Là quốc gia láng giềng, người Hoa sang Triều Tiên khi đất nước này chưa bị chia cách thành hai miền. Sau này người Hoa ở Hàn Quốc có cả người tại chỗ và người di từ Triều Tiên xuống.
1- Người Hoa ở Hàn Quốc là ai?
Người Hoa ở Hàn Quốc gồm hai nhóm
- Hoa kiều truyền thống (đến Triều Tiên từ cuối thế kỷ 19 đến giữa thế kỷ 20. Họ đã định cư lâu đời, hòa nhập và nói tiếng Hàn rất tốt. Nhiều người từng sống ở Bắc Triều Tiên thời Nhật chiếm đóng cả Trung Quốc và Triều Tiên.
Phần lớn họ mang quốc tịch Trung Hoa dân quốc (sau này là Đài Loan) cho đến thập niên 1980 – 1990.
- Người Trung Quốc đại lục di cư sau năm 1992.
Sau khi Hàn Quốc và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ, người Trung Quốc sang Hàn Quốc rất đông. Họ là lao động phổ thông, du học sinh, chủ doanh nghiệp nhỏ và người kết hôn với công dân Hàn Quốc.
Hiện nay có khoảng 700.000 người Hoa ở Hàn Quốc, trong đó hơn một nửa đến từ Trung Quốc đại lục.
2- Quá trình di cư
- Giai đoạn 1, từ cuối thế kỷ 19 đến năm 1945, người Hoa đến Incheon, Seoul, Busan để buôn bán. Họ hình thành các “China town”, kinh doanh thực phẩm, thương mại và tài chính nhỏ.
- Giai đoạn 2: 1945-1992
Đây là thời kỳ quan hệ Trung Quốc – Hàn Quốc căng thẳng, nên ít có người Trung Quốc di cư, còn người Hoa ở Hàn Quốc bị hạn chế cư trú, hạn chế nghề nghiệp. Nhiều người Hoa phải sống bằng kinh doanh nhỏ (nhà hàng, tiệm tạp hóa). Nhiều người Hoa giữ quốc tịch Đài Loan.
- Giai đoạn 3: sau năm 1992
Hàn Quốc và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ ngoại giao, làn sóng lớn lao động Trung Quốc sang Hàn Quốc đặc biệt tăng mạnh là du học sinh và kết hôn quốc tế.
3- Vai trò của người Hoa trong kinh tế Hàn Quốc
- Hoa kiều truyền thống điều hành các nhà hàng, tiệm mì, dịch vụ thương mại. Nhiều món ăn Trung Hoa được Hàn hóa trở thành đặc sản quốc gia, đóng góp lớn vào ẩm thực hàn quốc hiện đại.
- Người Trung Quốc nhập cư, họ thường lao động trong các nhà máy may mặc, ngư nghiệp và xây dựng. Một bộ phận kinh doanh siêu thị, nhà hàng, chợ bán đồ Trung Quốc. Sinh viên Trung Quốc là nhóm du học sinh lớn nhất tại Hàn Quốc.
Nhìn chung, ảnh hưởng kinh tế của người Hoa là: không giữ vị thế kinh tế cao như người Hoa ở Mỹ, Malaysia. Nhưng họ đóng vai trò quan trọng trong lao động nhập cư, đặc biệt là trong các ngành mà Hàn Quốc thiếu nhân lực.
4- Vai trò trong chính trị – xã hội Hàn Quốc.
Người Hoa ở Hàn Quốc không có ảnh hưởng chính trị lớn, tỉ lệ nhập tịch thấp, ít người tham gia chính quyền, quốc hội hay chính trị Hàn. Phần lớn họ tập trung vào làm ăn và lao động.
Vấn đề xã hội nổi bật: quan ngại của người dân Hàn về tội phạm liên quan đến một số nhóm lao động Trung Quốc, nhưng tỉ lệ phạm pháp không cao.
Người Hoa chịu sự căng thẳng, văn hóa (chủ yếu người sang sau năm 1992) do khác biệt ngôn ngữ và thói quen sinh hoạt. Một số người tranh luận về “ảnh hưởng Trung Quốc” trong giáo dục và du học sinh.
Tuy nhiên, Hoa kiều truyền thống được xã hội Hàn tôn trọng, nhìn nhận như một phần của lịch sử Hàn. Nhiều người Trung Quốc kết hôn với người Hàn đã giúp cho ổn định dân số và xã hội.
5- Quan hệ của người Hoa với chính phủ Trung Quốc.
- Hoa kiều truyền thống: mối liên hệ với Trung Quốc đại lục yếu, thậm chí khoảng cách rõ rệt. Nhiều người thân Đài Loan hơn do lịch sử quốc tịch. Họ xem mình gắn với Hàn Quốc hơn Trung Quốc.
- Người Trung Quốc mới sang Hàn: một số ủng hộ chính phủ, Đảng cộng sản Trung Quốc. Một số trung lập, chỉ sang Hàn Quốc để làm việc. Một số bất mãn chính trị và giới hạn tự do tại Trung Quốc.
Có thể thấy: người Hoa ở Hàn Quốc có mấy đặc điểm lớn: nhóm lịch sử lâu đời nhưng quy mô nhỏ, làn sóng nhập cư sau năm 1992 tăng mạnh, ảnh hưởng xã hội vừa phải, ảnh hưởng chính trị thấp, quan hệ Trung Quốc khác nhau theo thế hệ.
H.L