Ngoài mục tiêu kiểm tra, nâng cao năng lực phòng thủ và khả năng tương tác giữa quân đội hai nước, giới chuyên gia quân sự thế giới và khu vực còn cho rằng, so với các năm trước, cuộc tập trận Balikatan năm 2025 đã xuất hiện khá nhiều dấu ấn mang quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của chính quyền Tổng thống D.Trump nhiệm kỳ hai. Điều này rất được dư luận quan tâm và đang tiếp tục theo dõi, đặc biệt là những động thái, bước đi tiếp theo trong cuộc cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung trên Biển Đông.

Những nội dung cơ bản về quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của Tổng thống D.Trump trong nhiệm kỳ hai

“Hòa bình dựa trên sức mạnh” là một quan điểm triết lý cốt lõi trong chính sách đối ngoại của Tổng thống D.Trump trong nhiệm kỳ hai. Ông nhấn mạnh rằng, một nước Mỹ hùng mạnh về quân sự và kinh tế là nền tảng để duy trì hòa bình và đảm bảo lợi ích quốc gia của Mỹ. Quan điểm này được thể hiện trên các khía cạnh sau:

Một là, phải xây dựng sức mạnh quân sự của nước Mỹ vượt trội các nước khác. Bởi vì theo ông D.Trump, việc tăng cường chi phí ngân sách, đầu tư mạnh mẽ mọi nguồn lực cho quân đội, củng cố năng lực quốc phòng và duy trì ưu thế quân sự vượt trội là phương cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa, răn đe các đối thủ và ngăn chặn xung đột. Điều này đòi hỏi chính quyền phải tiến hành triển khai các công việc trọng đại như tăng cường chi tiêu quốc phòng, hiện đại hóa vũ khí, trang bị, đảm bảo cho quân đội Mỹ có khả năng hoạt động hiệu quả trên nhiều mặt trận, nhiều khu vực khác nhau.

Hai là, phải đặt “lợi ích nước Mỹ lên trên hết”. Đây được coi là nguyên tắc định hướng cho mọi chính sách của ông D.Trump trong nhiệm kỳ hai, trong đó bao gồm cả chính sách đối ngoại. Vì thế, “Hòa bình dựa trên sức mạnh” phải gắn liền với việc ưu tiên lợi ích quốc gia của Mỹ, bảo vệ kinh tế trong nước thông qua chính sách bảo hộ thương mại và tái định hình các mối quan hệ quốc tế để phục vụ mục tiêu này.

Ba là, cạnh tranh quyết liệt với các cường quốc. Theo đó, Mỹ phải thể hiện lập trường cứng rắn, kiên quyết trong duy trì và khẳng định lợi ích Mỹ trên thế giới và các khu vực Mỹ có ảnh hưởng, đặc biệt là với các đối thủ chiến lược như Trung Quốc và Nga. Điều này có thể bao gồm cả việc áp đặt các biện pháp trừng phạt, tăng cường hiện diện quân sự ở các khu vực chiến lược và không nhân nhượng trước những hành vi mà Mỹ coi là gây hấn hoặc cưỡng ép.

Bốn là, coi trọng chủ nghĩa đa phương thực dụng. Mặc dù ủng hộ và đề cao sức mạnh đơn phương của Mỹ, nhưng ông D.Trump cũng không hoàn toàn phủ nhận và bác bỏ chủ nghĩa đa phương trong huy động sức mạnh, mà sẽ tiếp cận nó một cách thực dụng hơn. Các thỏa thuận và tổ chức đa phương sẽ được đánh giá dựa trên mức độ chúng phục vụ lợi ích của Mỹ. Ông cũng có thể gây áp lực để các đồng minh phải đóng góp nhiều hơn vào chi phí quốc phòng và an ninh chung.

Năm là, giải quyết xung đột, mâu thuẫn thông qua đàm phán dựa trên vị thế sức mạnh. Thay vì can thiệp quân sự trực tiếp, ông D.Trump có thể ưu tiên các giải pháp đàm phán, nhưng với điều kiện Mỹ phải ở thế thượng phong. Ông tin rằng sức mạnh sẽ buộc các bên phải nghiêm túc đàm phán và chấp nhận các điều khoản có lợi cho Mỹ.

Như vậy, có thể nói quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của Tổng thống D.Trump được áp dụng trong nhiệm kỳ hai của ông là một quyết sách chiến lược mang tính thực dụng và quyết đoán, đặt trọng tâm vào việc củng cố nội lực của nước Mỹ cả về quân sự và kinh tế, tiếp tục xác lập vai trò “siêu cường” thế giới, tạo ra vị thế đàm phán mạnh mẽ, qua đó duy trì hòa bình và bảo vệ lợi ích quốc gia của Mỹ.

Dấu ấn đáng chú ý của quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của Mỹ xuất hiện trong cuộc tập trận Balikatan năm 2025

Trong bối cảnh các vấn đề an ninh của châu Á – Thái Bình Dương trong nửa đầu năm 2025 đang có những diễn biến khá phức tạp như đụng độ quân sự giữa Ấn Độ và Pakistan vừa diễn ra, chiến tranh Ixraen – Iran liên quan đến chương trình hạt nhân đang “nóng bỏng” thì Mỹ và Philippines tổ chức tập trận Balikatan. Mặc dù đây là cuộc tập trận thường niên theo thỏa thuận giữa hai nước, được tổ chức tại vùng lãnh thổ của Philippines, có liên quan đến Biển Đông nhưng nó được giới chuyên gia, nhất là chuyên gia quân sự thế giới và khu vực rất quan tâm, theo dõi.  Bởi người ta đã đoán định, những gì ẩn chứa trong quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của ông D.Trump rất có thể sẽ xuất hiện thông qua cuộc tập trận này. Dự đoán trên quả không sai, một loạt vấn đề liên quan đến quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của ông D.Trump đã thấy xuất hiện trong cuộc tập trận này, trong đó nổi bật nhất là các nội dung sau:

Thứ nhất, qui mô lực lượng tham gia cuộc tập trận khá lớn, có sự tham gia trực tiếp của lực lượng quân sự một số nước là đồng minh của Mỹ.

