Bộ trưởng Ngoại giao 4 nước  bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ đối với mọi hành động đơn phương  nhằm thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực hoặc cưỡng ép. Các Ngoại trưởng cũng quan ngại về các hành động nguy hiểm và khiêu khích, trong đó có việc can thiệp vào hoạt động khai thác tài nguyên ngoài khơi, việc liên tục cản trở quyền tự do hàng hải và hàng không, cũng như các động thái nguy hiểm của máy bay quân sự, lực lượng chấp pháp trên biển và tàu cá dân binh, đặc biệt là việc sử dụng vòi rồng không an toàn và các hành động đâm hoặc chặn ở Biển Đông.

Tuyên bố chung sau Hội nghị  nêu rõ: “Chúng tôi (các nước Nhóm Bộ Tứ) vẫn rất quan ngại về tình hình ở Biển Hoa Đông và Biển Đông. Chúng tôi nhắc lại sự phản đối mạnh mẽ của mình đối với mọi hành động đơn phương hòng tìm cách thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực hoặc cưỡng ép. Chúng tôi bày tỏ mối quan ngại nghiêm trọng của mình về các hành động nguy hiểm và khiêu khích, bao gồm cả việc can thiệp vào hoạt động khai thác tài nguyên ngoài khơi, việc liên tục cản trở quyền tự do hàng hải và hàng không, và các động thái nguy hiểm của máy bay quân sự, lực lượng chấp pháp trên biển và tàu cá dân binh, đặc biệt là việc sử dụng vòi rồng không an toàn và các hành động đâm hoặc chặn ở Biển Đông”.

Tuyên bố cũng nhấn mạnh: “Những hành động này đe dọa đến hòa bình và ổn định trong khu vực. Chúng tôi (các nước Nhóm Bộ Tứ) rất quan ngại về việc quân sự hóa các thực thể đang tranh chấp. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì quyền tự do hàng hải và hàng không, các hoạt động sử dụng biển hợp pháp khác và hoạt động thương mại không bị cản trở, phù hợp với luật pháp quốc tế, như được phản ánh trong Công ước Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS)”.

Bộ trưởng Ngoại giao bốn nước tái khẳng định rằng các tranh chấp hàng hải phải được giải quyết một cách hòa bình và theo luật pháp quốc tế, đồng thời nhắc lại rằng phán quyết của Tòa Trọng tài về vụ kiện Biển Đông đưa ra vào ngày 12/7/2016 có tính chung thẩm, ràng buộc, là cột mốc và cơ sở quan trọng để giải quyết hòa bình các tranh chấp giữa các bên. Giới quan sát nhận định việc bốn Ngoại trưởng nhắc đến phán quyết của Tòa Trọng tài trước thời điểm kỷ niệm 9 năm ngày ban hành phán quyết có ý nghĩa quan trọng, có thể phản ánh việc 4 nước sẽ hợp tác thúc đẩy phán quyết trong thời gian tới.

Cũng theo tuyên bố chung, các Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ, Mỹ, Australia và Nhật Bản đã nhấn mạnh cam kết bảo vệ pháp quyền, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ. Tuyên bố nhấn mạnh: “Chúng tôi (các nước Nhóm Bộ Tứ) cam kết xây dựng một khu vực mà tất cả các quốc gia đều không bị cưỡng ép, đồng thời phản đối mạnh mẽ mọi hành động đơn phương nhằm thay đổi nguyên trạng bằng vũ lực hoặc cưỡng ép”. Các chuyên gia cho rằng nội dung này không chỉ liên quan tới các tranh chấp trên biển mà còn hàm ý ủng hộ Ấn Độ trong cuộc tranh chấp biên giới trên bộ với Trung Quốc.

Trong cuộc họp, bốn nhà lãnh đạo đã thảo luận về các cơ hội và thách thức ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và cách có thể khai thác thêm sức mạnh và nguồn lực của Nhóm Bộ Tứ để thúc đẩy hòa bình, an ninh và thịnh vượng, hợp tác với các đối tác trong khu vực. Tuyên bố chung cho biết: “Chúng tôi (các nước Nhóm Bộ Tứ) đã thảo luận về các cơ hội và thách thức ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và cách khai thác thêm sức mạnh và nguồn lực của Nhóm Bộ Tứ để thúc đẩy hòa bình, an ninh và thịnh vượng, hợp tác với các đối tác trong khu vực”.

