Trên thực tế, 2 “điểm nóng” này liên quan trực tiếp tới tham vọng của Trung Quốc vượt qua chuỗi đảo thứ nhất để vươn ra biển xa, đưa nước này trở thành “cường quốc biển”. Chúng ta cùng phân tích những nỗ lực của Trung Quốc trong việc khống chế, thôn tính 2 vùng biển này để hiểu rõ điều đó.

Ở Biển Đông, Trung Quốc đã tăng cường sự quyết đoán về mặt quân sự đối với Philippines, nhưng đồng thời cũng đưa ra triển vọng can dự ngoại giao. Cách tiếp cận này nhằm mục đích củng cố sự thống trị của Bắc Kinh trong khu vực, đồng thời hạn chế khả năng đối đầu trực tiếp, nhất là khi có sự can dự của Mỹ. Một chiến lược như vậy tạo cơ hội cho quan điểm lạc quan rằng một bước đột phá ngoại giao, có thể do Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) làm trung gian, có khả năng dẫn đến một thỏa thuận cùng có lợi giữa Trung Quốc và Philippines, thúc đẩy hợp tác và ổn định khu vực thông qua việc thăm dò và quản lý tài nguyên chung.

Tuy nhiên, điều ít tính khích lệ hơn là, trong khi Trung Quốc có thể không muốn một cuộc đối đầu quân sự trực tiếp, tần suất và tính khốc liệt của các sự cố hàng hải làm tăng khả năng xảy ra một cuộc khủng hoảng lớn hơn ngoài ý muốn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Uông Văn Bân ngày 12/3 khẳng định rằng “Trung Quốc có chủ quyền không thể tranh cãi đối với các đảo ở Biển Đông và không có tranh chấp lãnh thổ giữa Trung Quốc và Philippines ở Biển Đông”. Những tuyên bố kiểu này có khả năng dẫn đến leo thang căng thẳng hơn nữa, thử thách sự đảm bảo an ninh của Mỹ trong khu vực, cũng như ý chí của Trung Quốc trong việc chứng minh những lời đe dọa của mình là sự thật.

Trong khi đó, Eo biển Đài Loan có tầm quan trọng đặc biệt trong chiến lược hàng hải rộng lớn hơn của Trung Quốc, ảnh hưởng đến các hành động của nước này ở Biển Đông. Trong lịch sử, căng thẳng ở Eo biển Đài Loan đã thúc đẩy các nỗ lực hiện đại hóa quân sự và điều chỉnh học thuyết của Trung Quốc, với sự nhấn mạnh hiện nay vào các chiến lược ngăn chặn và chống tiếp cận khu vực, bao gồm cả phong tỏa hải quân. Một vụ va chạm gần quần đảo Kim Môn (Kinmen) ở Eo biển Đài Loan hồi tháng 2/2024 đã dẫn đến xung đột mới giữa Bắc Kinh và Đài Bắc. Điều này diễn ra sau các hoạt động gần đây của hải quân Mỹ ở Eo biển Đài Loan nhằm nhấn mạnh cam kết của Washington trong việc chống lại sự quyết đoán của Bắc Kinh và hỗ trợ an ninh của Đài Loan. Trong tháng 2, Hải quân Mỹ đã cùng lúc triển khai 3 tàu sân bay tới Thái Bình Dương lần đầu tiên sau 2 năm. Vì vậy, giới chuyên gia nhận định có khả năng Trung Quốc sẽ tăng cường áp lực đối với Philippines ở Biển Đông nhằm giảm bớt các cam kết của Mỹ đối với Eo biển Đài Loan.

Mặc dù các cuộc đụng độ của Trung Quốc với Philippines chiếm hầu hết các tiêu đề bài báo trong thời gian gần đây, song những diễn biến khác trong khu vực – bao gồm cả việc Trung Quốc công bố đường cơ sở xác định lãnh thổ của nước này ở phía Bắc Vịnh Bắc Bộ, nơi nước này đã có đường phân định với Việt Nam cách đây hơn 20 năm – cũng thu hút sự quan tâm của dư luận. Bộ “7 điểm cơ sở” do Bắc Kinh công bố này cho thấy, khi được kết nối, chúng sẽ tạo thành một đường cơ sở mới cho các yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh ở Vịnh Bắc Bộ. Cùng với đó, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khẳng định tính cấp thiết của việc chuẩn bị cho cuộc đấu tranh quân sự trên biển. Dù lời lẽ của ông Tập không mới nhưng phát biểu này của ông Tập đưa ra vào thời điểm cạnh tranh địa chiến lược Trung – Mỹ ở khu vực ngày càng gay gắt khiến các nước trong khu vực, nhất là các nước ven Biển Đông càng thêm lo ngại.

Theo quan điểm của Mỹ, tranh chấp Biển Đông nên được coi là cơ hội để cân bằng sự cạnh tranh của chính Mỹ với Trung Quốc bằng các sáng kiến ngoại giao nhằm điều chỉnh tranh chấp. Khu vực này cảnh giác với những cái giá phải trả từ cạnh tranh chiến lược, tạo cơ hội cho Washington nhấn mạnh giải quyết tranh chấp một cách hòa bình và các nguyên tắc tự do hàng hải – điều mà Mỹ đang thực hiện nhưng gặp khó khăn do bản thân họ không phải là thành viên của Công ước Liên hợp quốc về Luật biển.

