh tế, xã hội ở Philippines đã lên tiếng yêu cầu chính phủ đấu tranh, buộc Trung Quốc phải rút tàu ra khỏi khu vực. Ngày 15/4/2021, nhóm 8 tổ chức kinh tế lớn tại Philippines như Câu lạc bộ kinh tế thành phố Makati, Phòng thương mại và công nghiệp Philippines, Nhóm các CEO Philippines, Hiệp hội quản lý Philippines… cùng ký tuyên bố đề nghị Chính phủ Philippines cần phản đối mạnh mẽ và yêu cầu các tàu Trung Quốc rút khỏi đá Ba Đầu. Tiếp đó, ngày  27/4/2021, 11 Thượng Nghị sỹ Philippines cùng đưa ra nghị quyết phản đối các hành động xâm phạm vùng biển Philippines của Trung Quốc.

Thứ hai, trên lĩnh vực thông tin, truyền thông, Philippines huy động sức mạnh tổng hợp của đội ngũ báo chí, truyền thông, phóng viên trong, ngoài nước vào đấu tranh bảo vệ chủ quyền. Theo đó:

Philippines liên tục công khai thông tin trên báo chí, truyền thông kèm theo hình ảnh, băng quay video, băng ghi âm về các hoạt động của tàu Trung Quốc xâm nhập vào đá Ba Đầu và một số khu vực khác ở Biển Đông, các tàu thuyền, máy bay tuần tra, tàu tiếp tế cho bãi Cỏ Mây của Philippines bị Trung Quốc cản trở… Trong năm 2021, khi có số lượng lớn tàu Trung Quốc kết bè neo đậu tại đá Ba Đầu và các khu vực thuộc quần đảo Trường Sa, các tờ báo lớn của Philippines như ABS-CBN, Inquirer, Philstar và một số đại diện báo nước ngoài đều đưa tin tường thuật các sự kiện trên cũng như phản ứng của chính phủ và các tổ chức xã hội, người dân Philippines. Quân đội Philippines cũng tổ chức tuyên dương các phóng viên báo chí về các hoạt động đưa tin về tình hình trên Biển Đông. Thậm chí, Cảnh sát biển Philippines nhiều lần tổ chức cho phóng viên báo chí trong nước và quốc tế đi thị sát trên không và trên biển để tường thuật, đưa tin trực tiếp. Ngày 22/8/2023, tàu Philippines khi tiếp tế tại bãi Cỏ Mây còn đưa phóng viên báo AFP của Pháp ra thực địa để quay phim, chụp ảnh và đưa tin sự kiện.

Thứ ba, trên thực địa, Philippines vừa tăng cường hoạt động khẳng định chủ quyền, vừa phối hợp với đồng minh hoạt động tại Biển Đông. Cụ thể:

1/ Hải quân và Cảnh sát biển Philippines tổ chức các hoạt động tuần tra liên tục trên biển.Từ năm 2021 đến nay, Philippines đã tiến hành hàng trăm đợt tuần tra trên biển và trên không. Trong năm 2021, khi có hơn 200 tàu Trung Quốc tập trung tại đá Ba Đầu và các vùng biển khác mà Philippines có yêu sách, Philippines đã liên tục điều các tàu ra tuần tra trên biển và yêu cầu tàu Trung Quốc rút lui. Theo quan sát của trang Sáng kiến minh bạch hàng hải (AMTI), từ tháng 3 đến tháng 5/2021, phía Philippines đã điều 13 tàu chấp pháp thực hiện 57 chuyến tuần tra tại các vùng biển thuộc Trường Sa, đặc biệt là ở đá Ba Đầu, Scarborough, Thị Tứ, Cỏ Mây, trong khi trước đó năm 2009, Philippines chỉ điều 3 tàu thực hiện 7 chuyến tuần tra trên biển. Trong thời gian ít có tàu Trung Quốc hiện diện tại Biển Đông, hoạt động tuần tra của Philipines cũng ít đi, nhưng khi các tàu Trung Quốc xuất hiện trở lại hoặc có các sự kiện căng thẳng, Philippines lại thúc đẩy tuần tra biển. Đầu tháng 02/2023, khi trả lời báo chí, Tư lệnh Cảnh sát biển Philippines Artemio Abu cho biết, 26.000 cảnh sát biển và 25 tàu tuần tra của Philippines có thể được huy động để tuần tra bảo vệ chủ quyền trên biển. Ngày 10/7/2023, Báo cáo hoạt động tuần tra biển của Quân đội Philippines cho biết, Quân đội nước này đã tăng gấp ba lần số lượng các cuộc tuần tra tại Biển Đông, tăng 30% so với năm 2022 và 90% thời gian tàu tuần tra hiện diện tại nhóm đảo Kalayan.

