Những nỗ lực của Trung Quốc nhằm khẳng định quyền kiểm soát toàn bộ Biển Đông đã gây ra sự phản đối mạnh mẽ từ các quốc gia Đông Nam Á láng giềng. Các sự cố liên tiếp – như các cuộc tập trận quân sự và va chạm trên biển – tiếp tục làm gia tăng nguy cơ xung đột. Những hành động khiêu khích này thúc đẩy tâm lý dân tộc chủ nghĩa và làm căng thẳng quan hệ ngoại giao. Mặc dù nhiều quốc gia Đông Nam Á vẫn phụ thuộc vào Trung Quốc về mặt kinh tế, nhưng căng thẳng gia tăng đã gây ra sự ngờ vực và phẫn nộ.

Trong suốt hơn 20 năm qua, các quốc gia liên quan đến tranh chấp đã kêu gọi xây dựng một COC ràng buộc để quản lý tranh chấp, sự cố căng thẳng và thúc đẩy sự ổn định biển. Tuy nhiên, bất chấp các cuộc thảo luận thường xuyên tại các diễn đàn khu vực, tiến trình đầy ý nghĩa này vẫn chưa đi đến hồi kết. Trong bối cảnh bị Trung Quốc liên tục chèn ép và có những hành động gây hấn ở Biển Đông, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đã nhiều lần kêu gọi sớm đạt được một COC để giảm căng thẳng ở Biển Đông. Tại Hội nghị cấp cao ở Malaysia lần này, ông Marcos một lần nữa nhắc lại lời kêu gọi này.

Lời kêu gọi của ông Marcos Jr. được đưa ra chỉ vài ngày sau Diễn đàn An ninh Hàng hải ASEAN 2025 được tổ chức tại Manila, nơi có hơn 70 chuyên gia hàng hải, quan chức chính phủ và học giả từ 10 quốc gia thành viên ASEAN đã tham gia để giải quyết các thách thức về an ninh hàng hải trong khu vực. Tại diễn đàn, ông Hamzah Ishak, Phó Tổng giám đốc Hội đồng An ninh Quốc gia Malaysia, đã bày tỏ sự lạc quan thận trọng rằng COC có thể được hoàn tất vào năm tới, khi Philippines đảm nhận chức Chủ tịch luân phiên của ASEAN.

Các cuộc đàm phán về COC giữa ASEAN và Trung Quốc đã nhiều lần bị đình trệ do căng thẳng dai dẳng về các yêu sách lãnh thổ và xung đột lợi ích quốc gia. Nhiều chuyên gia tin rằng cách tiếp cận dựa trên sự đồng thuận của ASEAN không đủ sức thúc đẩy một Trung Quốc hung hăng chấp nhận bất kỳ thỏa thuận ràng buộc nào. Tại diễn đàn hàng hải ở Manila nói trên, các nhà phân tích dự đoán rằng ngay cả khi đạt được thỏa thuận như vậy, thì có khả năng phải mất ít nhất một thập kỷ nữa. Một cuộc thăm dò được thực hiện trong một cuộc thảo luận nhóm về quá trình ra quyết định dựa trên sự đồng thuận của ASEAN đã cho thấy sự hoài nghi sâu sắc. Chỉ có một người tham gia tin rằng COC có thể được hoàn tất trong vòng 3 năm. 18 người dự đoán sẽ mất một thập kỷ, trong khi phần lớn – 28 người tham gia – cho biết thỏa thuận sẽ không bao giờ thành hiện thực.