Nhận thức rõ mối liên hệ giữa tranh chấp Biển Đông và Eo biển Đài Loan, bên cạnh việc tăng cường sự phòng thủ ở Biển Đông, Philippines còn tăng cường sự hiện diện quân sự trên các hòn đảo ở phía Bắc đối diện với Eo biển Đài Loan. Đầu tháng 2/2024, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro đã đến thăm một đơn vị hải quân ở Mavulis, nằm cách mũi phía Nam của Đài Loan chỉ 88 dặm và thậm chí còn gần nhiều hòn đảo lân cận của Đài Loan hơn. Hải quân Philippines mô tả chuyến thăm chưa từng có của Bộ trưởng Quốc phòng Teodoro biểu thị “thời điểm then chốt trong cam kết của quốc gia chúng ta về bảo vệ lãnh thổ và an ninh quốc gia”.

Trong chuyến thăm Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro đã ra lệnh cho quân đội tăng số lượng binh sĩ đồn trú tại các đảo cực bắc gần Eo biển Đài Loan để củng cố khả năng phòng thủ lãnh thổ của Manila. Hải quân Philippines cho biết Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro cũng kêu gọi phát triển thêm công trình trên quần đảo Batanes ở phía Bắc xa xôi, cách Đài Loan chưa đầy 200 km (125 dặm). Ông Teodoro nhấn mạnh Batanes là “mũi nhọn của Philippines ở ranh giới phía bắc”, đồng thời cho biết: “Bắt đầu từ năm 2024, nhịp độ hoạt động của Lực lượng vũ trang Philippines (AFP) sẽ cao hơn”.

Kênh Bashi giữa các đảo Batanes và Đài Loan chiếm vị trí quan trọng đối với các tàu di chuyển giữa Tây Thái Bình Dương vào Biển Đông. Thời gian qua, quân đội Trung Quốc thường xuyên cử tàu và máy bay đi qua eo biển này. Các nhà phân tích nhận định việc tăng cường hiện diện ở các đảo Batanes giúp kiếm soát tuyến đường qua kênh Bashi, đồng nghĩa với việc theo dõi di chuyển của các tàu chiến từ Tây Thái Bình Dương và Eo biển Đài Loan hay Biển Đông. Đây là lý do ông Teodoro tới thăm khu vực này. Đáng chú ý việc tăng cường sự hiện diện của quân đội Philippines ở các đảo phía Bắc gần Eo biển Đài Loan gắn liền với việc mở rộng hợp tác quốc phòng giữa Philippines và Mỹ.

Các chiến lược gia Philippines cho rằng Trung Quốc đang ngày càng coi Kênh Bashi, Biển Đông và Eo biển Đài Loan như một phần của một trận địa tổng hợp. Theo họ, điều này thúc đẩy Manila cần phải thực hiện các biện pháp đối phó toàn diện tương ứng. Với nhận thức đó, giới quân sự Philippines đã phải điều chỉnh chiến lược phòng thủ của mình hướng lên phía Bắc. Qua việc tăng cường sự hiện diện của quân đội Philippines và cho phép quân đội Mỹ quyền tiếp cận 3 căn cứ quân sự nằm ở các địa phương phía Bắc, chính quyền Manila có thể giám sát các hoạt động của tàu quân sự các nước qua Kênh Bashi, thúc đẩy việc duy trì nguyên trạng ở Eo biển Đài Loan.

Batanes từng là một trong những địa điểm huấn luyện trong cuộc tập trận quân sự chung tháng 4/2023, được gọi là Balikatan, với sự tham gia của hơn 17.000 binh sĩ Philippines và Mỹ, khiến nó trở thành cuộc tập trận quân sự thường niên lớn nhất từ trước đến nay. Tháng 11/2023, quân đội Philippines và Mỹ đã tuần tra chung ngoài khơi vùng biển cực bắc của Philippines. Mỹ cũng đang xem xét phát triển cơ sở cảng biển ở tỉnh Batanes, phía Bắc Philippines, trong đó có Mavulis. Tháng 8/2023, các quan chức Lầu Năm Góc được cho là đã tới Batanes để thảo luận với Thống đốc Marilou Cayco về nguồn tài trợ cho dự án này. Đây được coi là một động thái nhằm tăng cường khả năng tiếp cận của Mỹ tới các hòn đảo có vị trí chiến lược đối diện với Đài Loan.

Tháng 2/2023 Philippines và Mỹ đã đạt thỏa thuận cho phép lực lượng quân đội Mỹ có thể tiếp cận thêm 4 căn cứ quân sự mới trong khuôn khổ sửa đổi Thỏa thuận Hợp tác Quốc phòng Tăng cường (EDCA). Điều khiến giới quan sát ngạc nhiên là quyết định của Manila mở rộng các giới hạn của EDCA với định hướng phía Bắc hướng tới Đài Loan thay vì hướng Tây hướng tới Biển Đông, nơi Manila và Bắc Kinh đang mâu thuẫn gay gắt về các vùng lãnh thổ và thực thể tranh chấp. Theo đó, có ba căn cứ ở phía Bắc đối diện với Eo biển Đài Loan, chỉ có một căn cứ ở Palawan kề với Biển Đông.

