Ngày 26/12/2025, Trung Quốc chính thức khai trương trung tâm mua sắm mới rộng khoảng 6.000 m² trên đảo Phú Lâm, đảo lớn nhất trong quần đảo Hoàng Sa thuộc chủ quyền của Việt Nam bị Trung Quốc đã cưỡng chiếm bằng vũ lực năm 1974.
Trung tâm bao gồm siêu thị, nhà hàng, hiệu sách và các dịch vụ giải trí khác, đánh dấu một bước đi mới trong chiến lược dân sự hóa sự hiện diện của Trung Quốc trên Biển Đông. Đảo Phú Lâm (mà Bắc Kinh gọi là Vĩnh Hưng), là trung tâm hành chính của thành phố Tam Sa – đơn vị hành chính do Trung Quốc lập ra từ năm 2012 để quản lý yêu sách ở Biển Đông.
Hành vi này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc tăng cường xây dựng cơ sở hạ tầng dân sự trên đảo từ nhiều năm qua: từ cửa hàng vật liệu xây dựng, nhà hàng lẩu, đến nay là trung tâm thương mại lớn. Dù về bề ngoài mang tính dân sự, các công trình này – như dư luận đã phân tích – thực chất tăng cường sự hiện diện lâu dài, ổn định, phục vụ cả lợi ích quân sự. Đây là minh chứng rõ ràng cho chiến lược “vùng xám” mà Trung Quốc thường áp dụng: sự hiện diện dân sự hòa lẫn với khả năng quân sự, tạo ra lợi thế kiểm soát mà không gây phản ứng mạnh mẽ như các cơ sở quân sự thuần túy.
Hoàng Sa có vị trí chiến lược về hàng hải và quân sự, là ngã tư quan trọng của tuyến đường vận tải quốc tế và khu vực giàu tài nguyên. Trung Quốc cưỡng chiếm và kiểm soát Hoàng Sa từ năm 1974, sau một cuộc xung đột vũ trang với Việt Nam, và từ đó tăng cường hiện diện quân sự, hành chính và dân sự. Việc dân sự hóa trên đảo Phú Lâm không tách rời khỏi mục tiêu an ninh và chiến lược lâu dài. Trung tâm mua sắm mới có thể thu hút dân cư hoặc nhân lực thường xuyên, qua đó củng cố kiểm soát thực tế. Những công trình như siêu thị, nhà hàng, hiệu sách hay dịch vụ giải trí thực chất là lớp “phủ bóng” dân sự cho các hoạt động chiến lược, tăng độ bám nút cho hoạt động hậu cần, tiếp tế, và thậm chí hỗ trợ hậu phương cho lực lượng quân sự nếu cần.
Sự kết hợp giữa dân sự và quân sự là mô hình mà Trung Quốc đã áp dụng trên nhiều đảo tranh chấp nhằm tạo ra hiện diện khó thay đổi. Trung Quốc cũng từng tổ chức các tour du lịch nội địa tới Hoàng Sa từ cách đây vài năm, chủ yếu từ đảo Hải Nam. Đây là một phần trong chiến lược “hợp pháp hóa” sự hiện diện: biến đảo tranh chấp thành điểm đến văn hóa và giải trí, thu hút du khách, đồng thời gửi thông điệp chính trị rõ ràng rằng Bắc Kinh coi Hoàng Sa là lãnh thổ của mình. Dù hiện tại chưa có thông tin về việc mở lại các tour quốc tế, việc xây dựng trung tâm mua sắm và các dịch vụ dân sự mới là bước chuẩn bị cơ sở hạ tầng cần thiết cho các hoạt động du lịch trong tương lai, có thể bao gồm cả khách nước ngoài, đồng thời củng cố sự hiện diện dân sự lâu dài trên đảo.
Phân tích chiến lược, giới quan sát cho rằng động thái mới này nhằm củng cố hiện diện thực tế: số lượng người và hoạt động trên đảo tăng lên, làm vững chắc kiểm soát trên thực địa. Các hoạt động mua sắm, ăn uống và giải trí tạo cảm giác “bình thường”, giảm bớt sự chú ý của cộng đồng quốc tế so với cơ sở quân sự. Và không loại trừ, trung tâm mua sắm có thể trở thành điểm khởi đầu cho du lịch nội địa và quốc tế trong tương lai, đồng thời sự hiện diện dân sự lớn hơn hỗ trợ mọi hoạt động quân sự tiềm năng, từ tiếp tế đến hậu cần, tạo lớp “vùng xám” giữa dân sự và quân sự.
Trước thực tế đó, các chuyên gia phân tích quốc tế cho rằng: dư luận và các quốc gia trong khu vực cần duy trì cảnh giác cao độ vì: thứ nhất, không nên đánh giá thấp các hoạt động dân sự, trung tâm mua sắm, nhà hàng hay tour du lịch tưởng chừng bình thường nhưng thực chất là công cụ củng cố hiện diện chiến lược; thứ hai, tranh chấp không chỉ là quân sự, Trung Quốc đã chứng minh rằng tranh chấp lãnh thổ được thúc đẩy qua nhiều lớp hoạt động – dân sự, thương mại, hành chính, và quân sự nếu cần; thứ ba, Việt Nam, Philippines và các quốc gia ASEAN cần duy trì hợp tác, phản đối các hành vi vi phạm chủ quyền qua kênh ngoại giao và pháp lý.
Nên ghi nhớ rằng tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS và các nguyên tắc ngoại giao, là điều tối quan trọng; mọi hoạt động đơn phương làm thay đổi hiện trạng – dù dân sự hay quân sự – đều phá vỡ ổn định khu vực.
Tóm lại, sẽ sai lầm nêu coi việc ngày 26/12/2025, khi Trung Quốc khai trương trung tâm mua sắm trên đảo Phú Lâm như một hoạt động thương mại đơn thuần. Ngược lại, phải nhìn rõ, đây là một bước đi chiến lược trong cách Trung Quốc thúc đẩy yêu sách chủ quyền ở Biển Đông thông qua dân sự hóa và chiến thuật “vùng xám”, kết hợp cả hoạt động du lịch, thương mại và hạ tầng dân sự.
T.V