Tại cuộc họp, Bộ trưởng Ngoại giao đã thảo luận và đưa ra một chương trình hợp tác giữa bốn nước để thúc đẩy hoà bình, hợp tác trong khu vực. Tuyên bố chung nêu rõ: “Để đảm bảo tác động lâu dài của Nhóm Bộ Tứ, hôm nay, chúng tôi vui mừng thông báo một chương trình nghị sự mới, đầy tham vọng và mạnh mẽ tập trung vào 4 lĩnh vực chính: an ninh hàng hải và xuyên quốc gia, thịnh vượng và an ninh kinh tế, công nghệ quan trọng và mới nổi, hỗ trợ nhân đạo và ứng phó khẩn cấp. Thông qua những trọng tâm mới này, chúng tôi sẽ tăng cường khả năng của Nhóm Bộ Tứ trong việc tận dụng các nguồn lực của mình để giải quyết những thách thức cấp bách nhất của khu vực”.

Các Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ bày tỏ sự ủng hộ đối với ASEAN và vai trò trung tâm của khối này cũng như Diễn đàn Quần đảo Thái Bình Dương và các nhóm khu vực do Thái Bình Dương lãnh đạo, cũng như Hiệp hội Vành đai Ấn Độ Dương (IORA). Trong bối cảnh, Trung Quốc luôn tìm cách chia rẽ, phân hoá, khống chế các nước ASEAN và lôi kéo, mua chuộc các nước Nam Thái Bình Dương, việc các nước Nhóm Bộ Tứ thể hiện sự ủng hộ đối với các tổ chức khu vực này cho thấy các nước này đang cùng nhau hợp tác để chống lại sự mở rộng ảnh hưởng và bành trướng của Trung Quốc đối với các nước này.

Ngoài ra, các Bộ trưởng còn bày tỏ lo ngại về sự thu hẹp đột ngột và độ tin cậy của các chuỗi cung ứng chính trong tương lai, đặc biệt là các khoáng sản quan trọng; nhấn mạnh tầm quan trọng của các chuỗi cung ứng toàn cầu đa dạng và đáng tin cậy. Tuyên bố chung của cuộc họp nhấn mạnh: “Chúng tôi (các nước Nhóm Bộ Tứ) vô cùng lo ngại về sự thu hẹp đột ngột và độ tin cậy của các chuỗi cung ứng chính trong tương lai, đặc biệt là đối với các khoáng sản quan trọng. Điều này bao gồm việc sử dụng các chính sách và thông lệ phi thị trường đối với các khoáng sản quan trọng, một số sản phẩm phái sinh và công nghệ chế biến khoáng sản. Chúng tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu đa dạng và đáng tin cậy. Việc phụ thuộc vào bất kỳ quốc gia nào để chế biến và tinh chế khoáng sản quan trọng và sản xuất hàng hóa phái sinh sẽ khiến các ngành công nghiệp của chúng ta phải chịu sự áp bức về kinh tế, thao túng giá cả và gián đoạn chuỗi cung ứng, gây tổn hại thêm cho an ninh kinh tế và quốc gia của chúng ta”.

Tại cuộc họp, bốn nước tuyên bố thành lập“Sáng kiến Khoáng sản Thiết yếu Bốn bên”, nhằm “tăng cường an ninh kinh tế và khả năng phục hồi chung thông qua các chương trình hợp tác để bảo đảm và đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng”. Các chuyên gia cho rằng việcNgoại trưởng của các nước Ấn Độ, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Australia bày tỏ quan ngại về sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng quan trọng đến từ “một nước duy nhất” là nhằm vào Trung Quốc – nước dùng vấn đề đất hiếm như một con bài khiến đứt gãy chuỗi cung ứng trong cuộc chiến thương mại đang diễn ra.

Giới phân tích nhận định cho dù không nhắc tới Trung Quốc, song nội dung cuộc họp của Bộ trưởng Ngoại giao bốn nước Nhóm Bộ Tứ là nhằm chuyển tới Bắc Kinh thông điệp rõ ràng rằng bất chấp việc đang bận rộn với tranh chấp ở Trung Đông, nhưng Mỹ cùng các nước trong Nhóm Bộ Tứ đã đạt được đồng thuận tăng cường hợp tác về an ninh hàng hải ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương để ngăn chặn sự mở rộng bành trướng của Trung Quốc ở khu vực này.