Tổng thống Philippines Marcos Jr. thừa nhận rằng “rất khó để tưởng tượng” đất nước của ông vẫn giữ thái độ “trung lập” hoàn toàn trong bối cảnh lo ngại về một cuộc xung đột ở Eo biển Đài Loan do Trung Quốc tiến hành. Các chuyên gia quân sự cho rằng điều này cho thấy cách nhìn xa trông rộng mang tính chiến lược của ông Marcos bởi tính chất 2 vùng biển này tuy có khác nhau (Eo biển Đài Loan là tranh chấp giữa Bắc Kinh và Đài Loan, còn Biển Đông là tranh chấp đa phương gồm 6 bên), song nếu xung đột xảy ra ở Eo biển Đài Loan sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới Biển Đông. Nếu Trung Quốc đánh chiếm Đài Loan thôn tính được Eo biển Đài Loan, thì họ sẽ tiếp tục lấn tới ở Biển Đông. Mặt khác, việc Bắc Kinh phải lo ứng phó ở Eo biển Đài Loan sẽ khiến họ không thể rảnh tay tập trung sức mạnh vào Biển Đông.

Chính quyền Philippines khẳng định rằng bất kỳ sự hợp tác nào với Lầu Năm Góc đều chủ yếu hướng tới mục tiêu kinh tế và dân sự. Ví dụ, cảng ở Batanes được cho là sẽ tăng cường kết nối giữa tỉnh tương đối biệt lập (được bao quanh bởi biển động và thường xuyên bị ảnh hưởng bởi gió mùa) và phần còn lại của Philippines. Đối với các cơ sở cảng ở các tỉnh khác cũng thuộc phía Bắc Philippines, chính quyền Manila nhấn mạnh rằng bất kỳ sự hỗ trợ hoặc sự hiện diện luân phiên nào của Mỹ sẽ chủ yếu dành cho các hoạt động Hỗ trợ Nhân đạo và Cứu trợ Thiên tai (HADR). Nhưng như một quan sát viên ở Washington đã nói, những cơ sở đó cũng có thể có “công dụng kép”. Ví dụ, về mặt lý thuyết, chúng được xây dựng để làm bãi đậu cho máy bay vận tải phục vụ hoạt động của HADR nhưng cũng có thể là bến đáp của các máy bay chiến đấu và hệ thống vũ khí thiên về tấn công hơn.

Steve Tsang, Giám đốc Viện Trung Quốc tại Trường Nghiên cứu Phương Đông và châu Phi ở London, gần đây đã nói với giới truyền thông: “Bắc Kinh sẽ coi bất kỳ động thái nào của Mỹ nhằm xây dựng các cảng và cơ sở hậu cần phục vụ mục đích dù là quân sự hay dân sự” ở Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương là một hành động thù địch vì chúng cũng có thể “được sử dụng để hỗ trợ bất kỳ sự can thiệp tiềm tàng nào của Mỹ trong trường hợp Trung Quốc sử dụng vũ lực chống Đài Loan”.

Mặc dù luôn khẳng định chiến lược tăng cường sức mạnh quốc phòng của Philippines chủ yếu là “phòng thủ” và không nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào (ám chỉ Trung Quốc), song mặt khác chính quyền Marcos Jr đã gửi đi những tín hiệu lẫn lộn về lập trường của họ đối với vấn đề Đài Loan. Trong chuyến thăm Washington tháng 5/2023, Tổng thống Philippines đã bóng gió đề cập khả năng nước này tham gia chiến lược “răn đe tổng hợp” liên quan đến Đài Loan. Giới chuyên gia cho rằng sự lấp lửng, không rõ ràng này của ông Marcos cũng là nhằm đối phó với chính sách hai mặt, “nói một đằng, làm một nẻo” của Bắc Kinh. Tóm lại, trong bối cảnh các hành động hung hăng, gây hấn của Bắc Kinh nhằm vào Manila ở Biển Đông ngày càng gia tăng, chính quyền của Tổng thống Marcos Jr. đang có cách tiếp cận toàn diện hơn trong việc ứng phó với Trung Quốc cả ở Biển Đông lẫn Eo biển Đài Loan trong đó kiểm soát Kênh Bashi là mục tiêu Manila đang hướng tới. Điều này trở thành động lực cho những nỗ lực đổi mới trong khu vực nhằm duy trì nguyên trạng ở cả Biển Đông lẫn Eo biển Đài Loan.

Gần 70 năm qua, giới tuyến mường tượng chạy dọc Eo biển Đài Loan giữa Đài Loan và Trung Quốc đã giúp duy trì hòa bình, nhưng “đường trung tuyến” này ngày càng trở nên vô nghĩa trong bối cảnh Bắc Kinh tập trung nguồn lực để hiện đại hóa lực lượng hải quân và ngày càng trở nên hung hăng hơn để khẳng định sức mạnh của họ trên biển. Các tàu chiến và máy bay của quân đội Trung Quốc thường xuyên vượt qua giới tuyến này như một phần trong các bước mà Bắc Kinh triển khai để kiểm soát các vùng biển xung quanh Trung Quốc.

Eo biển Đài Loan rộng khoảng 180 km và tại nơi hẹp nhất, đường trung tuyến cách vùng biển của Đài Loan khoảng 40 km.  Đường trung tuyến không có vật thể nào đánh dấu nó. Trong nhiều năm, Trung Quốc đã ngầm thừa nhận điều đó nhưng vào năm 2020, một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao tuyên bố nó “không tồn tại”.