Lập trường của Trung Quốc vẫn là điều không chắc chắn lớn nhất. Mặc dù ban đầu Bắc Kinh đã bác bỏ ý tưởng về một thỏa thuận ràng buộc, nhưng hiện tại họ ủng hộ một thỏa thuận- chủ yếu là vì nó sẽ chính thức hóa các yêu sách rộng lớn của họ ở Biển Đông. Trong khi đó, các chia rẽ chính trị trong khu vực Đông Nam Á vẫn tiếp diễn, với việc Trung Quốc có ảnh hưởng đáng kể ở một số quốc gia thành viên. Để có tiến triển thực sự trong đàm phán với Trung Quốc về COC, trước tiên ASEAN phải thu hẹp khoảng cách giữa các thành viên có tranh chấp và không có tranh chấp ở Biển Đông, đồng thời tiến hành các cuộc tham vấn nội bộ kỹ lưỡng để tạo nên một mặt trận thống nhất.

Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Enrique Manalo cho biết Manila đang nhắm đến mục tiêu hoàn thành COC vào năm 2026, khi nước này tiếp quản chức Chủ tịch luân phiên ASEAN từ Malaysia. Nhà ngoại giao hàng đầu của Philippines cũng cho biết Manila sẵn sàng có thêm nhiều thỏa thuận với Bắc Kinh để giúp duy trì hòa bình trên tuyến đường thủy chiến lược này. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều lo ngại.

Trước đây đã từng có nhiều lời kêu gọi về việc nhanh chóng hoàn tất COC, nhưng không có lời kêu gọi nào thành công. Các chuyên gia cho rằng xét đến những lợi ích khác nhau trong ASEAN cũng như mối quan hệ chặt chẽ của Campuchia và Lào với Trung Quốc, thời hạn 2026 có thể không khả thi. Ông Ian Chong, Phó Giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Quốc gia Singapore, đánh giá: “Những vấn đề còn tồn đọng dường như không thể giải quyết vào thời điểm này. Nếu đẩy nhanh đàm phán để đi đến hoàn tất COC, thỏa thuận cuối cùng đó có khả năng sẽ bỏ ngỏ những vấn đề chính chưa được giải quyết đầy đủ”.

Ngoại trừ Việt Nam, phần lớn các quốc gia ASEAN lục địa đều né tránh vấn đề COC. Các quốc gia ven biển, dù là bên tranh chấp hay là nước có lợi ích trong việc sử dụng tuyến hàng hải này, cũng tỏ ra dè dặt trong việc công khai ủng hộ Philippines, mặc dù phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế năm 2016 đã bác bỏ các yêu sách của Bắc Kinh đối với phần lớn vùng biển tranh chấp. Mỗi quốc gia có yêu sách khác nhau đối với các cấu trúc và các vùng biển ở Biển Đông. Áp lực từ Trung Quốc lên các quốc gia này cũng không giống nhau. Điều này ảnh hưởng đến lập trường và mức độ chấp nhận rủi ro của từng quốc gia.

Một trở ngại lớn hơn nữa đối với sự hợp tác sự mất lòng tin giữa các quốc gia ASEAN có yêu sách – nhiều quốc gia còn có tranh chấp với nhau, chứ không chỉ với Trung Quốc. Theo ông Thomas Daniel thuộc Viện Nghiên cứu chiến lược và quốc tế Malaysia, các quốc gia Đông Nam Á có tuyên bố chủ quyền “từng tin rằng việc sử dụng sức mạnh tập thể của ASEAN để đàm phán với Bắc Kinh về Biển Đông có thể mang lại kết quả thuận lợi hơn, nhưng rõ ràng điều đó đã không diễn ra như mong đợi”. Thay vào đó, Trung Quốc đã thành công trong việc khai thác “cả những ưu tiên khác nhau trong ASEAN và quá trình ra quyết định dựa trên sự đồng thuận của nhóm để mang lại lợi thế cho mình”.

Sự thất vọng của Manila đã được Cố vấn An ninh Quốc gia Philippines Eduardo Ano lên tiếng vào đầu tháng này. Ông Ano cho biết trong khu vực, nhu cầu về sự đồng thuận đôi khi đã trở thành nguyên nhân dẫn tới tình trạng “trì trệ và thiếu hành động”, đồng thời cảnh báo rằng việc tìm kiếm một thỏa thuận của tất cả mọi người đã trở thành “một trở ngại để đạt được các cơ chế quan trọng và thống nhất”.