Đây là cuộc họp lần thứ 2 của Bộ trưởng Ngoại giao các nước Nhóm Bộ Tứ dưới thời Tổng thống Donald Trump nhiệm kỳ hai trong vòng gần 6 tháng qua. Cuộc họp lần trước diễn ra hôm 21/1/2025, ngay sau Lễ nhậm chức của ông Donald Trump. Điều này cho thấy sự chính quyền Trump nhiệm kỳ 2 sẽ tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác của Nhóm Bộ Tứ trong triển khai chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương với trọng tâm là ngăn chặn, kiềm chế Trung Quốc. Giới chuyên gia nhận định cuộc họp lần này là cơ hội để Mỹ đưa trở lại vấn đề Trung Quốc thành trọng tâm của các cuộc thảo luận, sau một thời gian phải tập trung vào nhiều hồ sơ địa chính trị khác, mà vụ việc gần đây nhất là cuộc xung đột giữa Israel và Iran.

Chuyên gia Lisa Curtis, Giám đốc đặc trách về chương trình an ninh trong khu vực Ấn Độ -Thái Bình Dương của trung tâm nghiên cứu CNAS (Center for a New American Security) nhận định, những cuộc họp này cho thấy “Mỹ vẫn đẩy mạnh hợp tác với các đồng minh và đối tác để làm đối trọng với Trung Quốc trong mọi lĩnh vực. Mỹ muốn dẫn đầu cuộc chạy đua công nghệ với Trung Quốc, cần trông cậy vào các đồng minh ở Ấn Độ Dương -Thái Bình Dương để bảo đảm các nguồn cung ứng và để ngăn chặn các hành vi hung hăng của Bắc Kinh ở Biển Đông”. Các chuyên gia cũng đưa ra những lý giải về nguyên nhân Biển Đông và Biển Hoa Đông trở thành trọng tâm của Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm Bộ Tứ hôm 01/7 vừa qua, cụ thể là:

Thứ nhất, ngăn chặn Trung Quốc vượt qua chuỗi đảo thứ nhất là mục tiêu của chính quyền Trump hiện nay. Thời gian qua, Trung Quốc đẩy mạnh các hoạt động hung hăng ở Biển Đông,Biển Hoa Đông và Eo biển Đài Loan nhằm khống chế, kiểm soát các vùng biển này để vượt qua chuỗi đảo thứ nhất. Phát biểu tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 22 hôm 31/6/2025, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth đã nhấn mạnh: “Mỹ đang theo dõi sát sao những hoạt động này của Trung Quốc và bất cứ hành động nào nhằm thay đổi hiện trạng ở Biển Đông, trong phạm vi chuỗi đảo thứ nhất bằng vũ lực là không thể chấp nhận được”; khẳng định Mỹ phối hợp với các đồng minh và đối tác khu vực thiết lập một sự răn đe mới khiến Bắc Kinh phải cân nhắc trước mỗi hành động.

Đáng chú ý, đầu tháng 6 vừa qua lần đầu tiên Trung Quốc triển khai cùng lúc 2 tàu sân bay Liêu Ninh và Sơn Đông tại Thái Bình Dương, đều mang theo máy bay chiến đấu cất cánh và hạ cánh. Máy bay chiến đấu J-15 của Trung Quốc cất cánh từ tàu Sơn Đông đã bám đuôi  một máy bay P-3C của Nhật Bản hôm 7/6 và bay cắt mặt nguy hiểm máy bay P-3C của Nhật Bản ở khoảng cách 900m hôm 8/6. Ngày 10/6, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Nakatani cảnh báo sự xuất hiện của các tàu sân bay Trung Quốc cho thấy Bắc Kinh có ý định tiếp tục mở rộng năng lực vượt ra ngoài biên giới. Ngày 11/6, Bộ trưởng Quốc phòng Đài Loan Cố Lập Hùng (Wellington Koo) tố cáo động thái mới kể trên của Bắc Kinh “là một hành động mang thông điệp chính trị rõ ràng và có thể thấy rõ bản chất bành trướng của họ”.

Giới phân tích nhận định việc các tàu sân bay Trung Quốc  vượt qua chuỗi đảo thứ nhất, mở rộng hoạt động trong chuỗi đảo thứ 2, một  ranh giới chiến lược kéo dài đến Guam tạo ra những thách thức đối với Mỹ và các đồng minh trong khu vực. Phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth và tuyên bố mạnh mẽ của các Ngoại trưởng Nhóm Bộ Tứ có chung một mục tiêu là ngăn Bắc Kinh mở rộng bành trướng.