Cao trào của việc triển khai lực lượng hải quân và không quân của Trung Quốc xung quang đảo Đài Loan diễn ra sau khi Chủ tịch Hạ viện Mỹ Nancy Pelosi thực hiện chuyến thăm tới Đài Loan bất chấp sự phản đối của Bắc Kinh hồi đầu tháng 8/2022. Một quan chức Đài Loan giấu tên am hiểu về kế hoạch an ninh trong khu vực nhận định: “Họ (Bắc Kinh) muốn gia tăng sức ép lên chúng tôi với mục tiêu cuối cùng là chúng tôi (Đài Loan) từ bỏ đường trung tuyến. Họ muốn biến điều đó thành sự thật”.

Hiểu rõ ý đồ của Bắc Kinh, Bộ trưởng Ngoại giao Đài Loan Ngô Chiêu Nhiếp cũng phát biểu trong một cuộc họp báo hồi tháng 8/2022 rằng sự thay đổi nguyên trạng là không thể chấp nhận, đồng thời nhấn mạnh: “Chúng ta (Đài Loan) cần chung tay với các đối tác có chung chí hướng để đảm bảo rằng đường trung tuyến vẫn ở đó, để bảo vệ hòa bình và ổn định xuyên Eo biển Đài Loan”. Vấn đề là liệu sự hỗ trợ của quốc tế dành cho Đài Loan có đủ để ngăn cản Trung Quốc tuần tra một trong những tuyến đường vận chuyển nhộn nhịp nhất thế giới ở phía Đông đường trung tuyến (nằm bên phía Đài Loan) tại eo biển Đài Loan hay không? hay liệu các bạn bè của Đài Loan có giúp duy trì đường ranh này hay không?

Chưa đầy 4 tuần sau khi bà Pelosi, Chủ tịch Hạ viện Mỹ thăm Đài Loan, hôm 28/8/2022 tàu tuần dương của hải quân Mỹ Chancellorsville và Antietam thực hiện hành trình qua eo biển Đài Loan; sau đó 3 tuần, hôm 20/9/2022, tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke cùng tàu khu trục HMCS Vancouver lớp Halifax của Hải quân Hoàng gia Canada đã đi qua eo biển Đài Loan. Tàu chiến Mỹ thường xuyên đi qua eo biển Đài Loan. Tuy nhiên, tàu chiến Mỹ và hải quân các nước phương Tây khác đi qua eo biển Đài Loan đều nhấn mạnh là “tiến hành quá cảnh thường lệ” ở vùng biển quốc tế, chứ không phải để thực thi nghiêm ngặt giới tuyến trong mường tượng ở eo biển Đài Loan, vốn không có giá trị pháp lý.

Cái khó cho Đài Loan duy trì đường trung tuyến ở eo biển Đài Loan là các tàu của Mỹ khi di chuyển qua eo biển Đài Loan không thách thức các tàu của Trung Quốc ở hai bên đường trung tuyến. Thậm chí, một số quan chức Mỹ cho rằng việc Trung Quốc đi qua đường trung tuyến có rất ít tầm quan trọng về mặt chiến thuật; Mỹ không cần phải duy trì hiện trạng của đường này hoặc đẩy lùi các động thái của Trung Quốc.

Ông Christopher Twomey, học giả tại Trường sau Đại học Hải quân Mỹ ở California, bày tỏ ông tin rằng Hải quân Mỹ coi đường này là một “tạo tác chính trị” hơn là một đường pháp lý. Ông Twomey cho rằng không nên phóng đại những mối nguy hiểm và nên tiếp tục công nhận và sử dụng eo biển Đài Loan như một tuyến đường thủy quốc tế. Ông Twomey nhấn mạnh: “Sự hiện diện của Trung Quốc ở bất cứ bên nào của giới tuyến mường tượng trong khu vực đó không có khả năng dẫn đến bất kỳ phản ứng tác chiến nào”.

Giới phân tích nhận định rằng Bắc Kinh đang lợi dụng chuyến thăm Đài Loan của bà Pelosi để xóa bỏ đường trung tuyến mường tượng ở eo biển Đài Loan bởi họ ý thức rằng một đường trung tuyến như vậy là biểu tượng cho sự thống trị lâu đời của Mỹ với các vùng biển gần của Trung Quốc. Trung Quốc cần xóa bỏ nó để vượt qua chuỗi đảo thứ nhất, mở rộng sức mạnh và sự ảnh hưởng của họ ra Thái Bình Dương. Trong những ngày đầu tháng 8/2022, các tàu khu trục và khinh hạm của Trung Quốc đã chơi trò “mèo vờn chuột”, trong đó các tàu Trung Quốc cố gắng di chuyển xung quanh các tàu tuần tra của Đài Loan để vượt qua đường trung tuyến ở eo biển Đài Loan. Các máy bay chiến đấu của Trung Quốc cũng đã vượt qua đường ranh giới, dù chỉ một quãng ngắn.

Những hoạt động xóa nhòa đường trung tuyến của Trung Quốc không có ý nghĩa về mặt pháp lý bởi trên thực tế đường ranh giới này không được xác lập dựa trên căn cứ pháp lý mà chỉ là lằn ranh do một tướng Mỹ vạch ra; theo quy định của Công ước Liên hợp quốc về Luật biển 1982 thì tàu thuyền các nước, kể cả tàu quân sự có quyền qua lại tự do vô hại ở vùng biển này. Đây là lý do vì sao Mỹ không thể đứng ra bảo vệ đường ranh giới này. Tuy nhiên, những hoạt động liên tục của tàu chiến, máy bay Trung Quốc ở khu vực này có thể đưa đến những hệ lụy xấu về việc phá vỡ nguyên trạng trong khu vực, nhất là Biển Đông.