Tập trận Balikatan năm 2025 có sự tham gia của khoảng 17.000 binh sỹ. Trong đó, ngoài các binh sỹ Mỹ và Philippines, còn có sự tham gia trực tiếp của hàng trăm binh sỹ đến từ Australia và Nhật Bản. Gần 20 quốc gia khác từ Châu Âu, Châu Á, Châu Úc tới Châu Mỹ cũng tham dự với tư cách quan sát viên, bao gồm Canada, Đức, Cộng hòa Séc, Pháp, Lithuania, Hà Lan, Vương quốc Anh; Ấn Độ, Indonesia, Brunei, Malaysia, New Zealand, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan và Việt Nam. Số lượng này tương đương với tập trận Balikatan năm 2024 – năm có qui mô lớn nhất từ trước tới nay. Điều đó cho thấy quyết tâm chính trị của Mỹ và Philippines trong cuộc tập trận này là ngày càng lớn, không chỉ đơn thuần là nhằm nâng cao nhu cầu tác chiến phối hợp giữa quân đội hai nước nữa, mà đang tìm cách vươn lên chiếm ưu thế “vượt trội” về sức mạnh liên kết đa quốc gia để đối phó với các thách thức đang nổi lên ở khu vực, nhất là tại Biển Đông. Đặc biệt, sự tham gia trực tiếp của lực lượng quân sự hai nước Nhật Bản và Australia là vấn đề nhận được sự quan tâm lớn của dư luận. Với Nhật Bản, sau khi ký “Thỏa thuận tiếp cận đối ứng” (RAA) với Philippines ngày 08/7/2024, năm nay Nhật Bản tham gia cuộc tập trận này với tư cách trực tiếp chứ không phải là tư cách quan sát viên như các năm trước. Đây là bước đi mới nhất, tạo điều kiện cho Nhật Bản đóng vai trò “nặng ký” và quyết đoán hơn trong các vấn đề an ninh của đất nước cũng như khu vực. RAA ra đời không chỉ cho phép Nhật Bản tham gia trực tiếp vào các cuộc tập trận Balikatan những năm tiếp theo, mà còn có thể chuyển giao các sáng  kiến công nghệ và đào tạo về quốc phòng cho Philippines, giúp Manila nâng cao khả năng phòng thủ và có sự quyết đoán, cứng rắn hơn trong nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền ở Biển Đông trước các hành vi gây hấn của Trung Quốc. Với Australia, điểm đáng chú ý ở đây là, hiện nay Canberra đang tích cực xây dựng kiến trúc an ninh nhiều lớp, bao gồm: 1/ Liên minh song phương với Mỹ ngày càng được củng cố; 2/ Thỏa thuận trong nhóm AUKUS gồm Mỹ, Anh, Australia gần đây về việc mua sắm tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân và các công nghệ tiên tiến; 3/ Đối thoại an ninh bốn bên trong nhóm “Bộ Tứ” với Mỹ, Nhật Bản và Ấn Độ về an ninh khu vực; 4/ Mạng lưới quan hệ song phương và đa phương của Australia ngày càng mở rộng với các nước ASEAN. Sự phân lớp này cho phép Australia mạnh dạn triển khai tầm mức ảnh hưởng vượt ra ngoài các lợi ích truyền thống của họ ở Nam Thái Bình Dương, hướng tới Đông Nam Á. Cuộc tập trận Balikatan hàng năm chính là cơ hội để Lực lượng Phòng vệ Australia nâng cao khả năng hoạt động trong các điều kiện địa lý và tác chiến có liên quan đến các tình huống bất trắc tiềm ẩn ở Biển Đông, khu vực đang ngày càng trở thành mối quan tâm chiến lược của Canberra.

          Theo một khía cạnh khác, cụm từ Balikatan trong tiếng Tagalog có nghĩa là “vai kề vai”. Sự tham gia trực tiếp của quân đội Australia và Nhật Bản, cùng với các quan sát viên từ 16 quốc gia khác cho thấy, Mỹ và Philippines giờ đây không chỉ “vai kề vai” cùng nhau như đã có, mà còn “kề vai, sát cánh” với nhiều đồng minh, đối tác hơn để biến cuộc tập trận song phương này thành một “liên minh quân sự đa phương” ở Biển Đông theo quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của Tổng thống D.Trump nhằm đối phó với các hoạt động quân sự ngày càng gia tăng của Trung Quốc.

Vì thế, khi nhận xét về sự tham gia của lực lượng quân đội các nước trong cuộc tập trận Balikatan năm 2025, Trung tướng James Glynn – Tư lệnh Lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ tại Thái Bình Dương cho rằng: “Cùng với đồng minh kiên định ở khu vực là Philippines và sự tham gia ngày càng tăng của các quốc gia có lợi ích quan trọng chung như Australia và Nhật Bản, chúng tôi đang hoạt động như một lực lượng với năng lực hỗ trợ lẫn nhau, sẵn sàng ứng phó với các thách thức và bảo vệ một khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở”.

Thứ hai, xuất hiện nhiều loại vũ khí, khí tài quân sự tiên tiến, hiện đại được đưa tới tham gia tập trận và được triển khai cả ở các vị trí rất nhạy cảm, có tính răn đe cao đối với các hoạt động mang tính “cưỡng bức”của Trung Quốc ở Biển Đông và eo biển Đài Loan.

Trong cuộc tập trận Balikatan năm 2024, Mỹ đã đưa hệ thống tên lửa tầm trung Typhon đến ra mắt các bên tham gia và hiện diện trên lãnh thổ Philippines – điều đã khiến Trung Quốc phản ứng rất mạnh mẽ, nhưng thực tế thì hệ thống tên lửa này không thực hiện vụ phóng nào, mà chỉ diễn tập về hậu cần, bố trí, cơ động. Nhưng năm nay, lần đầu tiên hệ thống này, bao gồm tên lửa SM-6 và tên lửa Tomahawk đã được Mỹ triển khai tới tỉnh Cagayan ở miền Bắc Philippines, khu vực gần Đài Loan và các tuyến đường hàng hải trọng yếu ở Biển Đông. Không chỉ có hệ thống tên lửa tầm trung Typhon, mà còn có cả hệ thống phòng thủ bờ biển mang tên NMESIS và tổ hợp phòng không MADIS cũng được Mỹ triển khai. Sự hiện diện của các hệ thống tên lửa tối tân này cho thấy, Balikatan năm 2025 không còn là cuộc diễn tập phòng thủ đơn thuần nữa, mà đã là cuộc diễn tập mô phỏng thực chiến với đầy đủ các kịch bản phối hợp tác chiến giữa các lực lượng trên biển, trên không và trên bộ rất uy lực, bao gồm bảo đảm an ninh hàng hải, bắn đạn thật chống đổ bộ, phòng thủ tích hợp trên không và tên lửa… Điều này khẳng định năng lực và sự sẵn sàng của Mỹ trong việc “sử dụng sức mạnh” để đối phó với các thách thức an ninh tại Biển Đông.

Thứ ba, Mỹ không những chỉ “diễu võ” trên thực địa mà còn công khai “giương oai” rất mạnh mẽ trên phương diện truyền thông, tuyên truyền nhằm gửi thông điệp răn đe tới đối thủ tiềm năng.

