Nếu sáng nay thức dậy, mở điện thoại lên xem bảng giá vàng và bạn phải dụi mắt đến 3 lần mới dám tin vào những con số đang nhảy múa trên màn hình thì bạn không cô đơn đâu. Chúng ta đang sống trong những ngày lịch sử. Một thời điểm mà có lẽ sau này con cháu chúng ta sẽ đọc lại những trang sách giáo khoa kinh tế như một cột mốc thay đổi trật tự thế giới.
Giá vàng thế giới đã chính thức phá vỡ mọi quy luật để chạm mốc 5600 USD/ounce. Còn ở Việt Nam, con số là 190 triệu đồng/một lượng vàng miếng SJC. Vâng, các bạn lại cũng không nghe nhầm đâu. 190 triệu, cái giá tưởng chừng phải hàng chục năm nữa mới đạt tới, giờ nó đã thật sự thành hiện thực. Chỉ mới vài năm trước chúng ta còn nói chuyện vàng 60 – 70 là đắt, năm ngoái vàng 90 triệu là đỉnh. Thế mà hôm nay con số đó đã tăng hơn gấp đôi. Nhiều bạn nhắn tin hỏi mình là: Thế giới đang sập à? Có phải bong bóng sắp nổ không? Hay là tại sao vàng lại tăng điên cuồng như vậy? Để trả lời cho câu hỏi này, chúng ta hãy cùng xem một ván cờ lớn giữa các cường quốc, rồi những toan tính của Trung Quốc và sự bối rối của nước Mỹ và cả những hiểu lầm tai hại đang diễn ra ngay tại các tiệm vàng ở Việt Nam.
Đầu tiên, nhìn vào bản chất của đợt tăng giá này, nó không còn vận hành theo quy luật cung cầu bình thường mà nó là một sự hoảng loạn mang tính có hệ thống. Trước hết là sự bùng nổ thẳng đứng. Trong giới đầu tư, người ta gọi đồ thị giá vàng hiện nay là một nửa hình parabol, tức là nó dựng thẳng đứng lên trời. Chỉ trong vòng 30 ngày đầu năm 2026, giá vàng thế giới đã tăng lên khoảng 920 USD/ounce. Để các bạn dễ hình dung, mức tăng này trong 1 tháng đã bằng cả một chu kỳ tăng giá của nhiều năm cộng lại trong quá khứ. Nếu so với cùng kỳ năm 2025 giá vàng đã tăng tới 92%. Ngay cả bạc là một người em nghèo của vàng cũng đang nổi loạn với mức giá đến 120 USD/ounce. Điều này cho thấy là dòng tiền đang tuyệt vọng tìm kiếm bất cứ thứ gì là tài sản thực để trú ẩn.
Tại sao lại phải trú ẩn? Câu trả lời nằm ở đồng tiền mà chúng ta đang dùng để định giá vàng, đó là đồng đô la Mỹ. Suốt nhiều thập kỷ đồng đô la vẫn là vua, nhưng mà trong tháng 1/2026 chỉ số sức mạnh đồng đô la đã rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 4 năm qua. Nhưng nguy hiểm hơn cả việc giảm giá đó là sự mất niềm tin. Thế giới đang nhìn nước Mỹ và thấy một gã khổng lồ đang bị mắc kẹt trong chính đống nợ của mình. Có một thuật ngữ kinh tế mà các bạn cần biết để tìm hiểu tình hình hiện tại đó là “tài khóa áp đảo tiền tệ”. Hãy tưởng tượng chính phủ Mỹ là một người chi tiêu không tiếc tay và đang nợ ngập đầu, Cục Dự trữ liên bang là người quản lý két sắt, bình thường nếu lạm phát, Cục Dự trữ Liên bang Fed sẽ tăng lãi suất để thắt chặt chi tiêu. Nhưng bây giờ khoản nợ của chính phủ Mỹ đã quá lớn, nếu Fed lại tăng lãi suất thì tiền lãi mà chính phủ phải trả cho các chủ nợ sẽ rất lớn, dẫn đến nguy cơ nước Mỹ vỡ nợ hoặc phải đóng cửa chính phủ, vì thế Fed bị trói tay. Trong cuộc họp ngày 29/1 vừa qua, Fed đã không dám tăng lãi suất. Thị trường đã đọc vị được ngay, ông Fed đang đầu hàng. Để cứu chính phủ, họ buộc phải in thêm tiền để trả nợ. Mà quy luật muôn đời nay là cứ in thêm tiền thì tiền mất giá. Khi đồng đô la mất giá vì in ấn vô tội vạ, giá vàng đương nhiên sẽ tăng lên.