Thứ nhất, dù không công nhận đường trung tuyến, nhưng Bắc Kinh trong suốt nhiều năm cũng hạn chế các hoạt động quân sự vượt qua đường ranh giới này. Vì thế, việc Trung Quốc đẩy mạnh các hoạt động quân sự gần như xóa mờ đường trung tuyến ở eo biển Đài Loan có thể xem là động thái tăng cường kiểm soát vùng biển này. Rõ ràng đây là hành vi làm thay đổi tình hình ổn định ở vùng biển này đã tồn tại bấy lâu nay để thiết lập cái gọi là “trạng thái bình thường mới”. Điều này đồng nghĩa với việc làm thay đổi nguyên trạng ở eo biển Đài Loan.

Nếu cộng đồng quốc tế im lặng, Bắc Kinh sẽ tiếp tục lấn tới không chỉ ở khu vực eo biển Đài Loan mà sẽ mở rộng hoạt động uy hiếp của tàu chiến, máy bay ra các vùng biển xung quanh như Biển Đông và biển Hoa Đông để tạo cái gọi là “bình thường mới” với sự khống chế của lực lượng hải quân, không quân Trung Quốc ở các vùng biển này, đe dọa tự do và an toàn hàng hải, hàng không trên tuyến đường biển quan trọng này.

Thứ hai, Bắc Kinh sử dụng hoạt động quân sự để xóa nhòa đường trung tuyến ở eo biển Đài Loan là bước leo thang quân sự mới, tạo tiền lệ xấu để có thể gia tăng các hoạt động quân sự ở Biển Đông hay biển Hoa Đông để vượt qua chuỗi đảo thứ nhất. Những năm gần đây, Bắc Kinh đã tăng cường các hoạt động xung quanh Đài Loan. Mượn cớ chuyến thăm Đài Loan của bà Pelosi, Trung Quốc đã triển khai một tàu sân bay và tổ chức các cuộc tập trận để chứng tỏ sự hiện diện quân sự của họ ở vùng biển phía Đông của Đài Loan. Trước đây chưa từng diễn ra việc tàu chiến và máy bay Trung Quốc thường xuyên qua lại vùng biển giữa Đài Loan và Nhật Bản. Các máy bay được Trung Quốc sử dụng là oanh tạc cơ chiến lược H-6K có thể mang tên lửa hành trình có khả năng tấn công tàu chiến các nước trên Thái Bình Dương. Sự hiện diện quân sự lớn hơn của Bắc Kinh là một bước leo thang mới gây căng thẳng ở khu vực.

Trung Quốc đang sử dụng chiến lược giống nhau ở eo biển Đài Loan và Biển Đông. Bắc Kinh tuyên bố những vùng biển này là của Trung Quốc và nếu các nước làm theo những gì Bắc Kinh muốn thì sẽ mặc nhiên trở thành vùng biển của Trung Quốc. Ông Collin Koh, chuyên gia quốc phòng thuộc Trường Nghiên cứu quốc tế S.Rajaratnam,Singapore thẳng thắn chỉ ra rằng: “Đó là một phần trong nỗ lực của Trung Quốc nhằm gia tăng sự hiện diện quân sự trong khu vực vì nước này đang tăng cường sức mạnh viễn chinh tốt hơn. Những gì họ áp dụng ở eo biển Đài Loan, họ có thể áp dụng ở Biển Đông”.

Có sự khác biệt địa lý nhất định giữa eo biển Đài Loan và Biển Đông nên cách thức Trung Quốc áp dụng chiến lược trên ở 2 vùng biển này có thể khác nhau, song Bắc Kinh có một mục tiêu chung là thống trị cả 2 vùng biển này. Các chuyên gia quân sự còn cảnh báo, các nhóm tổ hợp máy bay ném bom và máy bay tiếp dầu đã được Bắc Kinh sử dụng ở eo biển Đài Loan có thể được triển khai khu vực rộng lớn hơn trên Biển Đông. Điều này có nghĩa là Trung Quốc có thể cảnh báo loại trừ tàu quân sự nước ngoài ra khỏi Biển Đông.

Có thể nói, những gì diễn ra ở các vùng biển xung quanh Đài Loan sau chuyến thăm của Chủ tịch Hạ viện Mỹ Pelosi không chỉ tạo nguy hiểm cho Đài Loan, mà còn tạo mối lo ngại lớn đối với các nước ven Biển Đông.

Theo trang tin Đài Loan Chinatimes ngày 26/12, sau khi chiếc tàu đổ bộ tấn công Type 075 đầu tiên của Trung Quốc được biên chế vào Hạm đội Nam Hải hồi tháng 4 năm nay, lại có thêm hai chiếc cùng loại nữa được đưa vào hoạt động trước cuối năm nay và được biên chế vào Hạm đội Đông Hải trực thuộc Bộ Tư lệnh Chiến khu Miền Đông hướng tác chiến là eo biển Đài Loan.

Cách đây không lâu, sau khi một chiếc Type 075 bị chụp ảnh tại một quân cảng ở Châu Sơn (Zhoushan), tỉnh Chiết Giang, logo của con tàu đã được lan truyền trên mạng, cho thấy chiếc tàu đổ bộ tấn công Type 075 thứ hai này đã được đặt tên là “Quảng Tây”, mang số hiệu 32 đã được biên chế vào biên đội tàu đổ bộ của Chiến khu Miền Đông, rõ ràng quyết định này được Trung Quốc đưa ra để đối phó với tình hình ngày càng phức tạp ở Biển Hoa Đông và eo biển Đài Loan.

