Cuộc chiến nổ ra ở Trung Đông làm “yết hầu” dầu mỏ rực lửa, kéo theo giá năng lượng và cước vận tải tăng. Doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam vì thế đứng trước sức ép chi phí gia tăng và rủi ro lan rộng.
Logistics và năng lượng trước nguy cơ tăng nhiệt
Dù còn sớm để định lượng đầy đủ mức độ tác động nhưng ông Nguyễn Văn Mười – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam bày tỏ lo ngại, khi lượng hàng hóa của Việt Nam đi qua khu vực eo biển Hormuz khá lớn. Trong trường hợp xung đột leo thang, doanh nghiệp có thể phải chuyển hướng vận tải, kéo dài thời gian giao hàng và làm tăng chi phí.
Theo ông Mười, tham khảo ý kiến các chuyên gia quốc tế cho thấy căng thẳng lần này có khả năng phức tạp hơn trước do liên quan nhiều quốc gia và đối tác thương mại. Việc thay đổi lộ trình vận chuyển cùng xu hướng giá dầu tăng nếu bất ổn kéo dài sẽ tạo thêm sức ép lên chi phí logistics.
Với DN ngành dệt may, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP. HCM cho biết, xuất khẩu sang Trung Đông của doanh nghiệp trong ngành hiện vẫn ở quy mô khiêm tốn. Chỉ một số ít đơn vị cung ứng trang phục Hồi giáo cho thị trường này, song diễn biến vẫn cần được theo dõi sát.
Đánh giá Trung Đông là thị trường nhiều tiềm năng, ông Trương Chí Thiện – Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt cho hay, doanh nghiệp đang đàm phán xuất khẩu trứng lỏng sản xuất theo chương trình nhân đạo sang khu vực này. Tuy vậy, căng thẳng địa chính trị có thể gây thêm trở ngại cho kế hoạch mở rộng thị trường trong thời gian tới.
Tương tự, ông Đặng Minh Lành – Giám đốc Công ty TNHH Nội thất New GBI cho biết, hoạt động xuất khẩu nội thất sang Trung Đông hiện chưa bị gián đoạn do các cảng biển vẫn vận hành bình thường. Tuy nhiên, ông dự báo nếu tình hình kéo dài, đơn hàng mới có thể chững lại.
Với ngành cà phê, ông Thái Như Hiệp – Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam nhận định, lượng cà phê xuất sang Trung Đông không lớn. Dù vậy, xung đột có thể kéo mặt bằng giá cà phê thế giới đi xuống, đồng thời làm tăng chi phí xuất nhập khẩu, qua đó ảnh hưởng gián tiếp đến toàn ngành.
Chủ động quản trị rủi ro và giữ ổn định vĩ mô
TS Mạc Quốc Anh – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho rằng, căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran mang tính chất lan tỏa toàn cầu. Với Việt Nam, các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz hay Biển Đỏ có thể chịu tác động gián tiếp.
Khi rủi ro an ninh gia tăng, phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container đều có xu hướng tăng, tác động trực tiếp đến những ngành phụ thuộc lớn vào logistics như dệt may, da giày và nông sản.
Theo ông Quốc Anh, xung đột quân sự có thể nhanh chóng chuyển hóa thành rủi ro kinh tế vĩ mô xuyên biên giới. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao, các cú sốc địa chính trị thường truyền dẫn nhanh vào khu vực doanh nghiệp.
Vị chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần rà soát lại hợp đồng, điều khoản thanh toán, bảo hiểm và điều kiện giao hàng; đồng thời đa dạng hóa thị trường và đối tác để giảm phụ thuộc vào một tuyến vận tải. Việc sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỉ giá và đàm phán cơ chế giá linh hoạt theo biến động nhiên liệu cũng được xem là cần thiết.
Trung Đông vẫn là thị trường giàu tiềm năng đối với các mặt hàng lương thực, thực phẩm Halal, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng. Tuy vậy, doanh nghiệp nên chủ động phân tán rủi ro sang Nam Á, châu Phi hoặc ASEAN nhằm bảo đảm an toàn dòng tiền.
Ở góc độ điều hành, cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cơ quan quản lý cần linh hoạt chính sách tiền tệ và tỉ giá để ổn định tâm lý thị trường; tăng cường cảnh báo sớm về thương mại và an ninh vận tải thông qua hệ thống thương vụ và đại sứ quán; đồng thời mở rộng hỗ trợ tín dụng và bảo hiểm xuất khẩu, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết sức ép lên mặt bằng giá năm 2026 có thể đến từ biến động nguyên vật liệu nhập khẩu và tỉ giá. Nếu chi phí đầu vào tăng, giá thành sản xuất và giá tiêu dùng sẽ chịu áp lực đi lên.
Diễn biến xung đột quân sự và cạnh tranh thương mại toàn cầu cũng có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, qua đó khiến giá dầu biến động theo xu hướng tăng. Iran hiện là một trong những nhà sản xuất dầu lớn và nằm sát eo biển Hormuz, nơi khoảng một phần năm nguồn cung dầu toàn cầu đi qua.
Theo ông Phạm Văn Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá, mục tiêu kiểm soát CPI bình quân khoảng 4,5 phần trăm trong năm 2026 sẽ là thách thức lớn trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất ổn. Bộ Tài chính sẽ tập trung cân đối cung cầu, chủ động dự trữ hàng hóa thiết yếu và theo dõi sát diễn biến giá quốc tế để kịp thời xây dựng kịch bản ứng phó.
Cơ quan quản lý cũng sẽ rà soát lộ trình điều chỉnh giá các dịch vụ công và mặt hàng do Nhà nước quản lý theo nguyên tắc thị trường, tính toán kỹ tác động để tránh gây biến động mạnh, qua đó góp phần giữ ổn định mặt bằng giá.
Thị trường năng lượng đã phản ứng gần như tức thì trước những diễn biến căng thẳng mới tại Trung Đông. Đầu giờ sáng 1/3 (giờ Việt Nam), giá dầu thô đồng loạt bật tăng mạnh: dầu WTI giao ngay đạt khoảng 67,02 USD/thùng, tăng gần 2,8% so với phiên trước; trong khi dầu Brent lên 72,87 USD/thùng, tăng xấp xỉ 2,9%.
Sang sáng 2/3 (giờ Việt Nam), đà tăng chưa dừng lại. Giá dầu tiếp tục duy trì xu hướng đi lên, với WTI giao ngay ở quanh mức 67,6 USD/thùng và Brent dao động gần 73,4 USD/thùng, nhích thêm so với phiên liền trước.
Nhiều dự báo cho rằng giá dầu có thể tiếp tục đi lên nếu các bên gia tăng đáp trả quân sự, thậm chí không loại trừ kịch bản thị trường năng lượng biến động mạnh nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn.
T.P