Trong vài thập kỷ qua, ASEAN đã phát triển đa dạng về lợi ích, loại hình chính phủ và mức độ phát triển kinh tế, tạo ra nhiều thách thức hơn trong việc ra quyết định, vì bất kỳ quốc gia thành viên nào cũng có quyền phủ quyết. Ông Dindo Manhit, Chủ tịch Viện Stratbase ADR – một trong những công ty tư vấn nghiên cứu hàng đầu của Philippines, cho biết: “Philippines từ lâu đã nhận ra rằng một số quốc gia thành viên ASEAN khó có thể đưa ra sự hỗ trợ ngay lập tức do mối quan hệ kinh tế chặt chẽ với Trung Quốc”. Tuy nhiên, điều quan trọng cần lưu ý là có vẻ ASEAN chưa bao giờ có ý định trở thành một khối tập trung vào an ninh.

Ông Dindo Manhit cho rằng hạn chế để khối này đồng thuận giải quyết COC bắt nguồn từ mục đích ban đầu khi thành lập ASEAN. Đó là không quan tâm nhiều đến việc giải quyết các vấn đề chính trị và văn hóa xã hội”, đồng thời nói thêm rằng trọng tâm cốt lõi của khối vẫn là hợp tác kinh tế. Theo ông, trước những hạn chế này, giải pháp tốt nhất của Philippines là theo đuổi quan hệ đối tác với các quốc gia ASEAN có biển và các quốc gia có cùng chí hướng – bao gồm Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam – để đảm bảo quyền tự do hàng hải và hàng không, cũng như các quyền kinh tế trong vùng đặc quyền kinh tế của mình.

Nhận thức được những hạn chế này, trong những năm gần đây, Manila đã bắt đầu tự mình giải quyết vấn đề. Nước này đã thúc đẩy chi tiêu quân sự, tăng cường quan hệ đối tác quốc phòng với các quốc gia như Nhật Bản, đồng thời mở rộng quan hệ an ninh với các đối tác bên ngoài như New Zealand, Canada, Ấn Độ, Pháp và Đức – những động thái cho thấy Manila không đặt hết hy vọng vào thỏa thuận khó lường về COC. Ông Dindo Manhit cho rằng những hành động này “không nên được coi là phản ứng chống lại bất kỳ quốc gia cụ thể nào”, mà “là một phần trong chiến lược rộng lớn hơn nhằm tăng cường thế trận an ninh và góp phần vào sự ổn định của khu vực”.

Giới phân tích nhận định mặc dù các chính trị gia Đông Nam Á vẫn tiếp tục thảo luận về COC, nhưng tình hình hiện tại cho thấy cơ hội để COC thành hiện thực là rất mong manh. Tham vọng bành trướng và các yêu sách biển phi pháp của Trung Quốc ở Biển Đông khiến việc này trở nên khó khăn. Điều này đã trở nên rõ ràng vào năm 2016, khi Toà Trọng tài được thành lập theo Phụ lục VII của UNCLOS 1982 về Biển Đông ra Phán quyết rằng yêu sách quyền lịch sử dựa trên “đường đứt đoạn” của Trung Quốc không có cơ sở pháp lý theo luật pháp quốc tế. Trung Quốc đã bác bỏ Phán quyết, tiếp tục khẳng định các yêu sách của mình và tích cực củng cố quyền kiểm soát đối với vùng biển đang tranh chấp, phản đối bất kỳ thỏa thuận nào có thể hạn chế sự thống trị của họ.