Theo truyền thông Trung Quốc, chiếc tàu đổ bộ tấn công Type 075 thứ hai được hạ thủy tại Nhà máy đóng tàu Hộ Đông Thượng Hải vào tháng 4 năm ngoái đã hoàn tất việc trải qua cuộc thử nghiệm trên biển. Ngày 23/4 năm nay, nhân kỷ niệm 72 năm ngày thành lập Hải quân Trung Quốc, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quân ủy Tập Cận Bình, tàu Hải Nam – chiếc Type 075 đầu tiên, cùng tàu ngầm hạt nhân chiến lược Type 094A Trường Chinh 18 và tàu khu trục cỡ vạn tấn Type 055 Đại Liên cùng tổ chức lễ nhập biên. Vào thời điểm đó, có tin đồn rằng chiếc Type 075 thứ hai đang chạy thử nghiệm sẽ sớm được đưa vào biên chế.

Theo giới truyền thông, cư dân mạng Trung Quốc đại lục mới đây đã chụp được ảnh con tàu đổ bộ tấn công Type 075 đậu trong quân cảng thuộc căn cứ của Hạm đội Đông Hải ở Châu Sơn, Chiết Giang. Theo phân tích, hạm đội Đông Hải đã tiếp nhận nó vào biên chế, nhưng chưa chính thức thông báo tuyên truyền rộng rãi.

Mới đây, trên mạng lại lan truyền bức ảnh chụp được cho là logo (phù hiệu) của chiếc tàu đổ bộ Type 075 thứ hai này. Bức ảnh cho thấy trên logo có ghi tên tàu là “Quảng Tây” và số hiệu tàu 32, điều này đã xác nhận tin đồn trước đó nói rằng tàu Type 075 thứ hai mang tên là “Quảng Tây hạm”. Đồng thời, chiếc tàu cũng đã xuất hiện trong quân cảng của Hạm đội Đông Hải. Điều này chứng tỏ nó đã được biên chế vào một hạm đội tàu đổ bộ nào đó ở Chiến khu Miền Đông, rõ ràng đây là quyết định của Hải quân Trung Quốc để đối phó với tình hình ngày càng phức tạp trên Biển Hoa Đông. Thông tin mới nhất cho biết chiếc “Quảng Tây” đã được đưa vào biên chế Hạm đội Đông Hải ngày 26/12/2021.

Theo truyền thông, tàu tấn công đổ bộ lưỡng cư Type 075 Quảng Tây là chiếc tàu chiến đổ bộ cỡ vạn tấn thứ hai của Hải quân Trung Quốc. Theo tư liệu chính thức, tàu đổ bộ tấn công lớp Type 075 (NATO gọi là “Yushen-class landing helicopter assault”), có chiều dài 237m, rộng 36m, chiều cao tương đương ngôi nhà 15 tầng, sử dụng 4 động cơ diezen 16PC2, tổng công suất 64.000Kw/87.000 mã lực, tốc độ cao nhất 25 hải lý/h (46,3km/h). Type 075 có lượng choán nước đầy tải 40.000 tấn, mức trọng tải tương đương với tàu tấn công đổ bộ lớp Wasp (Wasp-class amphibious assault ship) của Mỹ, nhưng nó có lợi thế của một con tàu sinh sau nên khắc phục được những hạn chế của những con tàu thế hệ trước. Đây là loại tàu đổ bộ lớn nhất của Hải quân Trung Quốc, có thể mang ít nhất 30 trực thăng Z-20, Z-10 và một số máy bay không người lái, boong tàu có thể cùng lúc cất hạ cánh 7 trực thăng. Nó có thủy thủ đoàn 1.100 người, khoảng 1.000 lính thủy đánh bộ

Ngoài ra, tàu tấn công đổ bộ Type 075 có nhà chứa máy bay rộng 3.000m2, 2 hệ thống thang máy nâng hạ máy bay trên tàu, 7 điểm cất và hạ cánh trực thăng trên boong, có thể đảm bảo cất cánh và thu hồi hơn 30 máy bay trực thăng trong một khoảng thời gian tương đối ngắn. Nó có thể mang 4 tàu đổ bộ đệm khí loại Type 726, có thể chở hàng nghìn tấn vật tư chiến đấu hoặc hàng nghìn lính thuộc lực lượng đổ bộ được vũ trang đầy đủ; hoặc có thể chở hơn 50 xe chiến đấu bọc thép đổ bộ và một số lượng lớn xuồng tấn công.

Về vũ khí phòng thủ trên tàu, tàu tấn công đổ bộ Type 075 có hai hệ thống phòng thủ tầm gần H/PJ-11 (pháo phòng không 30mm 11 nòng), hai hệ thống tên lửa phòng không tầm ngắn Hongqi-10 với 18 quả đạn và ba hệ thống phóng rôc-két 122mm 24 nòng.