Ngoài việc đưa vào cuộc tập trận này các loại vũ khí tiên tiến như đã nói ở trên nhằm nâng cao khả năng phòng thủ của Philippines và Mỹ, thể hiện sự quyết tâm bảo vệ chủ quyền và lợi ích an ninh hàng hải, một số quan chức quốc phòng của Mỹ còn đưa ra các tuyên bố mang tính răn đe rất mạnh mẽ. Điển hình là, khi cuộc tập trận Balikatan năm 2025 bắt đầu triển khai, Đô đốc John Aquilino – Tư lệnh Bộ Chỉ huy Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương của Mỹ, đã tuyên bố, cuộc tập trận năm nay sẽ “mang tính răn đe thực chất hơn, trước các hành vi cưỡng ép và đơn phương làm thay đổi hiện trạng ở Biển Đông và quanh eo biển Đài Loan”. Mặc dù viên đô đốc này không nêu cụ thể tên nước nào có hành vi cưỡng ép và đơn phương, nhưng ai cũng hiểu thông điệp cứng rắn này của Mỹ không nhằm vào đối thủ nào khác trong khu vực ngoài Trung Quốc. Điều này phù hợp với cách tiếp cận thực dụng của ông D.Trump, đó là ưu tiên bảo vệ lợi ích quốc gia và các đồng minh trước các mối đe dọa hiện hữu ở Biển Đông. Do tính chất răn đe lớn như vậy, nên Trung Quốc cũng “chạm nọc” và không chịu ngồi yên, tìm cách đáp trả. Theo đó, vào thời gian cuộc tập trận đang ở cao điểm, Bắc Kinh đã điều nhóm tàu sân bay Sơn Đông vào khu vực phía đông Philippines. Có thể khẳng định rằng, cuộc tập trận Balikatan năm 2025 là một thực tế điển hình minh chứng quan điểm “hòa bình dựa trên sức mạnh” của Tổng thống D.Trump đã được thể hiện trong thực tiễn thi hành chính sách đối ngoại của Mỹ. Thông qua việc tăng cường sức mạnh quân sự, tái cấu trúc quan hệ đồng minh dựa trên chia sẻ gánh nặng và tập trung vào các khu vực chiến lược quan trọng, trong đó có Biển Đông, nước Mỹ dưới thời Tổng thống D. Trump nhiệm kỳ hai đang nỗ lực củng cố vị thế lãnh đạo thế giới của mình và răn đe các đối thủ tiềm tàng. Cuộc tập trận này không chỉ nâng cao năng lực phòng thủ của hai nước Mỹ – Phi, mà còn gửi đi một thông điệp rõ ràng về cam kết của Mỹ đối với an ninh và ổn định khu vực, nhất là đối với những thách thức đến từ phía Trung Quốc. Màn khói súng của cuộc tập trận Balikatan năm 2025 đã tan, nhưng âm vang của “tín hiệu răn đe” từ cuộc tập trận này vẫn còn đó và mạnh mẽ hơn rất nhiều so với các lần tập trận trước. Song đương nhiên, Bắc Kinh chưa chắc đã chịu “ngồi yên xem thiên hạ diễn”, mà sẽ có sự đáp trả quyết liệt hơn, theo kiểu đáp trả chính sách áp thuế đối ứng của ông D.Trump đối với Trung Quốc vừa qua. Vì thế, mong muốn có một môi trường hòa bình, ổn định để phát triển của tất cả các nước ven Biển Đông sẽ tiếp tục bị đe dọa và đứng trước nhiều khó khăn, thách thức khó lường hơn.

Ngoài khoảng 9.000-12.000 quân Mỹ và 5.000-6.000 quân Philippines, Australia sẽ cử 200 quân, Nhật Bản cử 56 quân, Anh cử 11 quân, Pháp và Canada cử 2 quân tham gia cuộc tập trận. Gần 20 quốc gia sẽ tới quan sát. Đức, là nước đã quan sát cuộc tập trận Balikatan trong quá khứ, sẽ tiếp tục tham dự cuộc tập trận lần này với tư cách quan sát viên, trong khi 4 quốc gia châu Âu gồm Cộng hòa Séc, Litva, Hà Lan và Ba Lan sẽ lần đầu tiên cử quan sát viên. Các quốc gia quan sát viên gần Philippines hơn bao gồm Brunei, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, New Zealand, Singapore, Hàn Quốc, Thái Lan và Việt Nam.

Một quan chức quân sự cấp cao của Philippines hôm 15/3/2025 cho biết, các Mỹ và Philippines tham gia các cuộc tập trận sẵn sàng chiến đấu tại Philippines, bao gồm các cuộc tập trận bắn đạn thật, trong một đợt triển khai quy mô lớn cho thấy chính quyền Trump không thu hẹp cam kết giúp ngăn chặn hành vi gây hấn trong khu vực. Chuẩn tướng Michael Logico – Người phát ngôn của Philippines trong cuộc tập trận Balikatan – cho biết tại một cuộc họp báo: “Mặc dù số lượng quân năm nay thấp hơn con số 17.600 quân vào năm 2023, nhưng nó sẽ có mục đích lớn hơn”.

Giới quan sát đánh giá cuộc tập trận Balikatan thường niên phản ánh mối quan hệ quốc phòng ngày càng sâu sắc giữa hai đồng minh hiệp ước, khi căng thẳng âm ỉ ở Biển Đông và xung quanh Đài Loan, nơi Trung Quốc gần đây đã tổ chức các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn.

Việc triển khai NMESIS, một bệ phóng tên lửa chống hạm trên mặt đất, được coi là đặc biệt quan trọng vì đây là lần đầu tiên hệ thống vũ khí mới này được triển khai tại Philippines. Sự tham gia của hệ thống này được Lực lượng vũ trang Philippines (AFP) và Thủy quân lục chiến Philippines yêu cầu và trong chuyến thăm Philippines cuối thang 3 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cam kết triển khai hệ thống tên lửa chống hạm NMESIS, và các vũ khí tiên tiến tới Philippines để giúp ngăn chặn các mối đe dọa bao gồm cả “hành vi gây hấn” của Trung Quốc. NMESIS tăng cường khả năng ngăn chặn trên biển, củng cố khả năng tích hợp hải quân và mở rộng phạm vi nhắm mục tiêu của Lực lượng chung từ đất liền và trên biển – tất cả đều là những khả năng quan trọng đối với phòng thủ bờ biển.