Bất chấp việc đầy rẫy những trở ngại, Philippines vẫn tiếp tục nỗ lực. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. tiếp tục kêu gọi các nước ASEAN, đưa vấn đề này vào chương trình nghị sự của các cuộc họp COC. Điều này đã giúp đưa vấn đề COC nói riêng và Biển Đông trở thành tâm điểm chú ý của dư luận quốc tế. Đây cũng là cách để tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với việc ngăn chặn sự bành trướng của Bắc Kinh./.

Với việc Campuchia là Chủ tịch ASEAN năm 2022, Trung Quốc hy vọng Phnom Penh có thể giúp họ nhanh chóng kết thúc đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC)  trong năm nay, bởi trong quá khứ (cách đây 10 năm) Bắc Kinh đã từng đạt được điều họ mong muốn thông qua sự “tiếp tay” của Campuchia ngăn cản đưa nội dung vấn đề Biển Đông vào văn kiện để Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 45 không ra được Tuyên bố chung. Thế nhưng lần này khi mà chính quyền Phnom Penh đã kết thúc năm là nước chủ nhà, nhưng COC vẫn chưa có kết quả. Điều này phản ánh sự phức tạp của vấn đề.

Ngày 23/11/2022, Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Rajnath Singh đã phát biểu tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+) lần thứ 9 ở Siem Reap, Campuchia, trong đó ông bày tỏ hy vọng rằng các cuộc đàm phán tiếp diễn về COC sẽ phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982. Nhấn mạnh các lợi ích hợp pháp của Ấn Độ trong khu vực này, ông Rajnath Singh nói: “Chúng tôi tin rằng các sáng kiến an ninh khu vực cần phải mang tính tham vấn và có định hướng phát triển, để phản ánh sự đồng thuận rộng rãi hơn… Ấn Độ ủng hộ tự do hàng hải và hàng không, thương mại hợp pháp không bị cản trở, và giải quyết một cách hòa bình các tranh chấp hàng hải”.

Tranh chấp Biển Đông nổi lên từ giữa những năm 70 của Thế kỷ 21 khi Trung Quốc dùng vũ lực đánh chiếm toàn bộ quần đảo Hoàng Sa năm 1974 lúc bấy giờ đang do chính quyền Việt Nam Cộng hòa quản lý, thực thi chủ quyền. Năm 1988, Trung Quốc một lần nữa dùng vũ lực đánh chiếm 6 thực thể thuộc quần đảo Trường Sa và năm 1995 đánh chiếm bãi Vành Khăn chỉ cách đảo Palawan của Philippines 210 km. Các nước ASEAN khác coi đó là một âm mưu trắng trợn hòng thay đổi hiện trạng trong khu vực. Tranh chấp về chủ quyền ở Biển Đông liên quan đến 5 nước, 6 bên (gồm Trung Quốc, Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei và Đài Loan) và Indonesia đang bị Trung Quốc lôi vào tranh chấp khi Bắc Kinh mở rộng xâm lấn vào vùng biển xung quanh quần đảo Natuna của Indonesia mặc dù Indonesia luôn khẳng định không liên quan đến tranh chấp Biển Đông.

 Năm 1995, Trung Quốc chiếm đóng trái phép Đá Vành Khăn, chỉ cách đảo Palawan của Philippines 210 km, khiến cho tình hình Biển Đông leo thang căng thẳng. Các nước ASEAN khác coi đó là một hành động trắng trợn thay đổi hiện trạng trong khu vực. Để đáp trả, ASEAN đã đưa ra một Thông cáo chung vào năm 1996 bày tỏ quan ngại về tình hình ở Biển Đông và kêu gọi “các bên liên quan giải quyết tranh chấp một cách hòa bình và tự kiềm chế”. Trong bối cảnh đó, một COC đã được đề xuất nhằm “đặt nền móng cho sự ổn định lâu dài trong khu vực và thúc đẩy sự hiểu biết giữa các quốc gia có yêu sách”.

