Trong ít ngày qua, Manila bất ngờ nhấn mạnh ngoại giao và đối thoại trên Biển Đông, khác hẳn khẩu khí cứng rắn trước đó. Theo giới quan sát, sự điều chỉnh này không phải thay đổi lập trường, mà là một “biến tấu” chiến thuật, xuất hiện vào thời điểm nhạy cảm.
Ngày 11/2/2026, trong cuộc trao đổi với báo chí quốc tế, giới chức Philippines khẳng định Manila coi ngoại giao là hướng tiếp cận chính để xử lý bất đồng trên Biển Đông, đồng thời nhấn mạnh vai trò của đối thoại và tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc Ứng xử (COC). Phát biểu này lập tức gây chú ý, bởi nó khác rõ rệt với giọng điệu cứng rắn, thậm chí gay gắt, mà Philippines thể hiện suốt năm 2024–2025.
Chỉ vài ngày trước đó, từ 2–6/2/2026, Trung Quốc công bố các đợt tuần tra hải – không quân quy mô lớn ở Biển Đông, kèm theo cáo buộc Manila “phối hợp lực lượng bên ngoài khu vực”. Trong bối cảnh ấy, việc Manila chủ động hạ giọng, đặt ngoại giao lên trước, không thể xem là ngẫu nhiên. Đây chính là điểm khởi đầu của cái gọi là “biến tấu”.
Điều đáng nói là sự thay đổi nằm ở cách nói, không nằm ở nền tảng. Philippines không rút lại phán quyết trọng tài 2016, không từ bỏ UNCLOS, không hạ thấp quan hệ an ninh với Mỹ, Nhật hay Úc. Các hoạt động tiếp tế, tuần tra và bảo vệ lực lượng trên thực địa vẫn được duy trì. Nhưng trong phát ngôn chính thức, Manila tránh dùng những cụm từ dễ kích hoạt đối đầu, thay vào đó là ngôn ngữ “quản lý bất đồng”, “giữ ổn định”, “đối thoại xây dựng”.
Những nhà phân tích quốc tế nêu ra những khác biệt rõ so với giai đoạn cao trào trước đây. Tỷ như năm 2024 và nửa đầu 2025, Philippines liên tục các động thái: công khai hóa va chạm trên biển; đưa hình ảnh, video ra truyền thông quốc tế; sử dụng ngôn từ pháp lý mạnh để gây sức ép dư luận…
Khi ấy, chiến thuật của Manila là quốc tế hóa tranh chấp, kéo sự chú ý của cộng đồng quốc tế về phía mình. Chiến thuật đó không sai, nhưng nó cũng khiến Philippines thành quốc gia đứng ở tuyến đầu của căng thẳng, nơi mọi va chạm nhỏ đều có nguy cơ bị thổi bùng.
Bước sang đầu năm 2026, bối cảnh đã khác. Cạnh tranh nước lớn tuy chưa hạ nhiệt, nhưng xuất hiện nhu cầu kiểm soát rủi ro rõ rệt hơn. Trong ASEAN, không phải quốc gia nào cũng sẵn sàng đối đầu trực diện; nhiều nước ưu tiên ổn định để phục hồi kinh tế. Nếu Manila tiếp tục duy trì khẩu khí gay gắt, họ có thể rơi vào thế “đi trước đội hình”, khó giữ được đồng thuận khu vực.
Vì vậy, việc Philippines nhấn mạnh ngoại giao ngay sau các động thái quân sự của Trung Quốc là một phản ứng có tính điều tiết. Manila phát đi tín hiệu rằng họ không tìm cách leo thang, nhưng cũng không chấp nhận bị áp đặt. Nói mềm hơn để giữ không gian mặc cả, chứ không phải để lùi bước.
Ở đây, yếu tố thời điểm là rất quan trọng. Khi Trung Quốc gia tăng tuần tra, một phản ứng gay gắt về ngôn từ từ Manila có thể dẫn tới chuỗi đáp trả ăn miếng trả miếng từ một lẻ “vũ phu” như Trung Quốc. Ngược lại, lựa chọn “dịu giọng” giúp Philippines tránh bị gắn nhãn là bên làm phức tạp tình hình, giữ thế chính danh trong đàm phán COC, và đặc biệt: không tự đẩy mình vào vai “ngòi nổ” của khu vực
Cách tiếp cận này cũng phản ánh phong cách điều hành của Tổng thống Ferdinand Marcos Jr.: kết hợp răn đe với điều tiết, dùng liên minh làm nền, nhưng không để ngoại giao bị lép vế. Nói cách khác, Manila đang đổi nhịp để đi đường dài trong câu chuyện Biển Đông.
Dĩ nhiên, “biến tấu” này không phải không có rủi ro. Nếu kéo dài quá lâu, hoặc không đi kèm hành động nhất quán trên thực địa, thông điệp ngoại giao có thể bị hiểu nhầm là do dự. Nhưng ở thời điểm hiện tại, các dấu hiệu cho thấy Philippines vẫn giữ đủ “độ căng” cần thiết, chỉ là không phô ra bằng ngôn từ sắc cạnh như trước.
Đặt trong tổng thể, điều Manila đang làm giống như hạ nhịp trong một bản nhạc nhiều cao trào. Chủ đề không đổi, giai điệu không đổi, nhưng tiết tấu được điều chỉnh để tránh vỡ nhịp. Trên Biển Đông, nơi một va chạm nhỏ cũng có thể kéo theo hệ lụy lớn, sự điều chỉnh ấy mang ý nghĩa thực tế hơn là biểu tượng.
Vì vậy, câu hỏi “Biến tấu của Manila trên Biển Đông?” không phải để nghi ngờ sự kiên định của Philippines, mà để nhận diện một sự chuyển động tinh tế trong cách ứng xử. Manila không quay lưng với lập trường cũ, cũng không bước sang con đường mới. Họ chỉ đang chọn nói khác đi, đúng lúc, để giữ thế và tránh rơi vào vòng xoáy leo thang không cần thiết…
Xét cho cùng – theo nhận định của giới quan sát – sự điều chỉnh đó của Philippines không chỉ “khôn” mà còn là “khéo” nữa.
T.V