Dự án đóng tàu Type 075 được khởi động từ năm 2011, qua nhiều lần sửa đổi đến 2018 bắt đầu triển khai đóng chiếc Hải Nam đầu tiên, hạ thủy tháng 9/2019 và đưa vào biên chế tháng 4/2021. Theo một quan chức hải quân về hưu tiết lộ, Trung Quốc có kế hoạch đóng 5 chiếc Type 055, hiện đã hoàn thành 3 chiếc (chiếc thứ 3 hạ thủy ngày 29/1/2021, đã ra biển chạy thử từ ngày 25/11 đến 14/12, dự kiến nó sẽ được đặt tên là An Huy và mang số hiệu 33, cũng được đưa vào biên chế Chiến khu Miền Đông). Có tin, trong tương lai Trung Quốc sẽ trên cơ sở Type 055 nghiên cứu đóng loại tàu tấn công đổ bộ Type 076 với các trực thăng sẽ được cất cánh bằng máy phóng.

Theo các thông tin chính thức, tàu tấn công đổ bộ Type 075 có thể được biên chế cùng với đội tàu khu trục, hộ vệ và hậu cần để tạo thành biên đội tàu tấn công đổ bộ viễn chinh. Nó có khả năng thực hiện các hoạt động đánh chiếm đảo, đổ bộ cướp bãi biển và vận chuyển lực lượng viễn dương. Đây là hoạt động tác chiến được coi là có chất lượng mới của Hải quân Trung Quốc, một nền tảng quy mô lớn hùng mạnh sử dụng cho các hoạt động cơ động đổ bộ ba chiều trên biển.

T.P

Thời tiết mùa đông trên biển không phù hợp để tiến hành các hoạt động đổ bộ ở eo biển Đài Loan. Cuộc tập trận của tàu sân bay Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) vì thế mà thiếu ý nghĩa thực tế, nên chỉ có thể dùng để “dương oai” với Hoa Kỳ và Nhật Bản.

Liêu Ninh có gì?

Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã chụp được một bức ảnh rõ nét về tàu sân bay Liêu Ninh. Trên boong có thể nhìn thấy 7 máy bay, trong đó có 6 máy bay chiến đấu J-15 phía sau boong, chiếc trực thăng còn lại đang đậu ở giữa đường băng trên boong phía trước.

Theo dữ liệu được công bố bởi Sách trắng quốc phòng năm 2021 của Nhật Bản, số lượng máy bay chiến đấu J-15 của ĐCSTQ đã tăng từ 20 chiếc vào năm 2020 lên 34 chiếc vào năm 2021. Tàu sân bay Liêu Ninh của ĐCSTQ tuyên bố có thể chở 24 máy bay, trong khi tàu sân bay Sơn Đông được cho là có khả năng chở 36 máy bay, J-15. Tuy nhiên số J-15 trên tàu Liêu Ninh không đủ 24 chiếc. Như vậy có thể còn một số J-15 ở căn cứ trên đất liền để phục vụ việc đào tạo phi công.

Ngày 16/12, Twitter của Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ đã công bố hình ảnh tàu sân bay Carl Vinson (CVN70) đi vào Biển Đông, trên boong dày đặc các máy bay chiến đấu.

Ngược lại, mặc dù ĐCSTQ đã có hai tàu sân bay, nhưng rất khó để phát triển khả năng chiến đấu do thiếu các máy bay trên boong tàu. Hải quân Trung Quốc còn thiếu cả máy bay cảnh báo sớm, máy bay trực thăng và máy bay vận tải.

Liêu Ninh đã đi được tới đâu?

Vào tháng 4 năm nay, tàu Liêu Ninh từng xuất phát từ Thanh Đảo, đi qua phía đông Đài Loan, tiến vào Biển Đông, nhưng lại quay trở lại Hồng Kông trong vòng một tháng, trong thời gian đó, nó được theo sau bởi các tàu sân bay của Hải quân Hoa Kỳ và được giám sát liên tục. Vào ngày 29 tháng 4, Ngô Khiêm, một phát ngôn viên của Bộ Quốc phòng ĐCSTQ, đã trả lời rằng tàu sân bay không phải là “trạch nam” (chỉ những chàng trai chỉ luôn thích ở trong nhà, lẩn trốn mọi hoạt động bên ngoài).

Vào tháng 4 năm 2020, tàu sân bay Liêu Ninh cũng đã xuất kích một lần, đến tận Biển Philippines rồi quay trở lại, chuyến đi khứ hồi mất khoảng 20 ngày. Vào năm 2021, ĐCSTQ có lẽ muốn chứng minh rằng Liêu Ninh không phải là “trạch nam”, và cuối cùng đã khai triển trở lại vào tháng 12. Mặc dù vậy, tàu sân bay của ĐCSTQ chỉ có thể được điều động hai tháng trong một năm, và rất khó để chứng minh rằng nó không phải là “trạch nam”.

Sơn Đông, một tàu sân bay khác của ĐCSTQ, còn giống “trạch nam” hơn. Vào tháng 12 năm 2019, tàu Sơn Đông được chuyển giao trên đảo Hải Nam. Ông Tập Cận Bình đã đích thân tham gia, nhưng tàu Sơn Đông nhanh chóng quay trở lại Nhà máy đóng tàu Đại Liên trong một năm; vào tháng 12 năm 2020, tàu Sơn Đông cuối cùng đã đến căn cứ đảo Hải Nam, nhưng cho đến nay không có ghi chép nào về việc tàu ra khơi.

Sau khi tàu sân bay Carl Vinson của quân đội Mỹ lần đầu tiên chở máy bay chiến đấu F-35, nó đã lên đường đến Hawaii để tập trận vào tháng 7 và chính thức được khai triển đến Tây Thái Bình Dương vào tháng 8, tuần tra qua lại giữa Biển Philippines, Biển Đông và Ấn Độ Dương, và liên tục tập trận với hải quân các nước.