Một hệ thống tên lửa tầm trung chiến lược (Typhon) của Mỹ, đã được triển khai đến miền Bắc Philippines tham gia các cuộc vào tháng 4/2024, và tiếp tục được sử dụng trong các cuộc tập trận Balitakan 2025, tuy nhiên phía Mỹ khẳng định sẽ không có việc tập trận bắn đạn thật bang Typhon. Trung Quốc đã nhiều lần bày tỏ sự lo ngại về việc triển khai hệ thống tên lửa này và yêu cầu Philippines rút vũ khí này khỏi lãnh thổ của mình, điều mà Trung Quốc cho là có thể gây ra một cuộc chạy đua vũ trang.

Mục đích của các cuộc tập trận lần này là để kiểm tra khả năng tương tác giữa Philippines và Mỹ và tăng cường khả năng sẵn sàng tác chiến. Thông qua các cuộc tập trận, quân đội đồng minh có thể xác nhận, tinh chỉnh và cải thiện khả năng kết hợp của họ. Mục đích này cũng phù hợp với Khái niệm phòng thủ toàn diện quần đảo (CADC) của quân đội Philippines, kêu gọi hiện đại hóa các khả năng để ứng phó với các mối đe dọa mới nổi, bao gồm các kịch bản ứng phó thảm họa, hàng hải và không gian mạng.

Năng lực tác chiến của lực lượng Mỹ và Philippines sẽ được đánh giá trong nhiều kịch bản, bao gồm an ninh hàng hải, phòng thủ tên lửa và không quân tích hợp, phản công và khả năng tấn công trên biển. Các kịch bản giả định và mang tính xây dựng sẽ bao gồm tất cả các khu vực – trên không, trên bộ, trên biển, và không gian mạng. Balikatan 25 cũng sẽ bao gồm các bài diễn tập về hậu cần, chỉ huy và kiểm soát. Ngoài các khía cạnh quân sự, cuộc tập trận Balikatan còn bao gồm “các nỗ lực nhân đạo và các dự án cơ sở hạ tầng có lợi trực tiếp cho cộng đồng địa phương [Philippines]”, chẳng hạn như chia sẻ các kỹ năng y tế, kích thích phát triển kinh tế và phối hợp xây dựng ở địa phương.

Theo Trung tướng James Glynn, chỉ huy cuộc tập trận của Mỹ, các cuộc tập trận năm nay là “cuộc thử nghiệm chiến đấu toàn diện… nhằm cân nhắc tất cả các thách thức an ninh khu vực mà chúng ta đang phải đối mặt ngày nay, bắt đầu từ Biển Đông”. Chuẩn tướng Michael Logico – Người phát ngôn của Philippines trong cuộc tập trận lưu ý, cuộc tập trận quân sự này sẽ tiến gần đến “một cuộc thử nghiệm chiến đấu toàn diện, có nghĩa là chúng tôi hiện đang coi cuộc tập trận này như một cuộc diễn tập phòng thủ của mình”. Cuộc tập trận sẽ nhấn mạnh khả năng tương tác trên nhiều lĩnh vực, bao gồm phòng thủ trên biển và trên không và sẽ trải dài từ Palawan đến phía Bắc đảo Luzon – các khu vực giáp Biển Đông và Đài Loan. Ông Logico nhấn mạnh các địa điểm không phải là ngẫu nhiên, đồng thời nói thêm rằng “bản thân các cuộc tập trận cũng có thể giúp chống lại các hoạt động gây ảnh hưởng từ các quốc gia khác”.

Trong khi đó, Thiếu tướng Francisco Lorenzo, chỉ huy cuộc tập trận của Philippines, lưu ý rằng các cuộc tập trận không nhằm vào bất kỳ quốc gia nào nhưng có thể đóng vai trò răn đe xung đột. Thiếu tướng Lorenzo nói: “Cuộc tập trận Balikatan có thể giúp ngăn chặn xung đột ở Đài Loan. Nhưng về phía chúng tôi, nó chỉ nhằm mục đích răn đe bất kỳ hành vi cưỡng ép hoặc xâm lược nào có thể xảy ra đối với đất nước chúng tôi”.

Trung Quốc luôn phản đối các cuộc tập trận song phương và đa phương ở gần Biển Đông đang tranh chấp hoặc ở các tỉnh phía Bắc Philippines gần Đài Loan, đặc biệt là những cuộc tập trận có sự tham gia của Mỹ và các lực lượng đồng minh mà Bắc Kinh cho rằng nhằm mục đích kiềm chế Trung Quốc và do đó đe dọa đến sự ổn định và hòa bình của khu vực. Đáp trả lại cáo buộc của phía Trung Quốc, Chuẩn tướng Michael Logico tuyên bố cuộc tập trận Balikatan không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào, đồng thời nhấn mạnh: “Mọi quốc gia, dù lớn hay nhỏ, đều có quyền tuyệt đối và bất khả xâm phạm để tự vệ… và huấn luyện cho khả năng phòng thủ đó cùng với các đối tác, các đồng minh hiệp ước của chúng tôi”.

Đài Loan là hòn đảo mà Trung Quốc coi là của riêng mình, có thể sáp nhập bằng vũ lực nếu cần thiết. Trung Quốc đã tiến hành các cuộc tập trận quy mô lớn trên vùng biển và không phận xung quanh Đài Loan trong tháng này, bao gồm cả một nhóm tác chiến tàu sân bay khi nước này đưa ra lời cảnh báo mới đối với Đài Loan về việc tìm kiếm nền độc lập chính thức. Giới chuyên gia cho rằng “thật là ngang ngược” khi Bắc Kinh thường xuyên tiến hành các cuộc tập trận bắn đạn thật quy mô lớn cả ở sát Đài Loan lẫn Biển Đông, song lại phản đối các nước khác tập trận.

Đại tá Thủy quân Lục chiến Mỹ Doug Krugman, thuộc Lực lượng Viễn chinh Thủy quân Lục chiến số 1, nói với các phóng viên rằng hầu hết các cuộc tập trận chung sẽ được tổ chức trong lãnh thổ Philippines ngoại trừ các cuộc tập trận đa quốc gia trên biển, mà ông không nêu rõ. Theo Chuẩn tướng Logico và Đại tá Krugman, các cuộc tập trận toàn diện thường bao gồm một sở chỉ huy ra lệnh cho các lực lượng triển khai trong các tình huống chiến đấu giả định. Các cuộc tập trận sẽ bao gồm giám sát trên không, sử dụng một loạt pháo và hỏa lực tên lửa để đánh chìm một tàu địch giả định, triển khai hệ thống tên lửa chống hạm của Mỹ và ngăn chặn việc lực lượng địch đổ bộ lên một hòn đảo.

