Trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương xuất hiện nhiều vết nứt, Bắc Kinh gia tăng tiếp xúc với các đồng minh an ninh của Washington, qua đó từng bước tái định vị mình như một đối tác ổn định và có thể dự đoán.
Tuần này, Thủ tướng Anh Keir Starmer thăm Bắc Kinh trong ba ngày, trong khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz dự kiến có chuyến công du Trung Quốc đầu tiên vào cuối tháng 2. Trước đó không lâu, lãnh đạo Canada, Phần Lan, Ireland và Hàn Quốc cũng lần lượt tới Trung Quốc. Điểm chung đáng chú ý là các quốc gia này đều là đồng minh hoặc đối tác an ninh quan trọng của Mỹ, gắn bó chặt chẽ với cấu trúc chiến lược do Washington dẫn dắt trong nhiều thập kỷ.
Chính “điểm chung” đó khiến các động thái ngoại giao của Bắc Kinh được giới quan sát quốc tế soi kỹ và nhận ra: Trung Quốc không tập trung vào những quốc gia nằm ngoài quỹ đạo Mỹ, mà chủ động tiếp cận những nước vốn được xem là trụ cột của phương Tây. Không phải sự trùng hợp – điều đó phản ánh một tính toán chiến lược rõ ràng.
Thời điểm là yếu tố then chốt. Trong năm qua, nhiều đồng minh của Mỹ liên tục chịu tác động từ chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ thuế đối ứng đến các biện pháp bổ sung với thép, nhôm, ô tô và phụ tùng. Không chỉ ở lĩnh vực thương mại, những phát ngôn và động thái gây tranh cãi của Washington còn tạo ra căng thẳng ngay trong nội bộ NATO, buộc các đồng minh châu Âu và Canada phải tính toán lại dư địa tự chủ của mình. Một quy luật: khi niềm tin chiến lược bị thử thách, khoảng trống ngoại giao tất yếu xuất hiện.
Và đây chính là lúc Bắc Kinh thò chân vào. Tại các diễn đàn quốc tế, đặc biệt là Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Trung Quốc kiên trì phát đi thông điệp về đối thoại, đa phương và ổn định. Trong so sánh tương đối với cách tiếp cận ngày càng mang tính chợ búa thực dụng của Washington, Trung Quốc cố gắng xuất hiện như một đối tác “vì cái chung” chứ không vì cái riêng. Và Trung Quốc không tìm cách thách thức trực diện vai trò an ninh của Mỹ. Không có dấu hiệu nào cho thấy Bắc Kinh muốn lôi kéo các đồng minh của Washington rời khỏi NATO hay các hiệp ước phòng thủ song phương. Thay vào đó, Trung Quốc tập trung vào mặt trận kinh tế và ngoại giao, nơi các quốc gia này có nhiều không gian linh hoạt hơn. Sự phân tách này cho thấy một cách tiếp cận thực dụng: tránh va chạm ở lĩnh vực nhạy cảm nhất, đồng thời mở rộng hợp tác ở những khu vực ít “lằn ranh đỏ”.
Trường hợp Canada là minh họa rõ nét. Sau nhiều năm quan hệ căng thẳng, chuyến thăm Bắc Kinh của Thủ tướng Mark Carney không chỉ mang tính biểu tượng mà còn đạt được những thỏa thuận kinh tế cụ thể. Phản ứng từ Washington cho thấy điều khiến Mỹ lo ngại không phải là Canada “xoay trục”, mà là Ottawa dám đa dạng hóa lựa chọn. Còn với Bắc Kinh, riêng việc hạ mức độ phụ thuộc tuyệt đối của Canada – đồng minh Mỹ vào Washington đã là một kết quả đáng kể.
Bình diện rộng hơn, Trung Quốc đang tìm cách tái định vị mình như một “bên giữ trật tự”, thay vì kẻ phá vỡ trật tự. Với việc liên tục khẳng định ủng hộ Liên hợp quốc, luật lệ quốc tế và toàn cầu hóa, Trung Nam Hải như muốn phô ra thông điệp rằng: trong một thế giới ngày càng rạn nứt, Trung Quốc muốn được nhìn nhận như một nhân tố tháo gỡ, chứ không phải nguồn cơn của bất ổn…
Tuy vậy, cuộc chơi “đối tác tin cậy” của Bắc Kinh cũng đối mặt với những giới hạn rõ ràng. Phần lớn các quốc gia châu Âu và Bắc Mỹ không muốn – và cũng không thể – lựa chọn giữa Mỹ và Trung Quốc. Họ tìm kiếm sự cân bằng, không phải sự thay thế – nói cách khác là “đu dây”. Điều đó cho thấy, dù gần lại, nhưng đâu đó câu hỏi liệu hình ảnh một Trung Quốc ổn định và đáng tin cậy có kéo dài khi đối diện với những khác biệt sâu sắc về chính trị và lợi ích chiến lược?
Có lẽ, Bắc Kinh hiểu rõ giới hạn này. Mục tiêu của Trung Quốc không phải là thay thế vai trò của Washington trong ngắn hạn, mà là làm mờ đi tính độc quyền của Mỹ trong quan hệ với các đồng minh. Chỉ cần các quốc gia phương Tây coi Trung Quốc là một đối tác “có thể làm việc cùng”, Bắc Kinh đã tiến thêm một bước trong cuộc cạnh tranh dài hơi về ảnh hưởng.
Nhìn từ góc độ đó, loạt tiếp xúc ngoại giao gần đây không báo hiệu sự ra đời của một trật tự mới, mà phản ánh một chiến lược tích lũy thận trọng. Trung Quốc không tìm cách kéo các đồng minh Mỹ về phía mình, mà kiên nhẫn làm suy yếu tâm thế “chỉ có một lựa chọn”.
Và trong cục diện địa chính trị hiện nay, đôi khi chỉ cần có thêm một lựa chọn, thế cân bằng đã bắt đầu dịch chuyển theo hướng có lợi cho ai đó rồi.
T.V