Nếu chúng ta xem kinh tế là đống củi khô, vấn đề chính trị lại chính là mồi lửa đốt cháy thị trường vàng trong tháng 1. Thế giới đang chứng kiến sự rạn nứt chưa từng có trong khối đồng minh phương tây xoay quanh một cái tên nghe rất lạnh lẽo đó là Greenland. Tại sao lại là Greenland? Trước đây, ai cũng nghĩ Greenland chỉ toàn là băng với tuyết, có gì đâu mà phải tranh giành. Nhưng trong mắt các nhà quân sự Mỹ và Tổng thống Donald Trump, Greenland là yết hầu sống còn của Mỹ. Mỹ đang triển khai ở đây siêu dự án Golden Doom (Vòm vàng), một hệ thống phòng thủ tên lửa đa lớp để bảo vệ nước Mỹ khỏi các đòn tấn công từ xa của Nga, Trung Quốc, hay là của Triều Tiên. Các tên lửa này nếu bán sang Mỹ sẽ phải bay qua Bắc Cực, đó là con đường ngắn nhất. Vì thế để cái vòm vàng này hoạt động, Mỹ bắt buộc phải đặt trạm radar và tên lửa đánh chặn tại Greenland. Chưa hết, tại Greenland còn có mỏ …, nơi chứa trữ lượng khổng lồ các loại đất hiếm. Đây là những thành phần không thể thiếu để chế tạo linh kiện tên lửa siêu thanh hay là các loại vũ khí hiện đại. Vì vậy, Mỹ muốn nắm trọn cái mỏ này để không bị phụ thuộc vào nguồn cung từ Trung Quốc.
Thêm một vấn đề chính trị ảnh hưởng đến giá vàng, đó là quan hệ giữa Mỹ và Canada. Chuyện sẽ chẳng có gì nếu Mỹ đàm phán êm đẹp, nhưng mà Mỹ đã chọn cách cứng rắn, gây sức ép lên cả Châu Âu và Canada để đạt được mục đích. Đỉnh điểm là màn khẩu chiến chấn động tại diễn đàn Davos ngày 20/01/2026. Thủ tướng Canada, người đứng đầu quốc gia vốn là anh em thân thiết của Mỹ đã phải đứng lên chỉ trích Mỹ. Ông này tuyên bố Canada sẽ đa dạng hóa quan hệ, ý là sẽ chơi với cả Trung Quốc. Đáp lại, Tổng thống Trump nổi giận, ông gọi thủ tướng Canada là thống đốc, hàm ý coi Canada chỉ là một bang của Mỹ, chứ không phải một quốc gia độc lập. Kinh khủng hơn, Mỹ còn đe dọa áp thuế 100% lên toàn bộ hàng hóa Canada. Hành động này giống như một cú tát vào mặt các đồng minh. Giới đầu tư toàn cầu đã hoảng sợ tột độ. Họ nghĩ rằng đến người anh em ruột thịt như Canada mà Mỹ còn xác định xử đẹp, tài sản của mình ở Mỹ liệu có an toàn hay không?
Trong khi phương Tây đang rối ren, nhìn sang phương đông, Trung Quốc lại đang âm thầm đâm thủng đồng đô la, đây là yếu tố nền tảng dài hạn đẩy giá vàng tăng bền vững. Trung Quốc hiểu rằng chừng nào thế giới còn dùng đồng đô la, chừng đó vận mệnh của Trung Quốc vẫn còn nằm trong tay của Mỹ. Bài học Mỹ đóng băng 300 tỷ USD của Nga năm 2022 vẫn còn đó. Vì thế Trung Quốc quyết tâm xây dựng một hệ thống tiền tệ mới, nơi những đồng nhân dân tệ được bảo kê bởi vàng. Trung Quốc đã mua vàng điên cuồng trong suốt 14 tháng qua. Dù con số công bố là chỉ hơn 2000 tấn, nhưng các chuyên gia tin rằng kho bạc Trung Quốc đang giấu hàng nghìn tấn nữa, ước tính khoảng 5000 tấn. Họ đã bán rất nhiều trái phiếu Mỹ để đổi lấy vàng. Trung Quốc đã thực hiện chiến thuật “hành lang vàng” và Basel III. Trung Quốc đang xây dựng một hành lang để kết nối các nước Brics. Họ nói với thế giới rằng, các bạn cứ dùng tiền của tôi đi, nếu các bạn sợ tiền mất giá, hãy mang đến kho của tôi, tôi sẽ đổi ra vàng thật cho các bạn.