Tổng tư lệnh quân đội Philippines, Tướng Romeo Brawner Jr. đã giải thích các mục tiêu chiến lược rộng hơn của các cuộc tập trận: “Cùng với các đồng minh của mình, chúng tôi tái khẳng định cam kết của mình đối với Hiệp ước Phòng thủ Chung, một trụ cột trong quan hệ song phương của chúng tôi và là người bảo vệ hòa bình trong khu vực của chúng tôi”. Tương tự như vậy, Tướng James Glynn cho biết: “Cùng với các đồng minh kiên định của chúng tôi trong quân đội Philippines và với sự tham gia ngày càng tăng của các quốc gia có chung lợi ích quan trọng, như Australia và Nhật Bản, chúng tôi đang hoạt động như một lực lượng có năng lực hỗ trợ lẫn nhau, sẵn sàng ứng phó với các thách thức trong khu vực và bảo vệ một Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và cởi mở”.

Chính sách đối ngoại “Nước Mỹ trước tiên” của Trump đã gây ra những lo ngại ở châu Á về quy mô và chiều sâu từ cam kết của Mỹ trong việc duy trì sự hiện diện an ninh lâu dài ở khu vực bất ổn này. Tuy nhiên, cuộc tập trận Balikatan từ 21/4 đến 9/5/2025 cùng với chuyến thăm trước đó của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ đã làm sáng tỏ nhiều điều:

Thứ nhất, chính quyền Trump nhiệm kỳ 2 tiếp tục coi Philippines là một mắt xích quan trọng trong việc triển khai chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, nhất là trong việc thiết lập sự răn đe trong khu vực. Việc Mỹ đưa thêm những vũ khí tiên tiến tới cuộc tập trận Balikatan 2025 là dấu hiệu khẳng định liên minh quân sự Mỹ-Philippines “vững như bàn thạch”, nội dung cuộc tập trận Balikatan 2025 không chỉ giúp Philippines nâng cao khả năng tác chiến bảo vệ chủ quyền ở Biển Đông mà còn là bước chuẩn bị cho tình huống xấu xảy ra ở Eo biển Đài Loan.

Thứ hai, với việc thành phần tham gia cuộc tập trận Balikatan ngày càng được mở rộng sang các nước châu Âu có thể thấy cộng đồng quốc tế ngày càng lo ngại về sự quyết đoán, hung hăng của Bắc Kinh ở Biển Đông và trong khu vực. Đáng chú ý, trong chuyến thăm Nhật Bản đầu tháng 4 vừa qua, Tổng thư ký NATO Mark Rutte tuyên bố NATO đang hướng tới Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương vì mối liên hệ ngày càng tăng giữa các vấn đề an ninh ảnh hưởng đến Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và châu Âu-Đại Tây Dương. Đây có thể là dấu hiệu về việc có sự phối hợp giữa với các đồng minh châu Âu và châu Á trong việc thiết lập sự răn đe ở khu vực này.

Thứ ba, thành phần tham dư Balikatan 2025 gồm tất cả những nước liên quan trực tiếp tới tranh chấp Biển Đông như Việt Nam, Malaysia, Brunei và cả Indonesia nước nhiều lần bị các tàu Trung Quốc xâm lấn, quấy nhiễu hoạt động dù là với tư cách quan sát viên cho thấy rõ sự quan tâm của các nước này tới việc tạo ra một sức mạnh răn đe đủ mạnh để kiềm chế Trung Quốc. Điều này phù hợp với phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth trong chuyến thăm Philippines rằng Washinton thông qua hợp tác với Philippines để khuyến khích các quốc gia trong khu vực tăng cường năng lực phòng thủ và phối hợp hành động nhằm duy trì ổn định. Một số chuyên gia quân sự cho rằng việc các nước ven Biển Đông khác chính thức tham gia vào cuộc tập trận Balikatan sẽ tạo một đối trọng rất lớn đối với Trung Quốc. Nói cách khác Balikatan 2025 đã truyền đi một thông điệp răn đe mạnh mẽ.

So với cuộc tập trận Balikatan năm 2023 – được xem là lớn nhất từ trước tới thời điểm đó, với sự tham gia của 17.600 binh sĩ Philippine và Mỹ, cuộc tập trận thường niên Balikatan năm 2024 tuy lực lượng tham gia chỉ tương đương với năm 2023, với  khoảng 11.000 binh sĩ Mỹ và 5.000 binh sĩ Philippines, nhưng nó diễn ra trong bối cảnh tình hình an ninh thế giới, khu vực rất phức tạp, lại có nhiều nội dung độ nhạy cảm cao lần đầu tiên diễn ra trong cuộc tập trận này. Vì thế, dư luận cho rằng, tập trận Balikatan năm 2024 không còn là một cuộc tập trận quân sự bình thường như các năm trước nữa, mà là cuộc tập trận để chuẩn bị cho “chiến tranh”. Đánh giá này xuất phát từ mấy yếu tố phân tích sau đây.

Thứ nhất, xét về bối cảnh, cuộc tập trận quân sự chung thường niên Balikatan năm 2024 giữa hai đồng minh truyền thống Mỹ – Philippines kéo dài từ ngày 22/4 đến 10/5/2024, diễn ra trong bối cảnh thế giới và khu vực có nhiều diễn biến rất phức tạp, thậm chí trên thế giới có nhiều dự báo về khả năng xảy ra Chiến tranh thế giới thứ 3 đã được đưa ra. Cụ thể:

Về toàn cảnh thế giới, điểm chung dễ nhận thấy nhất là bất ổn, xung đột vũ trang chuyển từ năm 2023 sang tiếp tục diễn biến phức tạp, tái phát và phát sinh nhiều vấn đề mới khó lường ngay từ những tháng đầu năm 2024. Đặc biệt là nguy cơ xảy ra chiến tranh cục bộ ở các điểm nóng tiềm tàng trên thế giới là rất cao. Tại châu Âu và Trung Đông, cuộc chiến giữa Nga và Ukraina, giữa Hamas và Israel không những tiếp diễn, mà còn gia tăng mạnh mẽ mức độ quyết liệt hơn, bởi tất cả các bên liên quan vẫn đều có chủ ý tiếp tục chiến tranh chứ chưa sẵn sàng đi vào hoà đàm để chấm dứt xung đột. Cả hai cuộc chiến này gần như không có triển vọng đi tới hồi kết trong tương lai gần vì bên nào cũng đặt ra những điều kiện tiên quyết mà bên kia không thể chấp nhận. Lý do là tất cả các bên vẫn còn có thực lực hoặc được bên ngoài trợ giúp tiền của và vũ khí. Cuộc đối đầu giữa phương Tây với Nga đã trở thành cuộc “thư hùng sống còn” giữa hai bên, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy to lớn đối với tình hình an ninh, chính trị, kinh tế, xã hội toàn cầu. Tại châu Á, không có xu hướng nào có ảnh hưởng đối với khu vực và cả thế giới lớn hơn là cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc. Cuộc cạnh tranh này đã và đang trở nên ngày càng khốc liệt tại châu Á – Thái Bình Dương, nơi hai cường quốc đang xây dựng mạng lưới đồng minh, đối tác để củng cố và gia tăng tầm ảnh hưởng. Chưa bao giờ sau Chiến tranh Lạnh, nhóm các nước và đối tác lớn lại có sự phân phe, chia tuyến ngày càng trầm trọng như hiện nay. Áp lực đối với các nước nhỏ trong việc “chọn bên” là rất lớn. Đáng chú ý, năm 2023, trong bối cảnh địa chính trị gia tăng căng thẳng ở nhiều nơi, tổng chi tiêu quân sự của các quốc gia trên thế giới đã lên tới 2,4 nghìn tỉ USD, đạt mức tăng lớn nhất là 6,8% kể từ năm 2009. Trong đó, Mỹ tăng 2,3%, bằng 916 tỉ USD, chiếm khoảng 2/5 của toàn thế giới. Trung Quốc tăng chi tiêu quân sự liên tiếp trong 29 năm, đứng thứ 2 thế giới với tổng chi tiêu là 296 tỉ USD, tăng 6%. Lần lượt xếp từ thứ 3 đến thứ 10 là các nước: Nga (109 tỉ USD, tăng 24%), Ấn Độ (83,6 tỉ USD, tăng 4,2%), Arab Saudi (75,8 tỉ USD, tăng 4,3%), Anh (74,9 tỉ USD, tăng 7,9%), Đức (66,8 tỉ USD, tăng 9%), Ukraine (64,8 tỉ USD, tăng 51%), Pháp (61,3 tỉ USD, tăng 6,5%), Nhật Bản (50,2 tỉ USD, tăng 11%). Đứng thứ 11 đến 20 là các nước: Hàn Quốc, Italy, Australia, Ba Lan, Israel, Canada, Tây Ban Nha, Brazil, Algeria, Hà Lan.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI, một cơ quan của Thụy Điển chuyên nghiên cứu về các cuộc xung đột và vũ khí, trang bị của các nước trên thế giới), với việc cuộc chiến Nga – Ukraine chưa có dấu hiệu kết thúc, cộng với tình hình phức tạp hiện tại ở Trung Đông và căng thẳng ngày càng gia tăng ở châu Á, nên các nước sẽ tiếp tục tăng cường chi tiêu quốc phòng để phục vụ cho chiến tranh và chuẩn bị cho các tình huống có thể xảy ra chiến tranh trong tương lai.

Ở khu vực, nhất là tại Biển Đông, tình hình an ninh những tháng đầu năm 2024 diễn ra rất phức tạp, thậm chí “nóng” và phức tạp hơn nhiều so với năm 2023. Một loạt vụ va chạm tại bãi Cỏ Mây giữa Philippines và Trung Quốc liên tục xảy ra với tính chất và mức độ ngày càng quyết liệt, căng thẳng hơn. Mặc dù đã chịu thiệt hại trong các hoạt động tiếp tế ở bãi Cỏ Mây do Trung Quốc gây ra, nhưng Philippines, được sự bảo trợ từ “chiếc ô an ninh” của các nước lớn bên ngoài, nhất là Mỹ, Nhật Bản và Australia, nên đã chẳng những “không nao núng” mà còn “tự tin” và “cứng rắn” hơn trong việc bảo vệ chủ quyền của mình ở Biển Đông, bởi theo họ, những nỗ lực ngoại giao đã không mang lại kết quả nào như mong đợi, buộc phải có cách tiếp cận mới. Trong khi đó, phía Trung Quốc vẫn cho rằng, mọi hành động và sự cáo buộc của Manila đối với các hoạt động của Bắc Kinh ở bãi Cỏ Mây là “hoàn toàn sai sự thật”, đồng thời cảnh báo Trung Quốc sẽ “không nhắm mắt làm ngơ” và sẽ “kiên quyết đáp trả thích đáng” đối với các hành động “khiêu khích và quấy rối” liên tục của Phlippines tại các vùng biển thuộc “chủ quyền” của Trung Quốc trên Biển Đông. Hành động đáp trả nhau theo kiểu “ăn miếng trả miếng” của hai bên, cùng với đó là việc Trung Quốc vừa bổ nhiệm ông Đổng Quân – người từng giữ chức Tư lệnh Hải quân Trung Quốc giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng, được xem là một “tín hiệu” cho thấy Trung Quốc sẽ xem Biển Đông là “một khu vực ưu tiên hàng đầu” cao hơn nữa, trong khi Mỹ nhấn mạnh “sẽ bảo vệ Philippines không phải vững như đá mà còn vững hơn cả thép trong trường hợp lực lượng của nước này bị tấn công vũ trang ở bất cứ nơi nào trên Biển Đông” (phát biểu của Tổng thống Mỹ J.Biden trong Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Nhật – Phi diễn ra hôm 11/4/2024), khiến cho nguy cơ xảy ra xung đột ở Biển Đông càng cao hơn.

Thứ hai, trong khi chiến tranh và nguy cơ xảy ra xung đột vũ trang ngày càng hiện hữu ở nhiều khu vực trên thế giới, soi chiếu vào cuộc tập trận thường niên Balikatan năm 2024 cho thấy có nhiều điểm mới, lần đầu tiên xuất hiện trong cuộc tập trận thường niên này. Điều đó cho thấy cả Mỹ và Philippines rất chú trọng cuộc tập trận này, đã có sự chuẩn bị rất kỹ cả về con người và vũ khí, trang bị nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp lớn nhất, sát thực tế nhất để sẵn sàng đối phó với mọi “kịch bản” xấu có thể xảy ra đối với Philippines, kể cả chiến tranh. Cụ thể:

Một là, về mục đích của cuộc tập trận quân sự trên. Thông thường, tập trận quân sự là hình thức cao nhất để đánh giá kết quả của quá trình huấn luyện, kiểm tra khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội. Ngoài mục đích đó, tập trận quân sự còn nhằm phục vụ cho các mục đích chính trị khác nhau. Với Mỹ và Philippines, sau một loạt hoạt động an ninh song phương và đa phương diễn ra liên tục và dồn dập gần đây, nhất là Hội nghị thượng đỉnh Mỹ – Nhật – Phi, cuộc tập trận lần này không chỉ thắt chặt quan hệ đồng minh giữa hai nước, mà quan trọng hơn là sự kiện này diễn ra vào thời điểm tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông giữa Trung Quốc và Philipines ngày càng leo thang căng thẳng. Vì thế, Đại tá Logico – Phát ngôn viên của cuộc tập trận Balikatan năm 2024 nói thẳng: “Mục đích của cuộc tập trận này là để chuẩn bị cho chiến tranh. Không có gì phải dấu giếm, nói khéo về điều này cả. Nếu chúng tôi không chuẩn bị thì đó là một sự bất lợi cho đất nước”. Mặc dù ông Logico không nói cụ thể chiến tranh với ai, nhưng diễn ra trong bối cảnh như trên, nên đối tượng mà cuộc tập trận hướng đến nhằm chuẩn bị cho chiến tranh không ai khác ngoài Trung Quốc.