Thứ hai, trong thời gian gần đây các hoạt động hung hăng gây hấn của Trung Quốc tập trung chĩa mũi nhọn vào Philippines – đồng minh lâu đời của Mỹ ở khu vực – khiến căng thẳng ở Biển Đông không ngừng leo thang. Đồng thời, Trung Quốc thường xuyên điều tàu và máy bay của lực lượng hải cảnh vào vùng biển và không phận xung quanh các đảo ở Biển Hoa Đông đang tranh chấp do Nhật Bản kiểm soát để quấy rối các tàu của Nhật Bản trong khu vực, buộc Nhật Bản phải điều máy bay phản lực. Tháng 8/2024, một máy bay trinh sát của Trung Quốc đã xâm phạm không phận của Nhật Bản ngoài khơi tỉnh Nagasaki ở phía Nam, và một tàu khảo sát của Trung Quốc đã xâm phạm lãnh hải của Nhật Bản ngoài khơi một tỉnh phía Nam khác là Kagoshima; tháng 9/2024, tàu Liêu Ninh và 2 tàu khu trục đã di chuyển giữa đảo Yonaguni cực Tây của Nhật Bản ngay sát vùng lãnh hải của Nhật Bản.

Chuỗi đảo thứ nhất là khu vực kéo dài từ Nhật Bản xuống Đài Loan, Philippines và Borneo. Nếu Trung Quốc khống chế, kiểm soát được Biển Đông, Biển Hoa Đông và Eo biển Đài Loan thì họ sẽ dễ dàng vươn ra Thái Bình Dương. Các chuyên gia đánh giá, Biển Đông và Biển Hoa Đông được coi là những chốt chặn để ngăn Bắc Kinh mở rộng bành trướng ra biển lớn. Những tuyên bố mạnh mẽ của Ngoại trưởng Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ liên quan tới Biển Đông và Biển Hoa Đông tại cuộc họp hôm 01/7 là nhằm khẳng định lại những cam kết của Washington trong việc đẩy mạnh hợp tác của Nhóm Bộ Tứ trong vấn đề an ninh hàng hải để duy trì trật tự dựa trên pháp luật ở Biển Đông, Biển Hoa Đông và cả khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương./.

Thời gian gần đây, bên cạnh các hoạt động hung hăng ở Biển Đông, biển Hoa Đông và eo biển Đài Loan, Trung Quốc không ngần ngại thể hiện tham vọng, nỗ lực triển khai các hoạt động mở rộng vùng ảnh hưởng tới các quốc đảo Nam Thái Bình Dương nhằm tìm chỗ trú chân tại khu vực này. Theo Tiến sỹ Nagao Satoru, có thể có hai lý do chủ yếu thôi thúc Bắc Kinh bành trướng ra khu vực này: một là, các đảo ở Nam Thái Bình Dương nhạy cảm về mặt địa quân sự với Mỹ và đồng minh Úc, New Zealand; hai là, Bắc Kinh muốn phá vỡ “không gian sinh tồn của Đài Loan”. Một số quốc đảo ở Nam Thái Bình Dương có quan hệ Ngoại giao với Đài Loan, Bắc Kinh muốn lôi kéo các nước này cắt đứt quan hệ ngoại giao Đài Loan. Về vai trò địa chiến lược, các đảo ở Nam Thái Bình Dương và các đảo trên Biển Đông có mối liên hệ trong chiến lược phòng thủ bằng các chuỗi đảo trên biển của Trung Quốc. Các quan niệm về chuỗi đảo này được chiến lược gia Mỹ John Foster Dulles xây dựng vào năm 1951 trong Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953). Quan niệm này được Trung Quốc tiếp thu và phát triển. Các đảo trên Biển Đông là một phần của chuỗi đảo thứ nhất, còn các đảo ở Nam Thái Bình Dương thuộc về chuỗi đảo thứ hai và thứ ba. Nếu Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng ở Nam Thái Bình Dương, mối đe dọa của Trung Quốc trở nên nghiêm trọng hơn đối với Mỹ và Úc.

Bình luận về mưu đồ bành trướng lãnh thổ của Trung Quốc, Tiến sỹ Nagao Satoru, làm việc tại Viện Hudson của Mỹ, chỉ ra rằng: “Hoạt động bành trướng lãnh thổ của Trung Quốc ở Biển Đông, vùng biển Nam Thái Bình Dương, khu vực biên giới Trung Quốc-Ấn Độ và khu vực Ấn Độ Dương có nhiều điểm tương đồng với những gì nước này đã làm ở vùng biển xung quanh Nhật Bản và Đài Loan”.

Điểm tương đồng đầu tiên của chiến thuật bành trướng lãnh thổ của Trung Quốc trên cả 3 vùng biển gồm Biển Đông, biển Hoa Đông là “coi thường và diễn giải sai lệch luật pháp quốc tế hiện hành” nhằm phục vụ mưu đồ của mình khi đưa ra yêu sách đối với lãnh thổ mới. 

