Người Hoa ở Ấn Độ hiện nay ước tính còn khoảng 5.000 người, sống chủ yếu tại Kolkate, Mumbai, Delhi, Chennai.
Thế kỷ 20 từng có 40.000 – 50.000 người Hoa ở Ấn Độ, nhưng giảm mạnh sau xung đột Trung – Ấn năm 1962.
- Quá trình di cư của người Hoa vào Ấn Độ
- Giai đoạn 1: Từ cuối thế kỷ 18 – đầu 19.
Những người Hoa đầu tiên là thợ thủ công, thương nhân, thợ mỏ, thợ đóng tàu đến Kolkata thời Ấn Độ là thuộc địa của Anh. Họ lập cộng đồng Hoa kiều cổ nhất ở Nam Á.
- Giai đoạn 2: Thế kỷ 19 – đầu 20.
Nhiều người Hoa đến Ấn Độ từ Quảng Đông, Phúc Kiến, Hải Nam, Thượng Hải.
Họ mở các xưởng thuộc da, xưởng giày, nhà hàng và tiệm trà.
- Giai đoạn 3: Sau Thế chiến II.
Cộng đồng người Hoa phát triển mạnh, có trường học Hoa, rạp chiếu phim, hội quán.
Số lượng người Hoa lên đến 40.000 – 50.000 người.
- Giai đoạn 4: Sau chiến tranh năm 1962 – bước ngoặt.
Năm 1962, chiến tranh biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Chính phủ Ấn Độ bắt giữ hàng ngàn người Hoa, giam giữ tại Deoli và tịch thu tài sản, hạn chế kinh doanh.
Vì vậy, nhiều người Hoa rời Ấn Độ sang Canada, Mỹ, Úc, Singapore.
- Giai đoạn 5: Từ 1990 đến nay.
Cộng đồng người Hoa giảm chỉ còn vài nghìn, họ tồn tại ở các Chinatown nhỏ, chủ yếu ở Kolkata.
- Vai trò của người Hoa trong kinh tế Ấn Độ
- Thuộc gia và sản xuất giày:
Người Hoa đóng vai trò trụ cột trong ngành thuộc da ở Kolkata suốt thế kỷ 19–20. Nhiều xưởng da lớn do người Hoa điều hành, đóng góp lớn vào xuất khẩu da và giày của Ấn Độ.
- Nhà hàng và ẩm thực:
Ẩm thực Trung Quốc kiểu Ấn là một hiện tượng lớn, các món Chow mein, Chilli chicken, Hakka noodles.
Nhiều món ăn Ấn – Hoa trở thành biểu tượng quốc gia, ảnh hưởng toàn Ấn Độ.
- Dịch vụ và thủ công:
Các tiệm tóc, thợ mộc, xưởng thủ công nhỏ từng do người Hoa thống trị.
Hiện nay vai trò kinh tế giảm, nhưng vẫn có nhà hàng, khách sạn và cơ sở thủ công mỹ nghệ của người Hoa.
- Vai trò xã hội của người Hoa tại Ấn Độ
Người Hoa có ở Ấn Độ hiện nay hòa nhập văn hóa Ấn khá tốt, đa số nói tiếng Bengal, tiếng Hindi và tiếng Anh, tập tục pha trộn giữa Hoa và Ấn.
Người Hoa hiện là cộng đồng nhỏ, sống tập trung. Tangra Chinatown ở Kolkata vẫn là “Thủ đô người Hoa” của Ấn Độ, ở đây có chùa Hoa, hội quán, lễ hội Tết Nguyên Đán.
Tồn tại một số định kiến: Từ chiến tranh năm 1962, một số người Ấn vẫn nghĩ Hoa kiều có liên hệ với Trung Quốc, nhưng thế hệ trẻ người Ấn gốc Hoa được xã hội nhìn nhận tích cực hơn.
- Vai trò chính trị của người Hoa ở Ấn Độ
Ảnh hưởng chính trị của người Hoa rất thấp do số lượng ít, phân tán. Hiếm người giữ vị trí chính trị cấp bang hay trung ương và người Hoa hầu như không tham gia đảng phát hoặc hoạt động chính trị.
Di sản 1962 khiến người Hoa tránh xa chính trị. Cộng đồng người Hoa giữ thái độ trung lập, tránh tiếp xúc với chính trị Trung – Ấn, họ tập trung vào kinh doanh.
- Quan hệ của người Hoa ở Ấn Độ với chính quyền Trung Quốc
Nhóm cũ (thế hệ trước năm 1962): Quan hệ lỏng lẻo hoặc gần như không có quan hệ với chính quyền Trung Quốc. Họ xem mình là người Ấn gốc Hoa, không phải người Trung Quốc ở nước ngoài.
Nhóm mới di cư (nhỏ) sau năm 2000: Có quan hệ bình thường với Trung Quốc, nhưng vẫn thận trọng do Ấn Độ giám sát người Trung Quốc khá chặt.
Hiện nay do căng thẳng biên giới hai nước, nên người Trung Quốc nhập cảnh, làm việc hoặc mở công ty ở Ấn bị chính quyền Ấn kiểm soát rất kĩ.
Có thể thấy do ảnh hưởng căng thẳng chính trị Trung – Ấn nên số người Hoa ở Ấn giảm còn rất nhỏ và họ luôn giữ thái độ thận trọng, chỉ chú ý vào làm ăn.
H.L