Hiện nay có khoảngc 300.000-500.000 người Hoa sinh sống tại Nga (ước tính vì nhiều người không đăng ký cư trú) bao gồm:
Người Nga ở vùng biên giới giáp Trung Quốc từ thế kỷ 17-19, được coi là người Hoa truyền thống. Họ sống quanh vùng viễn đông như Vladivostok, Khabarosk, Blagoveshchenck.
Lao động Trung Quốc nhập cư sau năm 1991. Sau khi Liên Xô tan rã, kinh tế mở cửa thì làn sóng người Hoa vào Nga lao động, thương nhân, tiểu thương ngày càng nhiều.
Doanh nhân và nhà đầu tư Trung Quốc thế kỷ 21. Họ đến Nga trong lĩnh vực xây dựng, nông nghiệp, thương mại, hàng tiêu dùng, khai thác gỗ.
Du học sinh và kết hôn Hoa – Nga. Số lượng tăng mạnh do quan hệ Nga – Trung ngày càng tốt.
- Quá trình di cư của Hoa vào Nga:
Giai đoạn 1, thế kỷ 17-19: người Hoa, người Mãn, người Mông Cổ đến sinh sống và buôn bán trong khu vực Sebirea – Viễn Đông, sau đó bị hạn chế sau các hiệp ước giữa Nga và nhà Thanh.
Giai đoạn 2, cuối thế kỷ 19-đầu thế kỷ 20: Người Hoa đến làm việc trong các ngành: Đường sắt, khai thác vàng, nông nghiệp. Ở Vladivostok từng có cộng đồng người Hoa khá lớn.
Giai đoạn 3: thời kỳ Liên Xô (1920-1991): Thời kỳ này, Stalin trục xuất nhiều người gốc Hoa vì ngại “gián điệp Nhật – Trung”. Vì vậy cộng đồng Hoa nhỏ dần đi, gần như biến mất ở nhiều khu vực.
Giai đoạn 4, sau năm 1991 đến nay: Nga mở cửa khẩu, hàng trăm ngàn người Hoa sang Nga buôn bán, làm ăn, thương mại biên giới phát triển mạnh lao động Trung Quốc trở thành nguồn nhân lực quan trọng tại Nga.
- Vai trò của người Hoa trong kinh tế Nga.
Thương mại và buôn bán lẻ: người Hoa kiểm soát nhiều khu chợ bán hàng như: quần áo, đồ điện tử, hàng gia dụng, nông sản nhập từ Trung Quốc. Các chợ lớn ở Moscow, Ussuriysh, valadivostok.
Lao động trong nông nghiệp và xây dựng: Họ trồng rau, hoa quả ở vùng Viễn Đông Nga, cung cấp phần lớn sản phẩm giá rẻ cho vùng này. Ngoài ra người Hoa còn là lực lượng lao động lớn trong xây dựng và may mặc.
Đầu tư trong lĩnh vực tài nguyên và nông nghiệp. Một số công ty Trung Quốc thuê đất rừng, đất tại Siberia để trồng trọt, khai thác gỗ, phát triển cơ sở hạ tầng.
Ảnh hưởng của người Hoa trong kinh tế Nga ở mức trung bình, không ở tầm cao như người Hoa ở Mỹ, Singapore, Malaysia. Nhưng họ là người lao động quan trọng, đặc biệt tại Siberia và Viễn Đông Nga.
- Vai trò người Hoa ở Nga
Tích cực: lấp khoảng trống lao động mà dân Nga không muốn làm, cung ứng hàng hóa giá rẻ cho người dân Nga, đóng vai trò cầu nối thương mại Nga – Trung.
Thách thức: nhiều định kiến xã hội của người Nga đối với người Hoa là: Tội phạm, người Hoa chiếm đất Nga và cạnh tranh lao động: một phần do bị tuyên truyền về người Hoa từ thời Liên Xô.
Mức độ hòa nhập xã hội của người Hoa ở Nga thấp vì phần lớn là lao động tạm trú, nhiều người không học tiếng Nga, ít kết hôn hoặc định cư dài hạn.
- Vai trò chính trị của người Hoa tại Nga.
Ảnh hưởng chính trị rất nhỏ, tỷ lệ nhập quốc tịch Nga rất ít không có đại biểu gốc Hoa trong Duma hoắc chính quyền trung ương.
Tuy nhiên, người Hoa có vai trò trong quan hệ Nga- Trung, họ là cầu nối giao thương, các công ty Trung Quốc cũng dựa vào họ để hoạt động tại Nga.
- Quan hệ của người Hoa ở Nga với chính phủ Trung Quốc.
Nhóm lao động di cư mới: nhiều người giữ quan hệ chặt chẽ, họ giữ hộ chiếu Trung Quốc, gửi tiền về quê. Nhiều người tham gia các hoạt động do Đại sứ quán Trung Quốc tổ chức.
Nhóm thương nhân và nhà đầu tư: hợp tác với các công ty Trung Quốc, gắn bó với chính quyền địa phương liên quan ở Trung Quốc.
Nhóm du học sinh và trí thức trẻ: họ gắn bó với Trung Quốc nhưng suy nghĩ cởi mở hơn.
Do quan hệ Nga- Trung gần gũi thời Putin, người Hoa thường được xem như “Đại diện kinh tế” của Trung Quốc và được hưởng nhiều ưu đãi hơn các thời kỳ trước đây.
H.L