Trung Quốc đang nắm bắt cơ hội để thách thức sự thống trị của Mỹ trong lĩnh vực tài chính toàn cầu, qua đó gia tăng ảnh hưởng quốc tế của đồng Nhân dân tệ và từng bước làm suy yếu vai trò trung tâm của USD.
Nhân dân tệ đứng trước cơ hội lịch sử
Bất ổn địa chính trị, phần lớn bắt nguồn từ những chính sách kinh tế khó lường dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, đã bao trùm các thị trường trong những tuần gần đây, kéo đồng USD xuống mức thấp nhất trong vòng 4 năm.
Trong bối cảnh đó, dòng tiền của nhà đầu tư đổ mạnh vào các tài sản trú ẩn an toàn, đẩy giá vàng lên mức cao kỷ lục hơn 5.500 USD/ounce. Những diễn biến này đã tạo điều kiện để Trung Quốc quảng bá đồng Nhân dân tệ như một lựa chọn thay thế tiềm năng cho USD.
Cuối tuần qua, tạp chí lý luận hàng đầu của Đảng Cộng sản Trung Quốc Qiushi đã công bố những phát biểu của Chủ tịch Tập Cận Bình, trong đó phác thảo kế hoạch đưa đồng Nhân dân tệ trở thành một đồng tiền dự trữ toàn cầu. Đây hiện là vai trò mà USD đang đảm nhiệm bởi đồng tiền này được sử dụng phổ biến nhất trong các giao dịch quốc tế, qua đó trở thành một trong những tài sản an toàn hàng đầu thế giới.
Không ai kỳ vọng trật tự này sẽ sớm thay đổi. Tuy nhiên, sự sụt giảm mạnh của USD kể từ khi Tổng thống Trump tái đắc cử năm ngoái đã phần nào mở ra cơ hội cho những “đối thủ” tiềm năng.
Theo Qiushi, Chủ tịch Tập Cận Bình đã nói với các quan chức chính phủ rằng Trung Quốc cần hướng tới việc xây dựng “một đồng tiền mạnh, được sử dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế và thị trường ngoại hối”, với một “ngân hàng trung ương hùng mạnh”, có khả năng thu hút đầu tư và tác động đến việc hình thành giá cả toàn cầu.
Những phát biểu này được đưa ra trong các cuộc trao đổi riêng tư vào năm 2024, nhưng được công bố vào thời điểm Bắc Kinh đang nỗ lực định vị mình như một đối tác kinh tế – chính trị ổn định và đáng tin cậy hơn so với Washington, đồng thời bắt đầu ghi nhận những kết quả bước đầu.
Vì sao kế hoạch của Trung Quốc trở nên đáng chú ý?
Trong hơn 1 thập kỷ qua, Trung Quốc đã theo đuổi mục tiêu quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ và củng cố sự ổn định của đồng tiền này trên thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian gần đây, Bắc Kinh mới thực sự hưởng lợi từ những lo ngại ngày càng gia tăng đối với chính sách kinh tế của Mỹ và xu hướng “phi đô la hóa”.
Việc ông Trump áp đặt nhiều vòng thuế quan lên các đối tác thương mại lớn đã làm xói mòn niềm tin vào triển vọng tăng trưởng kinh tế Mỹ cũng như giá trị của USD. Bên cạnh đó, những thay đổi trong ban lãnh đạo Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) – khi ông Trump đề cử ông Kevin Warsh sau nhiều lần công khai bất đồng với Chủ tịch đương nhiệm Jerome Powell – càng làm gia tăng sự bất định xung quanh chính sách tiền tệ và lãi suất của Mỹ.
Từ năm ngoái, các nhà đầu tư đã bắt đầu giảm dần mức độ phụ thuộc vào USD. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde cũng kêu gọi đồng euro đóng vai trò lớn hơn trong hệ thống tài chính toàn cầu. Đồng thời, nguy cơ từ các biện pháp thuế quan và trừng phạt của Mỹ đã khiến một số quốc gia tìm cách đa dạng hóa rủi ro, tránh phụ thuộc quá mức vào USD.
“Để thuyết phục mọi người sử dụng Nhân dân tệ, bạn phải tạo ra được một thị trường ngách, và điều đó thực sự rất khó. Hiện tại, Đảng Cộng sản Trung Quốc cho rằng chúng ta đang ở một thời điểm rất đặc biệt, khi ngày càng nhiều người mất niềm tin vào USD”, ông Dinny McMahon, Trưởng bộ phận nghiên cứu thị trường tại công ty Trivium China, nhận định.