Ngoài ra, Philippines cũng cử các tàu cảnh sát biển lớn nhất của mình đi tuần tra ở các khu vực xa hơn với số ngày dài hơn, như việc tàu Bonifacio là một trong các tàu tuần tra biển lớn nhất do Mỹ hỗ trợ đã thực hiện tuần tra tại quần đảo Kalayan vào tháng 7/2022.

2/ Phối hợp với Mỹ và đồng minh tăng cường hiện diện trên thực địa. Trong nhiều hoạt động trên biển của Philippines, đặc biệt là hoạt động tiếp tế cho lực lượng đồn trú ở bãi Cỏ Mây, thường xuyên có sự hiện diện của các tàu chiến Mỹ và các đồng minh mặc dù phía Philippines không công khai thông tin về sự phối hợp này. Ngày 23/8/2023, khi tàu của Philippines đang tiến hành tiếp tế tại bãi Cỏ Mây, thì tàu sân bay Mỹ cùng với các tàu chiến của Nhật Bản và Australia tổ chức tập trận gần khu vực trên. Đầu tháng 12/2023, tàu chiến USS Giffords của Mỹ thực hiện tuần tra gần khu vực bãi Cỏ Mây, thời điểm Philippines đang tổ chức tiếp tế ở bãi cạn này. Đáng chú ý, đầu tháng 9/2023, các tàu Hải quân Philippines lần đầu tiên cùng tàu Hải quân Mỹ tiến hành tuần tra chung tại khu vực gần đảo Palawan. Hoạt động này được đánh giá là bước chuyển quan trọng trong sự phối hợp trên thực địa của Philippines với đồng minh Mỹ mà trước đây chưa từng có.

Như vậy có thể thấy, từ năm 2021 đến nay, Philippines đã có chính sách và hoạt động rõ ràng hơn trong việc đối phó với “Chiến thuật vùng xám” của Trung Quốc ở Biển Đông. Đối sách trên đã phần nào có hiệu quả, làm giảm thời gian và số lượng tàu, thuyền Trung Quốc xuất hiện tại các khu vực biển mà Philippines có yêu sách chủ quyền. Đồng thời, cũng đã giúp cộng đồng quốc tế, nhất là các nước trong khu vực Biển Đông nắm được tình hình và lên tiếng ủng hộ yêu sách biển của các nước trong khu vực dựa trên luật pháp quốc tế. Tại cuộc Đối thoại biển lần thứ 11 được tổ chức ở Hải Phòng/Việt Nam do Học viện Ngoại giao thuộc Bộ Ngoại giao Việt Nam, Đại sứ quán Anh và Quỹ Konrad Adenauer Stiftung phối hợp tổ chức vào tháng 7/2023, các chuyên gia cho rằng: Biển Đông đang đứng trước nhiều rủi ro do “Chiến thuật vùng xám” của Trung Quốc. Vì vậy, để ứng phó với chiến thuật này, có rất nhiều việc phải làm, trong đó cần tập trung vào 4 giải pháp sau: (1) Các nước cần tăng cường phối hợp hành động giữa các cơ quan chức năng liên quan trong đối phó với “Chiến thuật vùng xám”; (2) Các quốc gia cũng cần nâng cao năng lực nhận biết thách thức của chiến thuật này, phân biệt “Hoạt động phức hợp” có mục tiêu hợp pháp và hoạt động “Vùng xám” với mục tiêu, dụng ý không hợp pháp; (3) Các quốc gia và tổ chức quốc tế cũng cần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý điều chỉnh “Hoạt động phức hợp”; (4) Biện pháp cuối cùng là tăng cường hợp tác quốc tế, vốn là chìa khóa để điều phối, phối hợp hành động, qua đó quản lý “Hoạt động phức hợp” hiệu quả hơn. Thiết nghĩ, các giải pháp trên là thực sự hữu ích đối với các nước có tranh chấp chủ quyền trên Biển Đông với Trung Quốc.