Để làm được điều này, Trung Quốc đã tận dụng quy định của ngân hàng quốc tế mới đó là Basel III. Theo đó, vàng sẽ được nâng cấp thành tài sản cấp một. Nôm na là ngày xưa bạn mang đến 1 tỷ tiền vàng, ngân hàng chỉ tính cho bạn vay 500 triệu. Nhưng giờ đây, 1 tỷ vàng mang ra ngân hàng, bạn sẽ được vay đúng 1 tỷ không khấu hao đồng nào. Vàng được coi là an toàn hơn tiền mặt. Trung Quốc thậm chí còn chơi lớn, họ cho phép các nước dùng vàng thế chấp để vay với tỉ lệ 100%. Ví dụ bạn có một lượng vàng giá 150 triệu, bất kể mua ở đâu, mang đến ngân hàng của Trung Quốc đều được vay đúng 150 triệu tiền mặt. Nhiều người sẽ bảo Trung Quốc sao lại chơi dại như vậy? Nhỡ giá vàng tụt, khách hàng xù nợ để lại vàng thì sao? Đúng là Trung Quốc đang chấp nhận rủi ro đó. Họ đang dùng con tép để bắt con tôm. Con tôm mà họ bắt được là gì? Là việc cả thế giới sẽ phải quay sang tích trữ vàng và sử dụng hệ thống tài chính của Trung Quốc để bỏ rơi đồng đô la. Chính lực cầu khổng lồ từ các ngân hàng trung ương này đã tạo ra một cái sàn bê tông cho giá vàng khiến giá không thể giảm sâu được nữa.
Bây giờ hãy quay về Việt Nam. Giá thế giới tăng là một chuyện nhưng giá vàng SJC và vàng nhẫn ở Việt Nam lại tăng sốc hơn, chạm mốc 190 triệu đồng/lượng. Hiện tại có một cú hích tâm lý từ tin đồn ở Nghị định 340 đó là trên mạng xã hội đang lan truyền rằng, sau ngày mùng 9/2, ai mà đeo vàng, tàng trữ vàng không có hóa đơn sẽ bị công an tịch thu. Vậy sự thật là gì? Xin khẳng định với các bạn rằng tin đồn đó là sai sự thật. Nghị định 340 đúng là có quy định rằng phạt rất nặng và tịch thu vàng nhưng đây chỉ là áp dụng cho các hành vi kinh doanh và buôn bán trái phép, tức là buôn lậu hay là mở tiệm vàng chui, chứ không có quy định nào là người dân đeo nhẫn cưới hay cất vàng trong tủ mà lại phải chứng minh nguồn gốc và bị tịch thu hết. Câu chuyện đã rõ ràng, giá vàng 190 triệu không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả cộng hưởng của các vấn đề thế giới bất ổn và những nút thắt tâm lý tại Việt Nam. Vậy sắp tới giá vàng có thể thay đổi thế nào? Dựa trên các phân tích, có 3 kịch bản cho phần còn lại của năm 2026.
Kịch bản 1: Siêu chu kỳ (Xác suất 40%). Điều kiện là căng thẳng giữa Mỹ và Canada sẽ leo thang thành chiến tranh thương mại và các vấn đề nổi cộm của thế giới sẽ ngày càng phức tạp hơn. Điều này sẽ buộc Fed phải in thêm tiền để cứu trợ. Và như vậy, dự báo giá vàng sẽ có thể tăng lên 6.000 USD/ounce, thậm chí là 7.000 USD/ounce. Tại Việt Nam giá vàng có thể vượt 200 triệu đồng/lượng. Đây là kịch bản xấu cho kinh tế nhưng lại tốt cho những người cầm vàng.
Kịch bản 2: Bình thường mới (Xác suất 40%). Điều kiện là các bên thỏa thuận tạm thời về Greenland ổn. Mỹ bình thường quan hệ với Canada và giá vàng sẽ đi ngang. Dự báo giá sẽ neo quanh khoảng 5200 – 5500 USD/ounce và sẽ có các đợt giảm nhẹ do nhiều người người ta chốt lời nhưng mà khó sập sâu vì Trung Quốc vẫn đang mua vào.
Kịch bản 3: Đảo chiều (Xác suất 20%). Điều kiện là hòa bình toàn diện trên thế giới, nền kinh tế Mỹ phục hồi và đồng đô tăng trưởng mạnh mẽ. Giá vàng sẽ rơi vào khoảng 4500 USD/ounce, nhưng mà thú thật, nhìn tình hình thế giới hiện tại kịch bản này cực kỳ khó xảy ra.
Kết luận lại, cơn sốt giá vàng vào tháng 1/2026 là tiếng chuông báo hiệu một trật tự thế giới mới. Chúng ta đang được sống trong giai đoạn thế giới bất ổn nhất kể từ đầu thế kỷ XXI. Hãy cùng theo dõi từng ngày xem còn chuyện gì bất ngờ hơn xảy ra các bạn nhé.
T.P