Là thành viên Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 (UNCLOS), song Trung Quốc luôn bóp méo, dẫn chứng sai lệch những nội dung của UNCLOS để biện hộ cho những yêu sách phi lý của họ ở Biển Đông và các vùng biển khác; Bắc Kinh cũng viện dẫn sai lệch các điều khoản của UNCLOS để lấp liếm cho các hành vi sai trái của họ trên các vùng biển. Bất chấp các quy định của luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS, Bắc Kinh thường xuyên có các hoạt động gây hấn, xâm lấn vùng biển của các nước láng giềng dù ở Biển Đông hay biển Hoa Đông để thực hiện mưu đồ bành trướng. Đồng thời, Trung Quốc luôn tìm cách biến “không tranh chấp thành “tranh chấp” trong các vấn đề liên quan đến biên giới, lãnh thổ với các nước có liên quan, sử dụng luật pháp quốc tế theo cách của mình để thực hiện chiến lược này.

Đặc điểm thứ hai của chiến lược mở rộng lãnh thổ của Trung Quốc là chiến thuật lợi dụng tính thời điểm để hành động. Bắc Kinh luôn lợi dụng tình thế mà đối phương gặp khó khăn hoặc Mỹ và các đồng minh sao nhãng, thiếu tập trung để lộ ra những “khoảng trống quyền lực”. Bắc kinh triệt để khai thác thời điểm cụ thể bất cứ khi nào họ tìm thấy “khoảng trống quyền lực”. Một ví dụ điển hình về việc lợi dụng thời điểm của Bắc Kinh là họ đã lợi dụng lúc chính quyền Việt Nam Cộng hòa ở Miền Nam Việt Nam gặp khó khăn khi phải đối phó với các cuộc tấn công từ Bắc Việt và bị Mỹ sao nhãng, bỏ rơi để dùng vũ lực đánh chiếm quần đảo Hoàng Sa ở Biển Đông năm 1974….

Tranh thủ lúc Mỹ và các đồng minh bận tâm cho cuộc chiến ở Ukraine khó có thể tập trung vào mặt trận ở Nam Thái Bình Duơng, Trung Quốc ráo riết đẩy mạnh các hoạt động mở rộng ảnh hưởng ở khu vực này. 2 tháng sau khi cuộc chiến Ukraine nổ ra, Ngày 19/4/2022, Trung Quốc và Solomon công bố Hiệp ước An ninh khiến Mỹ và các đồng minh bất ngờ. Giới phân tích nhận định từ lâu Solomon nằm trong chiến lược bành trướng lâu dài của Trung Quốc ở Nam Thái Bình Dương. Bắc Kinh đã chọn lúc Mỹ và đồng minh phải tập trung cao độ cho cuộc chiến ở Ukraine để thực hiện ý đồ này.

Tiếp đó, từ 26/5 đến 4/6/2022, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã thực hiện chuyến công du qua gần một chục đảo quốc ở Nam Thái Bình Dương để thuyết phục các nước này ký kết một thỏa thuận an ninh chung theo kiểu hiệp ước mà Trung Quốc đã có với quần đảo Solomon nhằm tăng cường vai trò của Trung Quốc đối với an ninh của các đảo ở Thái Bình Dương, mở rộng sự bành trướng của Bắc Kinh vào khu Nam Thái Bình Dương, song do các nước này đều hết sức cảnh giác trước tham vọng bành trướng của Bắc Kinh nên chuyến đi của ông Vương Nghị đã thất bại.

Chiến thuật thứ ba được Trung Quốc áp dụng là kiểm soát phi quân sự. Trung Quốc kết hợp chặt chẽ các quân bài kinh tế với mục tiêu mở rộng bành trướng ảnh hưởng. Trong những năm qua Trung Quốc đã nỗ lực thúc đẩy Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI) với việc sử dụng các dự án cơ sở hạ tầng nước ngoài để mở rộng phạm vi ảnh hưởng. Các quốc gia nhận khoản đầu tư và vay nợ đáng kể từ Trung Quốc ngần ngại chỉ trích Trung Quốc, ngay cả khi Bắc Kinh vi phạm các quy tắc quốc tế. Trung Quốc cũng sử dụng “ngoại giao vaccine” trong dịch COVID-19 để thúc đẩy thiện chí với các nước nhận viện trợ. Do đó, đối với Trung Quốc, các phương pháp phi quân sự như các dự án cơ sở hạ tầng, sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng và vaccine là nhằm mở rộng ảnh hưởng và quyền lực của họ.