Sau nhiều năm đàm phán nhọc nhằn giữa ASEAN và Trung Quốc song những bất đồng giữa hai bên khiến chưa thể đạt được COC, thay vào đó các bên thông qua Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) – một văn kiện chính trị, không ràng buộc – đã ra đời vào năm 2002. Đây được cho là bước đệm quan trọng cho việc tạo ra một COC có tính ràng buộc, qua đó sẽ đảm bảo hòa bình và ổn định trong khu vực. Tuy nhiên, việc Trung Quốc nạo vét, bồi đắp, mở rộng các thực thể mà họ chiếm để xây dựng các đảo nhân tạo và triển khai các hoạt động quân sự khiến cho tình hình Biển Đông không ngừng “nổi sóng” các nước ASEAN bày tỏ quan ngại về chủ quyền và lợi ích của họ.

Trong 20 năm qua, điều này gần như đã trở thành thực trạng của khu vực. Mặc dù, Trung Quốc đã cùng các nước ASEAN nhất trí thông qua DOC, song Bắc Kinh không tuân thủ mà tiếp tục các chính sách bành trướng, điển hình là việc họ đẩy mạnh quân sự hóa Biển Đông trong gần 1 thập kỷ qua, khiến khu vực ngày càng trở nên vô cùng bất ổn. Mặt khác, Trung Quốc đã cản trở mọi nỗ lực nhằm đạt được một COC mang tính ràng buộc.

Theo ông Ian Storey, thành viên cấp cao tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, có 3 điểm mấu chốt cản trở mọi tiến trình hướng tới một COC.
Trên Tạp chí “Foreign Policy”, Storey viết rõ: “Đầu tiên, phạm vi địa lý của thỏa thuận này sẽ như thế nào? Nó có nên bao gồm quần đảo Hoàng Sa như Việt Nam mong muốn, hay gồm bãi cạn Scarborough như Philippines muốn nhưng Trung Quốc thì không; Thứ hai, liệu COC có nên bao gồm một danh sách những điều cần và không nên làm hay không? Bắc Kinh sẽ không muốn tự trói tay mình bằng cách nhất trí một lệnh cấm đối với những hành động đó. Thứ ba, liệu COC có nên ràng buộc pháp lý hay không? Hầu hết các quốc gia thành viên ASEAN đều có vẻ ủng hộ điều này, nhưng Trung Quốc thì phản đối”.

Tháng 5/2017, ASEAN và Trung Quốc đã thông qua Bộ khung COC nhằm “tạo điều kiện thuận lợi cho tiến trình đạt được một COC hiệu quả theo mốc thời gian được hai bên thống nhất”. Một năm sau, một thỏa thuận về bản Dự thảo đàm phán COC duy nhất (SDNT) đã được thống nhất. Mặc dù được một số người ca ngợi đó là cột mốc quan trọng trong tiến trình đàm phán về COC, song vẫn có nhiều ý kiến khác tỏ ra thận trọng hơn khi đánh giá về nó.

Giới phân tích nhận định lập trường của Trung Quốc trong Dự thảo đàm phán COC duy nhất  là dựa trên việc công nhận “Đường 9 đoạn” vốn bao phủ phần lớn Biển Đông. Điều này đã khiến các quốc gia bên ngoài khu vực lo ngại, đồng thời hối thúc ASEAN và Trung Quốc đảm bảo rằng COC phải “phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành, như được phản ánh trong UNCLOS.” Việc đi trệch khỏi UNCLOS khi xây dưng COC có thể gây ra một mớ hỗn độn, không chỉ ở Biển Đông mà còn cả ở phần còn lại của thế giới có tranh chấp lãnh thổ hoặc hàng hải.