Vào ngày 6 tháng 4 năm nay, Tân Hoa Xã của ĐCSTQ đã đăng một bài viết nói rằng “tàu sân bay là một tàu nổi lớn với các máy bay trên boong bay là vũ khí chiến đấu chính, một quốc gia có thể chiến đấu ở những nơi xa lãnh thổ của mình, và tàu sân bay cũng là biểu tượng cho sức mạnh dân tộc toàn diện của một quốc gia”.

Liêu Ninh băng qua eo biển Miyako nên được ĐCSTQ coi là biểu tượng của chiến tranh trên biển xa. Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản đã nắm rõ mọi động thái của hạm đội tàu sân bay của ĐCSTQ, đồng thời chụp được hình ảnh rõ ràng, bao gồm tàu ​​khu trục Type 055 đi cùng Nam Xương (101), tàu khu trục Type 054A Nhật Chiếu (598) và tàu tiếp liệu Thanh Hải Hồ (901), cũng như tàu khu trục Type 052D Hạ Môn (154).

Hạm đội Bắc Hải của ĐCSTQ không có nhiều tuyến đường ra vào Thái Bình Dương, nếu không vượt qua eo biển Đài Loan thì sẽ không thể đi qua được các đảo của Nhật Bản. Nếu xảy ra chiến tranh, hạm đội của ĐCSTQ sẽ gặp khó khăn trong việc tự bảo vệ mình trước các tên lửa chống hạm trên bờ, cho dù tên lửa chống hạm Type 12 của Nhật Bản hay tên lửa tấn công hải quân mà Thủy quân lục chiến Mỹ có thể khai triển với khả năng cơ động. Các tàu khu trục 055 và 052D của ĐCSTQ có khả năng đánh chặn tên lửa hạn chế, chúng đã khó tự vệ, bảo vệ tàu sân bay lại càng khó hơn. Một khi tàu tiếp liệu của ĐCSTQ bị phá hủy, đội tàu sân bay chỉ có thể lập tức quay đầu vào bờ.

Ngày 15/12, quân đội Mỹ đã công bố một số thông tin về cuộc tập trận “Chiến dịch dao găm sắt” gần đây. Các máy bay chiến đấu F-35 của quân đội Mỹ đã được khai triển cơ động từ Alaska tới Nhật Bản, và máy bay ném bom B-52 đã được điều động để tiến hành các cuộc tập trận chung với Lực lượng Phòng vệ Trên không Nhật Bản. Mục tiêu của cuộc tập trận trước tiên là hạm đội của ĐCSTQ, sau đó có thể tấn công vào các căn cứ ven biển của ĐCSTQ.

Tàu sân bay Liêu Ninh không chỉ phải đối mặt với tên lửa chống hạm đối bờ mà còn cả tên lửa chống hạm phóng từ trên không và tên lửa chống hạm do tàu sân bay của Mỹ mang theo; tất nhiên, mối đe dọa từ tàu ngầm Mỹ cũng lớn không kém, và nó được trang bị tên lửa chống hạm phóng từ tàu ngầm, cũng như ngư lôi hạng nặng MK48. Không có tàu nào của ĐCSTQ hộ tống tàu sân bay Liêu Ninh ngoài những chiếc trực thăng trên boong tàu, không biết họ sẽ tiến hành các hoạt động chống tàu ngầm như thế nào. Nếu xảy ra một cuộc đối đầu thực sự, hạm đội tàu sân bay của ĐCSTQ thậm chí sẽ không thể ra khỏi chuỗi đảo đầu tiên.

Kết luận

Tháng 10, hạm đội tàu sân bay của ĐCSTQ đi vòng qua đảo chính Nhật Bản, tàu chiến và máy bay quân sự thường xuyên ở vùng biển Miyako, bây giờ tàu Liêu Ninh lại được điều động, không chỉ để khiêu khích Hoa Kỳ, mà còn tiếp tục khiêu khích Nhật Bản. Nếu hải quân của ĐCSTQ thực sự muốn phá vỡ chuỗi đảo đầu tiên, họ sẽ không chỉ chiếm Đài Loan mà còn tấn công Nhật Bản. Nhật Bản thực sự cảm nhận được mối đe dọa của ĐCSTQ.

Tàu Liêu Ninh ra khơi chỉ mang theo vài chiếc J-15, nhằm cố tình thể hiện sự đối đầu với Hoa Kỳ và Nhật Bản, đã để lộ những khuyết điểm của chính mình, điều này cho thấy ĐCSTQ đang ngày càng cạn kiệt quân bài để chơi. Có lẽ ĐCSTQ sẽ một lần nữa điều máy bay quân sự quy mô lớn đến quấy rối eo biển Đài Loan, hình thành một cuộc tấn công đông tây với tàu sân bay Liêu Ninh, điều này chắc chắn sẽ kích hoạt thêm phản ứng từ Hoa Kỳ, Nhật Bản và liên quân các nước.

Vào thời điểm mà ĐCSTQ đang gặp khó khăn cả về đối nội và đối ngoại, họ tiếp tục gây thù chuốc oán và leo thang đối đầu quân sự. Các nước láng giềng sẽ nghiêng về phía Hoa Kỳ nhiều hơn, và ĐCSTQ sẽ phải đối mặt với sự bao vây chặt chẽ hơn.

T.P