Năm 2017, với chính sách “ngoại giao bẫy nợ” Trung Quốc đã thôn tính cảng biển chiến lược của Srilanka ở khu vực Ấn Độ Dương. Sau một thời gian chật vật vì nợ tiền doanh nghiệp Trung Quốc, chính phủ Srilanka phải ký thỏa thuận trị giá 1,12 tỷ USD gán nợ cảng biển Hambantota cho Trung Quốc sử dụng trong 99 năm. Việc kiểm soát cảng biển này tạo điều kiện cho Trung Quốc bành trướng ở Ấn Độ Dương, đánh vào sân sau của Ấn Độ. Điển hình ở khu vực Đông Nam Á là việc Trung Quốc dùng con bài kinh tế để mua chuộc, lôi kéo Campuchia vào quỹ đạo của Trung Quốc, thậm chí Bắc Kinh còn mưu toan thiết lập căn cứ quân sự ở Ream tỉnh Sihanoukvill, Campuchia để mở rộng bành trướng ở khu vực.

Đặc điểm thứ 4 là, Trung Quốc luôn tìm cách vu cáo, đổ lỗi cho Mỹ và các đồng minh “can thiệp vào các khu vực gây ra tình hình căng thăng để đẩy Mỹ và các đồng minh ra khỏi các khu vực mà Bắc Kinh đang có kế hoạch xâm lấn, bành trướng. Nhưng trên thực tế thì chính Trung Quốc là nguyên nhân gây căng thẳng ở các khu vực khi họ mưu toan phá vỡ nguyên trạng hiện có, phá bỏ trật tự dựa trên pháp luật. Đây là một chiến thuật được Trung Quốc áp dụng ở những khu vực nhằm tạo cho họ thế độc quyền, dễ dàng bắt nạt các nước nhỏ trong khu vực thực hiện mưu đồ bành trướng.

Ở Biển Đông, biển Hoa Đông, eo biển Đài Loan hay cả khu vực Nam Thái Bình Dương, Bộ máy tuyên truyền của Trung Quốc đã hoạt động hết công suất để rêu rao về cái gọi là “Mỹ là kẻ gây rối”, tìm cách bóp méo các sự kiện như việc ngăn cản các hoạt động của tàu chiến, máy bay Mỹ ở cự ly nguy hiểm song lại cho rằng Mỹ hành xử thiếu chuyên nghiệp… Sự hung hăng ngày càng gia tăng của Trung Quốc nhằm hiện thực hóa tham vọng bành trướng ở Biển Đông nói riêng và trên các khu vực ở khắp nơi trên thế giới đang gây mối lo ngại chung cho cộng đồng quốc tế bất chấp việc Trung Quốc sử dụng những chiến thuật hết sức tinh vi. Để tạo tiếng nói chung trong việc ngăn chặn sự bành trướng của Bắc Kinh, cần tiếp tục vạch trần những âm mưu thâm độc trong các chiến thuật bành trướng của họ.

Trong một cuộc hội đàm trực tuyến hôm đầu tuần, Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Ngụy Phượng Hòa và người đồng cấp Nhật Bản Nobuo Kishi cũng nhất trí sẽ thiết lập một đường dây nóng quân sự trong năm tới để giảm thang căng thẳng trên biển Hoa Đông.

Hai quốc gia có tranh chấp lãnh thổ kéo dài tại một nhóm đảo không người ở mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư còn Nhật Bản gọi là Senkaku. Căng thẳng trên biển Hoa Đông đã gia tăng do vấn đề chủ quyền và kích thước của vùng đặc quyền kinh tế (EEZ), vốn quyết định quyền được khai thác các nguồn lực thiên nhiên tại đây.

Tuần trước, Nội các Nhật Bản thông qua ngân sách quốc phòng cao kỷ lục 5,4 nghìn tỉ Yen (47,2 tỉ USD) cho năm tài khóa 2022, nói rằng họ tăng ngân sách là do các hoạt động tăng cường sức mạnh quân đội của Trung Quốc.

“Trong các vấn đề trên biển Hoa Đông và quần đảo Điếu Ngư, Trung Quốc sẽ giữ thái độ kiên quyết trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và lợi ích trên biển” – ông Ngụy Phượng Hòa nói, theo tuyên bố của Bộ Quốc phòng Trung Quốc.