Hai là, về lực lượng tham gia. Tuy lực lượng tương đương cuộc tập trận năm 2023, nhưng một số nước là đồng minh, đối tác của Mỹ và Philippines ở ngoài khu vực cũng cử lực lượng tham gia cuộc tập trận này. Đó là Pháp, lần đầu tiên triển khai một tàu chiến tham gia với tư cách thành viên. Còn Australia, không phải trong cuộc tập này Australia mới cử lực lượng tham gia, mà trước đó  tháng 8/2023, họ đã lần đầu tiên cử hơn 1.000 binh sỹ, hai tàu chiến và một số máy bay chiến đấu F35 cùng với Mỹ tham gia cuộc tập trận chung tại Philippines. Tiếp đó, tháng 11/2023, Australia cử tàu khu trục Toowoomba tới tham gia cuộc tập trận hải quân chung với Philippines trong vùng đặc quyền kinh tế của Phi. Ngoài ra, còn có 14 quốc gia ở châu Á và châu Âu cùng tham dự với tư cách quan sát viên. Cuộc tập trận mang tên Balikatan, có nghĩa đen là “vai kề vai”, vì thế khi nói về sự tham gia của các lực lượng trong cuộc tập trận này, Trung tướng William Jurney, chỉ huy lực lượng thủy quân lục chiến Mỹ tại Thái Bình Dương, cho biết: “Balikatan không chỉ là một cuộc tập trận thường niên mà đây còn là minh chứng hữu hình cho sự cam kết của chúng ta với nhau…”. Trong khi đó, nhiều chuyên gia quân sự đánh giá rằng, với sự tham dự của các lực lượng trên, xem ra Mỹ và Philippines giờ đây không chỉ “vai kề vai” cùng nhau như đã có, mà còn “kề vai, sát cánh” cùng nhiều đồng minh, đối tác để ứng phó với mọi tình huống xấu nhất, kể cả chiến tranh xảy ra ở khu vực; sự tham gia đông đảo của các nước trong cuộc tập trận này cho thấy, Mỹ đang nỗ lực hình thành một liên minh quân sự mới ở Biển Đông. Bà Anna Malindog-Uy, Phó chủ tịch Trung tâm nghiên cứu Asian Century Philippines Strategic Studies Institute (ACPSSI) có trụ sở ở Manila nhận định rằng, sự tham gia của nhiều nước trong các cuộc tập trận như trên “có thể dẫn tới các liên minh chính trị và quân sự mới hoặc được tăng cường hơn, nên có thể làm gia tăng sự cạnh tranh, tạo ra sự chia rẽ căng thẳng giữa các nước trong khu vực”.

Ba là, về vũ khí, trang bị. Ngoài các loại vũ khí như năm 2023, đáng chú ý là trong cuộc tập trận Balikatan năm 2024, Mỹ đã đưa hệ thống tên lửa chiến lược tầm trung Typhon có tầm bắn 2.500 km cùng tham gia. Quân đội hai nước sẽ không thực hiện vụ phóng nào, nhưng sẽ tiến hành các cuộc tập trận hậu cần với Typhon, ví dụ như di chuyển nhanh hệ thống phóng khi bị đe dọa. Đây là lần đầu tiên Mỹ triển khai tên lửa Typhon ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Trước đó, Mỹ cũng đã triển khai tên lửa dẫn đường Standard Missile-6 (SM-6, tầm bắn khoảng 600 km) tới Philippines để tham dự Balikatan 2024. Ông Logico cho biết, loại vũ khí này cũng không được phóng trong cuộc tập trận, mà chỉ để thử nghiệm tính khả thi của việc đưa hệ thống vũ khí này bằng đường hàng không và vận chuyển nó vào một không gian an toàn và ổn định.

Việc Mỹ đưa hai loại tên lửa nói trên tham gia vào cuộc tập trận là một cột mốc quan trọng trong việc nâng cao sự tương tác, khả năng sẵn sàng và phối hợp phòng thủ giữa quân đội hai nước Mỹ, Phi. Động thái này ngay lập tức bị Trung Quốc phản đối. Ông Lâm Kiếm – Người phát ngôn của Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng, Mỹ đã triển khai hệ thống tên lửa “ ngay trước cửa ngõ của Trung Quốc”, điều này sẽ gây ra căng thẳng, đối đầu, làm cho an ninh khu vực sẽ trở nên tồi tệ hơn. Trung Quốc cảnh báo sẽ không bỏ qua các hành động “khuấy động đối đầu” ở Biển Đông và kiên quyết đáp trả.

Bốn là, về địa điểm, nội dung tập trận. Địa điểm của cuộc tập trận năm nay chủ yếu ở khu vực phía bắc và tây Philippines, gần với “điểm nóng” tại Biển Đông và Đài Loan. Đây là hai khu vực đặc biệt nhạy cảm đối với an ninh của Trung Quốc. Trong nội dung tập trận, sẽ có kịch bản chiếm lại các đảo đang bị chiếm đóng. Theo đó, quân đội Mỹ – Phi sẽ mô phỏng hoạt động tái chiếm vũ trang một hòn đảo ở tỉnh Palawan, phía tây Philippines. Một hoạt động khác tương tự cũng sẽ được tổ chức ở tỉnh Cagayan và Batanes (phía bắc Philippines, cả hai đều cách Đài Loan chưa tới 300km). Giống như năm 2023, cuộc tập trận Balikatan năm 2024 sẽ có nội dung đánh chìm tàu ở ngoài khơi tỉnh Ilocos Norte, phía bắc Philippines. Ngoài ra, còn có các cuộc tập trận liên quan đến chiến tranh thông tin, an ninh hàng hải, phòng thủ tên lửa và tích hợp phòng không. Ông Logico cho biết, cuộc tập trận năm nay sẽ kiểm tra khả năng tương tác giữa các chỉ huy của quân đội Philippines (AFP) với các lực lượng nước ngoài, và lần đầu tiên cho phép họ triển khai trên thực tế khái niệm “phòng thủ quần đảo toàn diện” đã được Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilbert Teodoro công bố gần đây. Theo đó, khái niệm này sẽ xoay chuyển nhiệm vụ của AFP từ phòng thủ nội bộ sang phòng thủ bên ngoài, từ chiến đấu với lực lượng nổi dậy ở trong nước sang chiến đấu với kẻ thù bên ngoài.

