Ngày 31/1/2026, Trung Quốc tiến hành tuần tra kết hợp hải quân và không quân quanh bãi cạn Scarborough, theo thông báo của Bộ Tư lệnh Chiến khu miền Nam Quân đội Trung Quốc. Thông tin này được hãng tin Reuters đăng tải cùng ngày.
Động thái diễn ra trong bối cảnh trình hình Biển Đông vẫn diễn biến phức tạp, được giới quan sát nhìn nhận như một dấu hiệu của một chu kỳ quen thuộc tại một nơi từng là điểm nóng căng thẳng bậc nhất trên Biển Đông – Scarborough.
Scarborough là bãi cạn nằm ở cửa ngõ phía đông Biển Đông, chỉ cách đảo Luzon của Philippines khoảng 220 km, đồng thời nằm trên trục kết nối giữa Biển Đông và Tây Thái Bình Dương. Đây là khu vực Philippines tuyên bố thuộc vùng đặc quyền kinh tế, nhưng Trung Quốc kiểm soát thực tế từ năm 2012. Không có đảo nhân tạo, không có căn cứ cố định, song sự hiện diện thường xuyên của tàu hải cảnh, dân quân biển và các hoạt động tuần tra đã khiến Scarborough trở thành một điểm nóng mang tính cấu trúc, chứ không phải điểm bùng phát ngẫu nhiên.
Động thái mới nhất của Trung Quốc vì thế cần được đặt trong logic dài hạn. Theo Reuters, cuộc tuần tra được mô tả là nhằm duy trì trạng thái “sẵn sàng chiến đấu”, diễn ra chỉ ít ngày sau các cuộc tập trận chung giữa quân đội Philippines và Mỹ gần khu vực này. Trình tự đó không xa lạ: mỗi khi Manila tăng cường phối hợp an ninh với Washington, Scarborough lại trở thành nơi Bắc Kinh phát tín hiệu phản ứng. Chu kỳ này đã lặp đi lặp lại trong hơn một thập niên qua, đủ để trở thành một phần “nhịp điệu” của Biển Đông.
Về mặt chủ thể, Trung Quốc là bên chủ động triển khai lực lượng, Philippines là bên chịu tác động trực tiếp, còn Mỹ là yếu tố gián tiếp nhưng mang tính quyết định tới cán cân chiến lược. ASEAN, dù không hiện diện trực tiếp tại Scarborough, lại chịu ảnh hưởng từ mọi biến động tại đây, bởi bất kỳ sự thay đổi nào ở điểm nóng này đều tác động tới môi trường an ninh chung của khu vực. Scarborough vì thế không còn là câu chuyện song phương, mà là một phép thử lặp lại đối với trật tự Biển Đông.
Điều đáng chú ý là cách thức Trung Quốc lựa chọn hành động. Bắc Kinh không cải tạo bãi cạn, không xây dựng công trình, không triển khai lực lượng thường trú quy mô lớn. Thay vào đó là các đợt tuần tra linh hoạt, kết hợp hải – không quân, đủ để khẳng định kiểm soát nhưng chưa vượt qua ngưỡng leo thang. Scarborough, theo cách này, như một chỉ báo khiến các bên không thể rời mắt, cần cảnh giác.
Đối với Philippines, phản ứng chủ yếu vẫn là ngoại giao và dựa vào cam kết an ninh của Mỹ. Có thể hiểu, và thông cảm cho Philippines được. Vì sao” Vì Manila hiểu rằng không gian hành động tại Scarborough bị giới hạn; hiểu rằng một phản ứng quá mạnh có thể đẩy căng thẳng vượt ngưỡng, trong khi một phản ứng quá mềm lại làm xói mòn lập trường chủ quyền. Mỹ, về phần mình, tiếp tục hiện diện và tập trận để khẳng định cam kết đồng minh, nhưng cũng tránh biến Scarborough thành tâm điểm đối đầu quân sự trực diện với Trung Quốc. Chính sự dè chừng song song này tạo ra trạng thái “căng mà không vỡ” kéo dài.
Với ASEAN, Scarborough là một lời nhắc quen thuộc nhưng không dễ chịu. Nó cho thấy tranh chấp Biển Đông vận hành theo logic chu kỳ. Mỗi vòng lặp không làm thay đổi bản chất tranh chấp, nhưng lại điều chỉnh dần hành vi, kỳ vọng và giới hạn của các bên liên quan. Trong bối cảnh đó, việc kỳ vọng vào một giai đoạn “hạ nhiệt lâu dài” trở nên thiếu thực tế.
Nhìn rộng hơn, động thái ngày 31/1 không nhằm tạo ra hiện trạng mới, mà nhằm củng cố hiện trạng hiện có. Trung Quốc gửi đi thông điệp rằng Scarborough vẫn nằm trong tầm kiểm soát; Philippines được nhắc lại về tương quan sức mạnh; Mỹ được nhắc lại về giới hạn can dự; và ASEAN được nhắc lại rằng Biển Đông chưa bao giờ thật sự yên tĩnh.
Chính vì thế, gọi Scarborough là “chu kỳ lặp lại của một điểm nóng” không phải để giảm nhẹ mức độ căng thẳng, mà để nhấn mạnh tính dai dẳng và bền bỉ của nó. Mỗi chu kỳ lặp lại, nó lại nhấn mạnh thêm một thực tế: Biển Đông đang được quản trị bằng những va chạm có kiểm soát, chứ không phải bằng giải pháp triệt để. Và chừng nào chu kỳ này còn tiếp diễn, chừng đó mọi động thái, dù nhỏ, vẫn cần được đọc bằng con mắt tỉnh táo, cảnh giác chứ không thể là kỳ vọng tới hoang tưởng.
T.V