Ông Ngụy thêm rằng cả hai nước nên cùng nhau kiểm soát rủi ro và ngăn chặn xung đột gia tăng.

Phát biểu trong cuộc hội đàm trực tuyến kéo dài 2 giờ đồng hồ, Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Nobuo Kishi nói rằng Bắc Kinh đang cố gắng thay đổi hiện trạng trên biển Hoa Đông một cách đơn phương, đồng thời hối thúc Trung Quốc kiềm chế.

Ông Kishi nói rằng hòa bình và sự ổn định của eo biển Đài Loan đóng vai trò sống còn đối với an ninh của Nhật Bản. Ông thêm rằng Tokyo “cực kỳ quan ngại” về những hoạt động của tàu hải cảnh Trung Quốc xung quanh quần đảo Senkaku/Điếu Ngư và rằng Nhật sẽ tiếp tục theo dõi sát sao tình hình.

“Do còn nhiều vấn đề hiện hữu với Trung Quốc, chúng ta cần phải nỗ lực và duy trì các cuộc đối thoại thực chất để khuyến khích sự trao đổi, thấu hiểu và tin tưởng lẫn nhau” – ông Kishi nói.

Hai vị Bộ trưởng Quốc phòng, từng đối thoại cách đây 1 năm, hội đàm trong bối cảnh căng thẳng trong quan hệ hai nước. Sự ủng hộ ngày càng tăng của Nhật đối với Đài Loan – đảo tự trị mà Bắc Kinh coi là một phần lãnh thổ của họ – trong những tháng gần đây đã khiến Trung Quốc tức giận.

Bắc Kinh đã triệu tập Đại sứ Nhật sau khi cựu Thủ tướng Shinzo Abe hồi tháng trước nói rằng, cả Mỹ và Nhật sẽ không thể ngồi yên nếu như Trung Quốc đại lục tấn công Đài Loan. Trợ lý Ngoại trưởng Trung Quốc, bà Hoa Xuân Oánh, nói với Đại sứ Nhật Hideo Tarumi rằng phát ngôn của ông Abe “đã công khai thách thức chủ quyền của Trung Quốc và thể hiện rõ sự ủng hộ các thế lực độc lập ở Đài Loan.”

Ngoài ra, Nhật Bản đã tuyên bố sẽ không cử phái đoàn của chính phủ tới tham dự Thế vận hội mùa Đông ở Bắc Kinh, một quyết định được cho là tham gia với Mỹ tẩy chay ngoại giao sự kiện thể thao này. Tuy nhiên, các vận động viên Nhật vẫn được phép tham gia.

T.P

Quy định mới được Bộ Nông nghiệp và Nông thôn Trung Quốc và Hải cảnh Trung Quốc ban hành và có hiệu lực từ ngày 26/11, nhưng tới ngày 23/12 mới được công bố chính thức trên trang web của chính phủ bằng tiếng Trung.

Thông báo của các cơ quan ban hành cho biết, mục đích của quy định mới nhằm tiêu chuẩn hóa các hình thức xử phạt hành chính trong lĩnh vực nghề cá, “đảm bảo việc thực hiện công bằng, chính đáng và hợp lý” cũng như bảo vệ “quyền và lợi ích hợp pháp” của nhà nước và công dân.

Theo quy định mới, ngư dân nước ngoài có thể bị phạt tới 400.000 Nhân dân tệ (62.700 USD) nếu bị phát hiện có hoạt động đánh bắt trong vùng đặc quyền kinh tế hoặc thềm lục địa mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền mà không có sự đồng ý của Trung Quốc. Những ngư dân này có thể bị hải cảnh Trung Quốc trục xuất và tịch thu các thiết bị đánh bắt.

Nếu ngư dân nước ngoài đánh bắt trong khu vực mà Trung Quốc tuyên bố là vùng lãnh hải hoặc ở phạm vi rất gần bờ biển Trung Quốc, họ có thể bị phạt tới 500.000 Nhân dân tệ (78.500 USD) và bị tịch thu tàu thuyền.

Quy định mới cũng cảnh báo, nếu “các hoạt động bất hợp pháp” được thực hiện tại một địa điểm mà chính quyền địa phương áp dụng hình phạt nghiêm khắc hơn thì sẽ áp dụng hình phạt của địa phương trước.

Trang web của chính phủ Trung Quốc cho biết các quy định mới đang được thực hiện thử nghiệm trước khi có hiệu lực lâu dài. Hiện các quốc gia trong khu vực vẫn chưa lên tiếng về quy định mới này.