USD đã giữ vai trò trung tâm trong nền kinh tế toàn cầu suốt hơn 80 năm, kể từ sau Thế chiến II và Hệ thống Bretton Woods – thỏa thuận thiết lập USD làm đồng tiền chuẩn được bảo đảm bằng vàng và neo tỷ giá của 44 loại tiền tệ khác vào nó. Nhu cầu mạnh mẽ đối với USD giúp Mỹ vay vốn quốc tế với chi phí thấp, đồng thời gia tăng khả năng áp đặt các biện pháp trừng phạt tài chính đối với các quốc gia khác.
Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hiện công nhận 7 đồng tiền dự trữ lớn khác, gồm euro, Nhân dân tệ, yên Nhật, đô la Canada, đô la Australia, bảng Anh và franc Thụy Sĩ. Trung Quốc tìm cách củng cố vị thế của Nhân dân tệ không chỉ để giảm thiểu rủi ro trước sức ép tài chính từ Mỹ, mà còn nhằm mở rộng ảnh hưởng chính trị và kinh tế trong thương mại và tài chính toàn cầu.
Liệu Nhân dân tệ có thể thay thế USD?
Bắc Kinh đã triển khai nhiều biện pháp nhằm tăng sức hấp dẫn của Nhân dân tệ đối với nhà đầu tư nước ngoài, bao gồm mở rộng khả năng tiếp cận các loại tài sản tài chính trong nước như cổ phiếu, trái phiếu và hàng hóa, cũng như đơn giản hóa các quy trình thanh toán xuyên biên giới.
Việc thắt chặt quan hệ thương mại với các nền kinh tế đang phát triển cũng góp phần thúc đẩy việc sử dụng Nhân dân tệ trong các giao dịch quốc tế. Sau khi phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Nga vì xung đột Ukraine, việc thanh toán thương mại bằng Nhân dân tệ đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục, trong bối cảnh Trung Quốc vẫn là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Moscow.
Mùa hè năm ngoái, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Trung Quốc Pan Gongsheng cho biết nhân dân tệ đã trở thành đồng tiền tài trợ thương mại lớn nhất thế giới và là đồng tiền thanh toán lớn thứ 3, đồng thời kêu gọi xây dựng một hệ thống tiền tệ “đa cực”, thay vì để USD thống trị.
Ý tưởng về việc USD có thể bị thách thức rõ ràng đã khiến ông Trump quan ngại. Khối BRICS (gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) từng đề cập khả năng tạo ra một đồng tiền dự trữ mới, điều mà ông Trump cảnh báo sẽ đáp trả bằng mức thuế 100% nếu kịch bản này trở thành hiện thực.
Tuy vậy, phần lớn các nhà kinh tế cho rằng một hệ thống tài chính toàn cầu chủ yếu dựa vào Nhân dân tệ vẫn còn là viễn cảnh xa vời. Theo số liệu của IMF, USD chiếm khoảng 57% dự trữ ngoại hối toàn cầu trong năm ngoái, euro khoảng 20%, trong khi nhân dân tệ mới chỉ chiếm khoảng 2%. Trung Quốc cũng chưa từng tuyên bố mục tiêu thay thế USD, mà chủ yếu tìm cách mở rộng vai trò của đồng tiền riêng trong hệ thống hiện tại.
Dù Bắc Kinh quảng bá Nhân dân tệ như một đồng tiền an toàn và thuận tiện cho thương mại quốc tế, nhiều chuyên gia cho rằng việc Trung Quốc kiểm soát chặt dòng vốn ra vào vẫn là rào cản lớn, khiến các nhà đầu tư và tổ chức tài chính ngần ngại dựa quá nhiều vào dự trữ Nhân dân tệ. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng có thể muốn duy trì tỷ giá nhân dân tệ ở mức thấp tương đối để hỗ trợ nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu.
“Tôi không thể hình dung một thế giới mà mức độ chấp nhận Nhân dân tệ như tài sản dự trữ lại tiệm cận USD hay euro và tôi cũng không nghĩ Bắc Kinh kỳ vọng điều đó. Nhưng trong bối cảnh hệ thống tài chính toàn cầu và địa chính trị đang biến động, Trung Quốc rõ ràng coi đây là một cơ hội để giành thêm lợi thế”, ông McMahon nói.
T.P