Nếu như trước đây Trung Quốc luôn tìm cách trì hoãn kéo dài tiến trình đàm phán về COC thì thời gian gần đây bỗng nhiên Trung Quốc muốn nhanh chóng kết thúc đàm phán về COC. Đặc biệt, Bắc Kinh toan tính thúc đẩy kết thúc đàm phán COC trong năm 2022 khi Campuchia làm Chủ tịch ASEAN với hy vọng có thể đạt được một COC theo yêu cầu của họ nhờ sự hỗ trợ của Phnom Penh. Tuy nhiên mưu đồ này của Bắc Kinh đã không thành do các nước ven Biển Đông đã có sự cảnh giác khi hiểu rõ Campuchia đã nằm trong vòng “kim cô” của Bắc Kinh.

Theo Đại úy Raul Pedrozo, giảng viên luật quốc tế tại Đại học Chiến tranh Hải quân Mỹ, việc Trung Quốc đột ngột hối thúc hoàn thành COC bắt nguồn từ thành công của nước này trong việc kiểm soát Bãi cạn Scarborough và quân sự hóa 2 quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa. Ông Raul Pedrozo viết trên tạp chí “Nghiên cứu Luật Quốc tế”: “Nước này (Trung Quốc) đã thay đổi nguyên trạng tới mức độ ‘chẳng có gì để mất và muốn đạt được tất cả mọi thứ bằng cách ký kết một COC để củng cố các yêu sách của mình và thúc đẩy các lợi ích kinh tế và an ninh quốc gia ở Biển Đông”. Ngoài ra, việc Mỹ và các đồng minh can dự sâu vào Biển Đông, gia tăng các hoạt động của tàu chiến, máy bay trên Biển Đông trong thời gian qua cũng khiến Trung Quốc muốn sớm có COC để chứng minh cho luận điệu lâu nay của họ rằng “Trung và các nước trong khu vực đủ năng lực giải quyết vấn đề Biển Đông”, lấy cớ đẩy Mỹ và các nước ngoài khu vực ra khỏi Biển Đông

Giới chuyên gia cho rằng những bình luận của Bộ trưởng Quốc phòng Ấn Độ Rajnath Singh được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia như Ấn Độ, Mỹ và Nhật Bản đều cảnh báo ASEAN trước việc đạt được một COC sẽ chỉ có lợi cho Trung Quốc. Như Đại úy Raul Pedrozo đã nói, “liệu giới ngoại giao ASEAN có bị ám ảnh bởi việc hoàn tất một COC viển vông đến mức họ sẽ mất đi tính khách quan và chấp nhận một thỏa thuận tồi hơn cả việc không có COC nào hay không?”.

Việc các nước ven Biển Đông chưa vội vã để kết thúc đàm phán về COC trong năm 2022 đã thể hiện rõ các nước này nhận thức đầy đủ rằng chỉ một khi COC có tính ràng buộc và phù hợp với UNCLOS mới có ý nghĩa đối với duy trì hòa bình ổn định, tự do an toàn hàng hải và hàng không ở Biển Đông. Các nhà đàm phán của các nước ven Biển Đông trong ASEAN sẽ đủ tỉnh táo, không rơi vào “cái bẫy” sức ép thời gian của Trung Quốc mà vội vã thông qua một COC chỉ phục vụ cho lợi ích của Bắc Kinh.

Ngày 27/12, tờ South China Morning Post đưa tin bà Yao Yunzhu, cựu thiếu tướng quân đội Trung Quốc và hiện là một chuyên gia về chính sách quân sự, vừa có bài viết đăng trên chuyên san World Affairs – một ấn phẩm được cho là có liên quan với Bộ Ngoại giao Trung Quốc.

Theo đó, bà Yao Yunzhu cho rằng COC có thể bị trì hoãn do các tranh chấp chưa được giải quyết, cũng như sự cạnh tranh địa chính trị gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc và đại dịch Covid-19… Các lý do này bao gồm việc liệu hiệp định có ràng buộc về mặt pháp lý hay không, phạm vi hiệu lực của COC, cũng như vai trò của các cường quốc ngoài khu vực đối với COC.