Đây không phải lần đầu tiên Trung Quốc đơn phương đưa ra các quy định và áp dụng tại các vùng biển tranh chấp. Kể từ năm 1999, nước này đã ngang nhiên áp đặt lệnh cấm đánh bắt từ tháng 5 đến tháng 8 hàng năm ở Biển Đông, bất chấp sự phản đối của các nước. Truyền thông nhà nước Trung Quốc thậm chí đưa tin nước này bắt giữ số lượng lớn tàu mỗi năm trong thời gian áp lệnh cấm.

Hồi tháng 1, Trung Quốc đã thông qua luật hải cảnh mới, cho phép lực lượng hải cảnh phá hủy các công trình do nước ngoài xây dựng ở vùng biển hoặc trên các đảo mà Trung Quốc đơn phương tuyên bố chủ quyền. Ngoài ra, luật còn cho phép lực lượng hải cảnh Trung Quốc lên tàu, khám xét hoặc nổ súng vào các tàu nước ngoài hoạt động trong vùng biển mà Bắc Kinh đòi yêu sách chủ quyền.

Cơ quan Quản lý An toàn Hàng hải Trung Quốc hồi tháng 9 cho biết, theo quy định bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/9, các tàu nước ngoài đi vùng “lãnh hải” của Trung Quốc phải khai báo thông tin về phương tiện và hàng hóa cho các cơ quan quản lý hàng hải của Trung Quốc. Nếu các tàu nước ngoài không khai báo theo quy định, cơ quan quản lý hàng hải Trung Quốc sẽ áp dụng các luật, quy định, quy tắc và điều khoản liên quan để xử lý.

Các chuyên gia lo ngại, việc Trung Quốc đưa ra các quy định mới liên quan đến những khu vực mà nước này tuyên bố chủ quyền có thể khiến căng thẳng leo thang. Khái niệm “lãnh hải” của Trung Quốc bị phản đối khi nước này đơn phương đưa ra yêu sách chủ quyền với hầu hết diện tích Biển Đông thông qua cái gọi là “đường chín đoạn”. Ngoài ra, Trung Quốc cũng có tranh chấp chủ quyền với Nhật Bản tại quần đảo Senkaku mà Trung Quốc cũng tuyên bố chủ quyền và gọi là Điếu Ngư ở biển Hoa Đông.

T.P

Theo PLO, cụ thể, theo thông báo của chính quyền đảo Hải Nam, việc xây dựng căn cứ đầu tiên ở Biển Đông sẽ bắt đầu trước cuối năm nay ở TP Tam Á nằm ở cực nam của hòn đảo.

Sau khi chính thức đi vào hoạt động vào năm 2033, căn cứ này được kỳ vọng sẽ giúp đảm bảo an toàn cho toàn bộ hệ thống cáp biển của Trung Quốc ở Biển Đông.

Trung Quốc dự kiến cũng sẽ đóng thêm hai tàu chuyên dùng cho việc bảo trì cáp biển trong thời gian tới để “gia tăng năng lực cạnh tranh quốc tế trong hoạt động xây dựng và duy trì cáp ngầm dưới biển”, theo nội dung ghi trong thông báo của chính quyền Hải Nam.

Trên thực tế, hệ thống cáp ngầm đang dần trở nên quan trọng hơn bao giờ hết đối với lợi ích kinh tế và an ninh của mọi quốc gia.

Theo công ty nghiên cứu viễn thông TeleGeography (Mỹ), hiện có 436 tuyến cáp quang biển với tổng chiều dài lên tới 1,3 triệu km được lắp đặt ngầm trên các vùng biển toàn cầu. Khoảng 95% lượng dữ liệu thông tin toàn cầu mỗi ngày đi qua các tuyến cáp này.

Đáng chú ý, cổ phần đầu tư của 31 tuyến cáp đi vào hoạt động trong năm nay đều có sự có mặt của ba công ty viễn thông nhà nước Trung Quốc là China Mobile, China Telecom và China Unicom.

South China Morning Post còn cho biết giới lãnh đạo Bắc Kinh còn được cho là đang soạn thảo kế hoạch lắp đặt các tuyến cáp ngầm mới nối liền Bắc Mỹ và châu Âu.

Theo báo SCMP, Trung Quốc đang tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. Tổng đầu tư cho cơ sở hạ tầng kỹ thuật số từ năm 2021 đến năm 2025 lên tới 3,7 nghìn tỉ nhân dân tệ (khoảng 570 tỉ USD), cao hơn 1,2 nghìn tỉ nhân dân tệ so với kế hoạch 5 năm trước đó.

T.P