Do địa điểm, nội dung tập trận như trên, nên một số chuyên gia quân sự của Trung Quốc cho rằng, các cuộc tập trận trước đó của quân đội Philippines với quân đội các nước ngoài khu vực, cũng như cuộc tập trận Balikatan 2024, tất cả đều cho thấy Mỹ – Phi đang ngày càng nhắm vào Trung Quốc, đang gửi tín hiệu răn đe mạnh hơn tới Bắc Kinh.

Năm là, ngoài lực lượng quân đội chính quy, năm nay lần đầu tiên lực lượng tuần duyên của Philippines (PCG) cũng cử 6 tàu gồm 4 tàu phản ứng đa chức năng dài 44 m, 2 tàu tuần tra cỡ lớn cùng tham gia tập trận. PCG là đối tượng từng bị tàu hải cảnh Trung Quốc va chạm, quấy nhiễu nhiều lần trong khi thực hiện nhiệm vụ tiếp tế ở bãi Cỏ Mây. Vì thế, sự tham gia tập trận của PCG là dấu hiệu cho thấy Philippines ngày càng quan tâm đối với các vụ đụng độ trên biển của lực lượng này. PCG tham gia vào tập trận là cách để Manila huấn luyện nhằm đảm bảo cho lực lượng này có thể chuyển từ trạng thái hoạt động bình thường hàng ngày sang sẵn sàng tham gia vào các hoạt động bảo vệ chủ quyền trên biển khi có xung đột xảy ra.

Sáu là, Trung Quốc phản ứng mạnh và đã có sự chuẩn bị đáp trả đối với cuộc tập trận Balikatan năm 2024, điều đó cho thấy không chỉ Mỹ – Phi tập trận để sẵn sàng cho “chiến tranh”, mà phía Trung Quốc cũng rất cứng rắn và sẵn sàng cho tình huống này để bảo vệ “lợi ích cốt lõi” của mình ở Biển Đông. Mặc dù cả Mỹ và Philippines đều tuyên bố cuộc tập trận Balikatan năm 2024 là nhằm tăng cường sự tương tác của lực lượng quân đội hai nước và không nhằm vào nước nào cụ thể, nhưng từ phát ngôn của Philippines đến những hoạt động chưa từng có so với các lần tập trận trước như đã nêu trên cho thấy, cuộc tập trận Balikatan năm 2024 đang hướng vào Trung Quốc rõ ràng hơn. Chính vì thế nên ngay sau khi cuộc tập trận vừa diễn ra, Trung Quốc đã có phản ứng. Về ngoại giao, Bắc Kinh cho rằng, việc Philippines “kết bè kết phái”, đưa lực lượng quân sự các nước ngoài khu vực vào Biển Đông, cùng tham gia tập trận quân sự sẽ gây ra đối đầu, làm cho tình hình khu vực trở nên căng thẳng, tồi tệ hơn. Theo ông Ngô Khiêm – Người phát ngôn Bộ Quốc phòng Trung Quốc, Mỹ và Philippines tăng cường quan hệ ngoại giao, đó là việc của hai nước, nhưng mối quan hệ đó không được gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc hoặc bất kỳ quốc gia nào khác, không được làm suy yếu hòa bình và ổn định trong khu vực. Trung Quốc sẽ theo dõi chặt chẽ cuộc tập trận này và sẽ thực hiện “tất cả các biện pháp hiệu quả để đáp trả và sẽ không bao giờ cho phép các bên liên quan gây rối ở Biển Đông”. Trên thực địa, Trung Quốc đã triển khai nhiều hoạt động, trong đó đáng chú ý: 1/ Ngay sau khi cuộc tập trận bắt đầu, Trung Quốc đã đưa 124 tàu vào vùng Biển Tây Philippines, trong đó có 3 tàu hải quân, 11 tàu hải giám và 120 tàu cá dân binh. Đáng chú ý, số lượng tàu cá dân binh Trung Quốc bình thường chỉ xuất hiện khoảng 50 tàu. Tại bãi cạn Scarborough và đảo Thị Tứ, số lượng tàu cá dân binh Trung Quốc xuất hiện rất đông. Điều đó cho thấy đây là hành động nhằm đáp trả cuộc tập trận và là sự khẳng định quyền kiểm soát trên thực địa ở Biển Đông của Trung Quốc. 2/ Ngày 27/4/2024, Cơ quan phòng vệ Đài Loan cho biết, đã phát hiện 22 máy bay chiến đấu và thiết bị bay không người lái của Trung Quốc hoạt động quanh hòn đảo này trong khoảng thời gian chưa đầy 3 giờ. 12 máy bay trong số trên đã vượt qua đường trung tuyến và đi vào Vùng nhận dạng phòng không và phía Bắc của Đài Loan. Các máy bay chiến đấu và thiết bị bay không người lái cùng với các tàu hải quân Trung Quốc đã tham gia hoạt động tuần tra, tác chiến chung. Có thể thấy, cuộc tập trận thường niên Balikatan năm 2024 giữa Mỹ và Philippines, cũng như các cuộc tuần tra, tập trận giữa Philippines với các nước khác như Nhật Bản, Australia… diễn ra trên không hay trên biển ở Biển Đông trong bối cảnh hiện nay đều nhằm mục tiêu hậu thuẫn cho Philippines trong việc đối đầu với Trung Quốc ở Biển Đông, nơi vốn diễn ra tình hình rất căng thẳng trong suốt năm 2023 và những tháng đầu của năm 2024. Hoạt động này có thể cảnh báo cho Trung Quốc phải hiểu rằng, Biển Đông không phải là “ao nhà” của họ nên sẽ phải tính toán, cân nhắc cẩn trọng về các hành động của mình ở Biển Đông. Tuy nhiên, những gì mà Trung Quốc nói và làm cho thấy, nước này đang giận dữ và tuyên bố sẽ có biện pháp đáp trả tương xứng. Hòa bình, ổn định để phát triển là mong muốn của tất cả các bên có liên quan đến Biển Đông. Thế nhưng, sử dụng biện pháp mang tính răn đe, đối đầu nhau như trên thì không thể đạt được mục tiêu mong muốn đó, mà ngược lại càng làm gia tăng thêm xung đột, thậm chí là nguy cơ xảy ra chiến tranh ở khu vực nếu như các bên thiếu sự kiềm chế và kiểm soát.