Đặc biệt, chuyên gia này nêu: “Khi các cuộc đàm phán đi vào chiều sâu, việc thương lượng sẽ trở nên căng thẳng hơn và sự can thiệp từ Mỹ và các cường quốc khác ngoài khu vực, khiến việc đạt được đồng thuận trở nên khó khăn hơn”. Thời gian qua, các chuyên gia Trung Quốc và chuyên gia quốc tế có quan hệ thân thiết với nước này thường xuyên có những bài viết với luận điểm cho rằng tình hình bất ổn ở Biển Đông là do sự can dự và các hoạt động quân sự của Mỹ tại đây. Với cách ngụy biện vừa nêu, Bắc Kinh đã chối bỏ toàn bộ trách nhiệm về việc không ngừng quân sự hóa, xây dựng hạ tầng, triển khai vũ khí và điều động lực lượng gây rối ở Biển Đông.

ASEAN và Trung Quốc cho đến nay đã thông qua Tuyên bố về Bộ Quy tắc ứng xử giữa các bên ở Biển Đông (DOC, năm 2002), Hướng dẫn thực hiện Tuyên bố (năm 2011), Khung cho Bộ quy tắc (năm 2017), và một “Văn bản đàm phán dự thảo duy nhất” (năm 2018). Tuy nhiên, Bộ quy tắc ứng xử cuối cùng vẫn chưa rõ ràng.

Vào năm 2017, ASEAN và Trung Quốc đạt thỏa thuận dự thảo khung của COC. Tuy nhiên, khi đó, phía Bắc Kinh cũng đã “móc” thêm ràng buộc qua lời phát biểu của Ngoại trưởng Vương Nghị rằng việc thúc đẩy COC đi kèm với “sự ổn định và không có can thiệp từ bên ngoài”.

Chính vì thế, việc thiếu tướng về hưu Yao Yunzhu đưa ra các lý luận trên ẩn chứa khả năng Bắc Kinh sẽ lấy lý do các hoạt động của Washington nhằm tạo cớ trì hoãn quá trình đàm phán COC.

Trước đó, tại Hội nghị đặc biệt Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN – Trung Quốc ngày 7/6 tổ chức tại Trùng Khánh, Trung Quốc nhằm kỷ niệm 30 năm quan hệ đối tác đã ra tuyên bố “ASEAN và Trung Quốc cùng cam kết đẩy nhanh nối lại đàm phán văn kiện COC thông qua các hình thức trực tuyến, “hướng tới hoàn tất sớm một bộ COC thực chất, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế”.

Hội nghị đã khẳng định quyết tâm hoàn thành lộ trình 3 năm đàm phán COC 2018-2021 bất kể những ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

Ngoài ra, theo tờ The Phnom Penh Post trong cuộc tiếp Ngoại trưởng Thái Lan Don Pramudwina ở Phnom Penh ngày 17/12, Thủ tướng Hun Sen đưa ra tuyên bố Campuchia sẽ nỗ lực làm việc để đạt sự đồng thuận về Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) khi nước này đảm nhận chức chủ tịch ASEAN trong năm 2022.

“Lập trường của Campuchia về Biển Đông là thúc đẩy việc thực hiện nghiêm ngặt Tuyên bố ứng xử giữa các bên ở Biển Đông (DOC) và chúng tôi kêu gọi các quốc gia liên quan đàm phán và nỗ lực làm việc để đạt một COC có thể cùng nhất trí”, ông Hun Sen nói.

“Tôi sẽ làm việc với các nước ASEAN khác, cùng với CHND Trung Hoa, để đàm phán cho ra COC hiệu quả và có thể chấp nhận. Việc này cũng sẽ đánh dấu tròn 20 năm ký kết Tuyên bố ứng xử giữa các bên ở Biển Đông (DOC)”, Thủ tướng Hun Sen nhấn mạnh hôm 15/12, theo cổng thông tin Fresh News.

T.P